Phóng viên đài BBC (dưới đây viết là BBC): Đề nghị giới thiệu vắn tắt với người nghe về bản thân và quá trình công tác của ông.

Hoàng Lương Thiên: Từ nhỏ lớn lên ở nông thôn, năm 1972 chính thức trở thành nông dân, năm 1974 gia nhập quân đội, sau năm 1978 lại làm nông dân 2 năm nữa, trong thời gian này đã làm chức quan lớn nhất mà một nông dân đại lục Trung Quốc đương thời và hiện nay đều có thể làm được.

Năm 1980 thi đỗ vào một trường đại học phong cảnh đẹp ở miền nam Trung Quốc, sau bốn năm, tốt nghiệp, được phân phối đến làm công tác sinh đẻ có kế hoạch hai năm tại một khu vực miền núi nghèo nàn được gọi là vùng đảo biên giới, dân tộc ít người.

Năm 1986 trở thành một người làm công tác báo chí có đặc sắc Trung Quốc, năm 2004 được cử làm Tổng biên tập tạp chí Bách tính. Ngày 31 tháng 12 năm 2006 bị miễn chức, cùng ngày được cử làm Tổng biên tập Tuần báo thị trường nông sản phẩm.

BBC: Đề nghị giới thiệu tình hình công tác của ông hiện nay? Với tư cách là một người làm báo, ông cảm thấy vừa lòng không?

Hoàng Lương Thiên: Theo con số thống kê chính thức, hiện nay Trung Quốc có 9.468 tạp chí, 1.938 báo chí. Trong đó phần lớn là căn cứ vào sự vạch chia quyền lợi của các ngành hành chính chính quyền mà xác định, định vị độc giả và xu hướng thị trường của nó, vì vậy nói từ ý nghĩa nghiêm túc, trên thực tế báo chí, tạp chí của Trung Quốc chỉ là sự kéo dài của ngành tuyên truyền của Đảng và bộ môn hành chính chính quyền. Là hoàn toàn triệt để bôi son trát phấn cho những công tác cụ thể của Đảng và chính phủ.

Tuần báo thị trường nông sản phẩm là tờ báo do các Vụ, Cục có liên quan của Bộ Nông nghiệp đầu tư, hiện nay thấy, nó không phải là một sản phẩm văn hoá độc lập, những người đầu tư và những người quản lý cũng không muốn nó trở thành sản phảm văn hoá thuần tuý.

Với tư cách là một nhà văn hoá, một nhà báo tất nhiên tôi cảm thấy buồn bực vì sự sắp xếp chính thức nhân sự này với tôi.

BBC: Liệu đã nghĩ tới thay đổi hiện trạng chưa?

Hoàng Lương Thiên: Tôi đang định thử thay đổi hiện trạng.

Động lực thay đổi hiện trạng của tôi đến từ một loạt đồng nghiệp còn rất trẻ của tôi hiện nay, trong bọn họ có người vừa ra khỏi cổng nhà trường, có người còn đang thực tập, do một số nhân tố mà mình không thể tự chủ đã tham gia đội ngũ biên tập này, tôi không nghĩ là họ sẽ giống rất nhiều người cùng thế hệ với tôi, trong một môi trường chó chạy ruồi bâu đã từng bước mài mòn nhân cách và thói quen tư duy độc lập mà một thanh niên trí thức nên có, mài mòn sự tôn nghiêm và phong độ mà một phần tử trí thức nên có.

Tên các báo của Trung Quốc hiện nay là một loại tài nguyên quốc hữu thiếu, hiếm, hàm nghĩa văn hoá của báo và tạp chí không phải ở chỗ nó tên là gì, tôi rất muốn thông qua cố gắng bản thân, lợi dụng tốt các tài nguyên hiếm, thiếu đó để phục vụ các vị độc giả của chúng tôi, đã hết sức tổ chức để các đồng nghiệp của tôi, viết, đưa một số tin thực sự có ích cho dân chúng, tôi đã lợi dụng mọi cơ hội để họ đi nhiều nơi khiến các đồng nghiệp trẻ tận khả năng ở mức độ lớn nhất nuôi dưỡng được và thể hiện được ý chí tự do của một nhà văn hoá.

BBC: Trước đó ông đã từng là Tổng biên tập tạp chí Bách tính. Đề nghị giới thiệu những việc ông đã kinh qua tại Bách tính. Sau khi giữ chức Tổng biên tập, ông đã thay đổi phong cách của nó ra sao? Ông dựa vào quan niệm nào, tôn chỉ của tạp chí lúc đó là gì?

