trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
21.11.2006
Thường Nhân
Phản biện việc Trần Kh. bào chữa tội đạo văn của Hữu Thỉnh
 

Tôi được đọc bài “Em, anh, ta và tôi” của tác giả Trần Kh. hơi muộn. Một bài viết tản mạn về nhiều chuyện, mà chuyện nào cũng thú vị. Đặc biệt là chuyện dịch (tiếng Đức ra tiếng Việt), chuyện danh từ nhân xưng của tiếng Đức nghèo nàn, dẫn tới những cách dịch bài thơ “Thượng đế tạo ra mặt trời” khác nhau, và từ đó mà Trần Kh. cho rằng Thường Nhân “buộc tội Hữu Thỉnh đạo thơ” là “đã đi quá xa”. Về vấn đề này tôi xin thưa với tác giả Trần Kh. như sau:

Tôi mù tịt tiếng Đức, và Hữu Thỉnh (sau khi tôi đã thăm dò) cũng mù tịt tiếng Đức như nhiều người Việt Nam khác, nên chúng tôi chỉ có thể biết/hiểu bài thơ này của Christa Reinig qua hai bản dịch ra tiếng Việt của hai tác giả (mà trong đó Quang Chiến là một dịch giả rất có uy tín, còn bản dịch ở Sài Gòn trước 1975 không rõ là dịch từ nguyên bản hay dịch từ các bản dịch ngoại ngữ nào khác). Ngay cả bản dịch của Trần Kh. cũng không khác mấy bản dịch của Quang Chiến (như Trần Kh. tự thú nhận), và tinh thần bản dịch của Quang Chiến cũng không khác mấy bản dịch trước 1975. Thế nên, việc so sánh bài thơ của Christa Reinig và bài “Hỏi” của Hữu Thỉnh là so sánh qua bản tiếng Việt – cơ sở để đạo thơ. (Chứ không bàn vào bản tiếng Đức được hiểu là bài thơ tôn giáo như Trần Kh. đã chỉ ra vô cùng nghĩa lý). Và Hữu Thỉnh đạo thơ là đạo từ bản dịch tiếng Việt.

Trần Kh. cho rằng, Thường Nhân “cho hai bài thơ hoàn toàn giống nhau về tư tưởng tôi e là có hơi vội vã”. Trần Kh. dùng từ khá dè dặt: “tôi e”, “có hơi vội vã”, nghĩa là ông không dám phủ nhận điều Thường Nhân khẳng định, nên nói vòng vo cho nhẹ tội đạo văn của Hữu Thỉnh. Việc hai bài thơ “hoàn toàn giống nhau về tư tưởng” là rõ như ban ngày. Hai bài dịch đều toát lên rằng, mọi sinh thể đều tốt với em (với Thượng đế, với nhau?), duy chỉ có con người là không rõ thế nào. Bài “Hỏi” cũng không ngoài tư tưởng đó. Nó cũng chính là thắc mắc của Nguyễn Trãi hơn 500 năm trước: “Ngoài trong mọi thứ đều thông hết/ Bui (duy) một lòng người cực hiểm thay”. Vậy thì ở đây có phải là “các tư tưởng lớn gặp nhau” hay không?

Không thể có chuyện “gặp nhau” ở đây. Trong bài “Ai đạo ai?”, Thường Nhân đã phân tích sự giống nhau về cách lập tứ – cách cùng chọn 4 đối tượng để hỏi/gọi, và trả lời, và đối tượng thứ 4 – con người – cùng không trả lời. Sự trùng hợp như thế không thể gọi là ngẫu nhiên được. Có thể nói, đây là chuyện “bắt tận tay day tận mặt”, muốn bào chữa cũng không phải dễ, vì đặt hai bài cạnh nhau, nó sờ sờ ra đấy. Cái nhà tôi nó kiến trúc như thế, anh lại thay ngói bằng cách lợp mấy lá tranh chữ nghĩa vào để thành nhà của anh sao được. Anh đã xâm phạm bản quyền kiến trúc của tôi rồi đấy.

Trần Kh. muốn xoá tội cho Hữu Thỉnh, đã đưa ra một lý lẽ mập mờ rằng: “Nhưng tôi ngờ rằng nếu đem tất cả thơ Việt tự cổ chí kim ra mà xét thì chắc cũng có khối bài ‘na ná’ nhau. Ta có thể bị ảnh hưởng Tàu, rồi Tây, và Ta cũng có thể bắt chước Ta, tự nguyện hay là vô thức”. Không sai. Nhưng không nghĩa lý đối với câu chuyện “đạo thơ” mà chúng ta đang bàn ở đây. Ở đây là trường hợp cụ thể giữa hai bài thơ cụ thể của hai tác giả cụ thể. Không nhất thiết chữ nghĩa phải “chồng khít” lên nhau mới là đạo thơ. Chỉ có trẻ con mới ăn cắp thơ kiểu ấy. Còn nhà thơ thì ăn cắp tinh vi hơn nhiều. Và người đọc cũng “tinh vi” không kém, chỉ cần ngửi mùi thơ, người ta cũng biết được anh đã ăn cắp nó ở đâu. Nếu Trần Kh. có làm thơ, thì, chắc sẽ thấy hai bài thơ ta đang nói tới không thể là “na ná” được.

Với bài “Bò lợn chó…” tôi nghĩ nếu dịch theo cách hiểu của Trần Kh. tôi nghĩ nó sẽ phải thế này:


Ta gọi bò

Này bò hãy trả lời ta

Bò nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta gọi lợn

Lợn hãy trả lời ta

Lợn nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta gọi chó

Chó hãy trả lời ta

Chó nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta gọi con người

Hãy trả lời ta

Ta gọi – Im lặng

Không ai trả lời ta.

Hoặc là:


Ta gọi bò

Này bò hãy trả lời ta

Bò nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta gọi lợn

Lợn hãy trả lời ta

Lợn nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta gọi chó

Chó hãy trả lời ta

Chó nói con

Luôn ở bên Ngài

Ta hỏi người:

– Người sống với người như thế nào?

Ta hỏi người:

– Người sống với người như thế nào?

Ta hỏi người:

– Người sống với người như thế nào?

Vậy thì chắc tác giả Trần Kh. sẽ đồng ý với tôi rằng, khổ cuối được ghép vào quả là “không chê vào đâu được”.

Việc tác giả Trần Kh. làm luật sư cho Hữu Thỉnh trong “phiên toà đạo thơ” xem ra quá gượng gạo. Đã làm luật sư thì cứ việc cãi cho khách quan, việc gì phải thanh minh thanh nga thế này: Đấy, quan hệ “sâu sắc” nhất giữa tôi và Hữu Thỉnh chỉ có ngần ấy, chỉ qua một bài hát, không hơn không kém, nghĩa là chưa có mặn mòi quá đáng để đến nỗi tôi thiên vị, không chịu nhìn ra cái chất đạo thơ ở ông”. Trên thì Trần Kh. thú nhận là đã đọc một tập thơ của Hữu Thỉnh “trong đó có trường ca…” và thuộc một số câu thơ Hữu Thỉnh, dưới thì bảo “chỉ qua một bài hát, không hơn không kém…”. Làm luật sư bào chữa mà mâu thuẫn thế thì đến người cả tin cũng không tin cho được, huống hồ là trước ông quan toà dư luận nghìn tai nghìn mắt.

© 2006 talawas

 
© talawas 2026