Hoàng Lương Thiên: Tạp chí Bách tính và Tuần báo thị trường nông sản phẩm giống nhau ở chỗ đều do Bộ Nông nghiệp chủ quản. Có thể là tên gọi nó không có quan hệ gì tới chức năng hành chính của Bộ Nông nghiệp, nên không được đầu tư tài chính của bộ môn chủ quản của chính phủ.

Khi tôi tiếp quản tạp chí Bách tính, đã mấy tháng công nhân viên chức chưa được phát lương, điện thoại của Ban biên t6ạp do nợ tiền mà bị cắt, và cũng không có nhà quảng cáo nào tài trợ.

Tôi đoán là xuất phát điểm quan trọng nhất để cấp trên của tôi lúc đó cử tôi làm Tổng biên tập tạp chí này là nhằm cứu vãn tình trạng tài vụ nát bét của nó, tất nhiên họ cũng không quên “để cho tài sản quốc hữu gia tăng giá trị” nên đồng thời với việc bổ nhiệm tôi, đã qui định mỗi năm tôi phải nộp lên trên một số tiền không ngừng tăng thêm.

Năm thứ nhất một người bạn tôi tài trợ 100.000 NDT, tạp chí Bách tính cất bước gian nan.

Tình hình tài vụ của tạp chí tương đối, lực lượng biên tập của tạp chí làm tôi tràn đày niềm tin.

Ba biên tập viên của tôi lúc đó đều là nghiên cứu sinh của các trường nổi tiếng, đều là đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc, thân phận đảng viên của đảng cầm quyền với sức học thật sự cao thuyết minh những thanh niên trí thức này đã dũng cảm tự mình nhận lấy trách nhiệm lịch sử chấn hưng quốc gia và dân tộc, bọn họ dùng tuổi trẻ và nhiệt tình của mình tạo ra 27 số Bách tính huy hoàng.

Trong thời gian đó, chúng tôi tẩy chay các bài viết quan dạng đến từ các mặt. Từ chối tất cả những giọng điệu quan dạng, khuôn sáo, nói dối và nói khoác, chuyển đối tượng vốn là nông dân và quan chức nông nghiệp sang mọi phần tử trí thức quan tâm đến số phận đất nước và dân tộc. Cố gắng dùng con mắt bình dân ghi chép những thay đổi của Trung Quốc.

Chúng tôi đã cải tạo một tạp chí do quan làm thành một vật chuyển tải phẩm chất cao thật sự, trên mảnh đất miền Bắc thay đổi từng ngày từng giờ, đã có một loạt phần tử trí thức công có chí hướng cao xa cùng chúng tôi cầy bừa và chung hưởng những buồn vui oán giận của Trung Quốc.

BBC: Lúc đó tạp chí Bách tính đưa tin sắc bén, được chú ý rộng rãi. Lúc đó đã đưa những tin gì?

Hoàng Lương Thiên: Nguồn gốc của vấn đề Trung Quốc là ruộng đất. Nơi khởi đầu của cách mạng và cải cách của Trung Quốc đều bắt đầu từ ruộng đất. Cái trước có khẩu hiệu người cày có ruộng; cái sau có sự thoả hiệp của chế độ trách nhiệm khoán sản lượng tới hộ, trên thực tế liên hệ của hai cái đó là một loại phản động lịch sử.

Cũng chính là dựa vào sự phản động đó mà động lực của buổi đầu cách mạng và cải cách đã trở thành nguồn gốc của mâu thuẫn xã hội và động loạn xã hội hiện nay. Cũng trở thành môi trường hủ bại thích hợp cho sự sản sinh ra giai cấp có quyền Trung Quốc. Muốn dùng con mắt bình dân ghi chép Trung Quốc trong thay đổi, bất kỳ nhà chính trị có lương tri và lương tâm nào hoặc giả phần tử trí thức công, đều không thể không quan tâm đến chế độ ruộng đất và vấn đề ruộng đất.

Vì vậy trong thời gian tôi chủ trì, tạp chí Bách tính đã đưa rất nhiều tin và phân tích rộng rãi sâu sắc về vấn đề ruộng dất Trung Quốc. Trong đó tin chống đối của nông dân mất ruộng đất ở Ôn Giang Tứ Xuyên, Thái Khang Hà Nam và Giang Âm Giang Tô đã được dư luận quốc tế chú ý.

Đồng thời với những việc trên, tạp chí Bách tính đã để ý tới sự thay đổi toàn phương vị của xã hội Trung Quốc, đứng trên lập trường lý tính và ánh sáng mặt trời, đối với hàng loạt vấn đề như xây dựng chính trị dân chủ, xây dựng chế độ dân chủ Trung Quốc, thất thoát tài sản quốc hữu, xây dựng lại văn hoá truyền thống, nguồn gốc xung đột xã hội Trung Quốc, đãi ngộ với công nhân buộc phải rời cương vị, cải cách thể chế y tế v.v… đưa ra tiếng gọi kịp thời có trách nhiệm của quần thể trí thức công, mỗi số tạp chí Bách tính đều có bài viết và tin và được chúng tôi gọi là vấn đề bàn luận của “Hội nghị mạng”.

Điều làm tôi cảm thấy rất an ủi là, mặc dù tôi đã rời khỏi tạp chí Bách tính, nhưng rất nhiều tin bài thành công của tạp chí Bách tính do chúng tôi tổ chức vẫn phát ra những tiếng gọi khác nhau trong những thời gian khác nhau tại tạp chí Bách Tính, đã ngưng kết vĩnh hằng tại các mạng mãi mãi đi đầu, ngưng đọng thành lịch sử mà không ai có thể sửa đổi được.

BBC: Cảm nhận của ông khi bị tuyên bố chuyển công tác? Phản ứng của các đồng nghiệp của ông? Phản ứng của họ gây cho ông cảm nhận gì?

Hoàng Lương Thiên: Việc chuyển công tác của tôi là việc tôi đã liệu trước.

Trước đó một tháng, tôi đã báo cáo về công việc của mình, câu kết thúc của tôi là: từ nay trở đi sợ rằng người đến Bách tính đều là người hiền, khi nói câu này tôi đã nhìn những nhà lãnh đạo ngồi dưới, dường như họ không có phản ứng gì. Không biết là họ không hiểu hay là lòng dạ sâu xa.

Trước khi điều đi một ngày, họ tìm tôi nói chuyện, tôi nói, không cần chuyện trò gì cả, ngay ngày mai tôi sẽ rời khỏi Bách tính. Nhưng khi từ biệt các đồng nghiệp trẻ tuổi tôi không nói nên lời, tôi chảy nước mắt, cuộc đời tôi từng chịu nhiều đả kích, nhưng chảy nước mắt thì chỉ có 3 lần, lần này và lần bà ngoại và bố tôi mất.

Ngày cuối cùng của năm ngoái, khi tôi nói tin này cho con trai tôi đang học ở Hồng Công, con trai tôi nói, làm như bố thì chuyện mất chức chỉ là việc sớm muộn, nhưng con không ngờ là lại nhanh như vậy, hôm sau Minh báo đăng lời nói của con trai tôi, vì việc này tôi thực sự nếm đủ năm mùi vị.

Nguyên đán năm nay, các đồng học và bạn bè của tôi tại Mỹ, Canada, Thổ Nhĩ Kỳ, Đức, Hồng Công vào những giờ địa phương khác nhau biết được tin tôi mất chức, nhưng qua điện thoại về cơ bản đều là cùng một câu nói: cái cần phát sinh đúng đã phát sinh rồi.

BBC: Chính sách đưa tin báo chí của Đảng Cộng sản như thế nào? Có thể đưa tin gì? Cái gì không được? Những hạn chế về nguyên tắc đưa tin?

Hoàng Lương Thiên: Chính sách là nói tương đối về những pháp luật của nhà nước và qui định của ngành.

Ở Trung Quốc, so sánh tương đối với pháp luật thấy chính sách có thể biển đổi nhiều, tuỳ ý. Nhưng loại biến đổi nhiều và tuỳ ý này có lúc lại quyết định bởi một lời phê, một cú điện thoại của ngành lãnh đạo.

Trung Quốc không có luật báo chí, cái gì có thể đưa tin, cái gì không thể đưa tin, mà kích cỡ và tiêu chuẩn của nó không ngừng thay đổi; độ to lớn của kích cỡ và độ rộng chặt của tiêu chuẩn thường quyết định bởi tố chất chính trị, tu dưỡng văn hoá và phong độ đạo đức của cá nhân đồng chí lãnh đạo chủ quản, có thời thậm chí còn quyết định bởi tâm tư đồng chí lãnh đạo.

Hitler có một danh ngôn: quyền uy là cái gì, quyền uy là thần bí.

Tôi đã từng nói với một vị trưởng quan truyền thông X. rằng: ông muốn quyền uy thì tốt nhất là ông nên thường xuyên lên cơn thần kinh.

Sau này vị lãnh đạo đó quả nhiên lên cơn thần kinh thật, cấp dưới của ông ta rất sợ ông ta thật, bởi vì không thể ai đoán được tư duy của ông ta thay đổi như thế nào.

Ở Trung Quốc chỉ cần anh tương đương với lãnh đạo đầu ngành là anh sẽ tương đương với một đạo sư đầu ngành, không có cái gì không làm được, không có cái gì không biết, anh bất thình lình tung ra một câu so sánh hoặc lời nói tương tự như đồng dao trẻ con cũng có thể có người đặt nó lên độ cao văn hoá đạo đức, lịch sử chính trị để ca hát, để thống nhất tư tưởng và hành động trong phạm vi nội bộ nhân dân tương đương.

BBC: Giới truyền thông báo chí Trung Quốc liệu có thể trong những hạn chế như vậy tìm được kẽ hở?

Hoàng Lương Thiên: Chính sách quản lý khống chế tân văn Trung Quốc là nhiều thay đổi, nguyên nhân nhiều thay đổi của nó là ở tính trì trệ của nó.

Tôi đã từng nói với phóng viên báo Nấm hoa buổi sớm: chính sách quản lý khống chế này giống như chiếc gân cao xu, anh nằm trong nó không động thì nó sẽ nhỏ, sẽ căng thôi. Anh chui ra khỏi nó, nó sẽ lớn lên, rộng ra không ràng buộc nữa. Tất nhiên anh đừng làm nó đứt.

Nói chung lịch sử đều tiến lên trong gian khó.

Ban đầu khi Trung Quốc cải cách thể chế kinh tế, Đặng Tiểu Bình đưa ra phương thuốc bí mật: các bạn hãy mở cho tôi một con đường máu.

Tự do vĩnh hằng đòi hỏi lòng can đảm, sự hiểu biết và tinh thần hy sinh của những ngưòi tiên phong.

BBC: Cá nhân ông cho là triển vọng tương lai của tân văn Trung Quốc sẽ như thế nào?

Hoàng Lương Thiên: Cách nhìn của tôi là hiện nay ở Trung Quốc vẫn còn chưa thực sự hình thành giới tân văn với ý nghĩa chân chính. Báo chí Trung Quốc vẫn chỉ là công cụ phụ thuộc của Đảng cầm quyền hoặc bộ môn chính phủ.

Giới chính thức dường như cũng không phủ định cái gọi là thuộc tính cơ bản của giới tân văn Trung Quốc. Đảng Cộng sản Trung Quốc ngay từ thời kỳ chiến tranh đã qui định giới truyền thông tân văn dưới sự lãnh đạo của Đảng là “trận địa dư luận của Đảng”. Sự định tính và tư tưởng chỉ đạo này đến nay vẫn chưa thay đổi.

Mao Trạch Đông nói: cần nhà chính trị làm báo.

Giang Trạch Dân nói: dẫn dắt dư luận chính xác là hạnh phúc của Đảng và nhân dân, dẫn dắt dư luận không chính xác là tai hoạ của Đảng và nhân dân.

Hiện nay Trung Quốc có mấy chục vạn người làm công tác tân văn, mấy chục vạn trí thức mà làm cho hơn một ngàn loại báo chí giống nhau như đúc, có thể gọi đó là kỳ tích lịch sử thế giới.

Cái gọi là báo chí của chúng ta hiện này hình thành một mô hình như thế này: giá trị tân văn quyết định bởi quan hàm của người đưa tin. Cho dù một lần tai nạn mỏ có mấy trăm người bị chôn dưới đất, dường như các đài phát thanh, đài vô tuyến truyền hình toàn Trung Quốc; các nhật báo hàng ngày và báo buổi chiều toàn Trung Quốc đều chậm như rùa bò nói với bạn, ai đã phê chỉ thị, ai đã đến hiện trường. Mãi cho đến khi các cán bộ lãnh đạo từ trung ương đến địa phương không thiếu một người đã thể hiện ra hết, mới nói một cách rất không tình nguyện với bạn chân tướng sự thực mà bạn cần biết.

Tôi thực lòng hy vọng các đồng nghiệp nên tự quí mình, giữ cho được qui phạm đạo đức tối thiểu của một nhà văn hoá, hoặc một người trí thức.

Chúng ta hiện nay đề xướng xây dựng xã hội hài hoà, tôi rất phấn khởi nếu những người lãnh đạo thế hệ chúng ta có thể từ trong kho tàng văn hoá dân tộc chúng ta lấy ra được những câu chữ của dân tộc mình làm mục tiêu xây dựng xã hội của chúng ta.

Văn tự của Trung Quốc có thể hội ý. Nói từ góc độ văn tự thấy, những tổ tiên văn hoá của chúng ta đã ban cho hai chữ “hài hoà” một nội hàm xã hội sâu xa, đó là: người ngưòi đều có đủ ruộng vườn, người người đều có thể tự do bình đẳng ăn nói.

Mấy chục vạn người làm việc trong ngành tân văn Trung Quốc nếu như vẫn cho rằng mình là nhà văn hoá Trung Quốc, phần tử trí thức của Trung Quốc thì nên từ trong đó tìm được trách nhiệm lịch sử mà mình phải gánh vác trong thời đại này, và vì đó phải dũng cảm đi trước.

Bản tiếng Việt © 2008 talawas