trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
12.9.2003
Jasmina Nielsen
Niềm vui đọc sách
 
Bảo 35 triệu độc giả rằng họ sai lầm là một tuyên bố liều lĩnh. Nhất là khi những độc giả này là những người hâm mộ Harry Potter. Nhưng Harold Bloom đưa ra một chọn lựa khác: Hans Christian Andersen. Ở đây ông nói về chuyện đọc như thế nào nói chung và tại sao Hans Christian Andersen là một nhà văn của toàn thế giới như thế.



Harold Bloom đang nói điện thoại với người đại diện của ông, khi ông mở cửa. Ông ra hiệu, ngoắc tôi vào. Một trận bão tuyết thổi điên cuồng suốt buổi sáng. Khuôn viên đại học Yale và những ngôi nhà lớn và cũ dọc theo đường Linden bị bao phủ trong tuyết, và mọi thứ đều tĩnh lặng.

Bloom trông giống như một con rùa già, hệt như một nhân vật của “Gió trong Rừng Liễu”. Ông chậm rãi và thận trọng. Răng ông vàng. Khuôn mặt ông đầy nếp nhăn: dưới mắt đầy những túi nhăn nheo. Chiếc áo choàng đỏ của ông chùng xuống hệt như chiếc quần đen trông quá ngắn. Hiển nhiên là bụng ông hồi trước còn to hơn bây giờ nhiều. Ông và vợ ông, Jeanne, cả hai đều đang ăn kiêng, và họ đều nghiêm túc tuân thủ. Tuy vậy dường như ông đã thụ hưởng quá nhiều sách, trong một thời gian quá lâu, và ông vẫn đang tiêu hóa chúng. Sở hữu và đọc hơn 30 000 cuốn sách có thể làm bất kỳ ai tăng trọng, trọng lượng văn chương.

Sau vài lời giới thiệu mở đầu, bà Bloom pha trà rồi rút lui lên lầu với một cuốn sách và tờ New York Times.

Bloom ngồi xuống một cái ghế da lớn màu nâu sáng. Hai bên là hai cái bàn nhỏ, sách chất cao ngất. Vài chồng sách dưới sàn nhà, và kệ sách sau lưng ông đã đầy. Ở phía kia của căn phòng, các kệ sách chất đầy những bản dịch sách của ông. Ông ngả người ra sau và gác chân lên. Điện thoại ở trong tầm tay – phòng hờ nếu người đại diện của ông gọi – và ông bắt đầu nói.

Tại sao Harry Potter?

Vào tháng bảy năm 2000 tòa soạn báo Wall Street Journal nhờ Bloom viết một bài op-ed (đối diện mục xã luận) về hiện tượng Harry Potter.

“Tôi đi ra hiệu sách, mua tập I của bộ truyện đó, và đọc tới khi hết chịu nổi”, ông nói. “Thật không thể chịu được. Tôi đã bắt đầu đánh dấu lên một tờ giấy mỗi lần ai đó, thay vì ra ngoài đi dạo, lại ‘thư giãn gân cốt'”.

Bloom là một độc giả của độc giả, là người tin chắc rằng ta phải đọc để tìm lại một bản thể. Đó là lý thuyết chủ đạo như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt tác phẩm của ông. Ông đã viết hơn 25 cuốn sách kể từ năm 1959, bao gồm “Nỗi Lo của Ảnh Hưởng: Một Lý Thuyết về Thi Ca” (1973), “Shakespeare: Phát Minh của Nhân Loại” (1998) và cuốn sách gây rất nhiều tranh cãi “Kinh Văn Tây Phương: Những Cuốn Sách và Trường Phái của các Thời Đại” (1994).

Ông tin rằng khía cạnh quan trọng của việc đọc là mỹ học và các nhân vật của cuốn sách, chứ không phải là hoàn cảnh chính trị hay xã hội mà ở đó cuốn sách được viết ra. Ông bị gọi là ngạo mạn và duy đặc tuyển (elitist), và bị chỉ trích vì đã huớng dẫn mọi người đọc như thế nào và tại sao, chưa kể là phải đọc cái gì.

Mổ tim

Nhưng vị giáo sư 72 tuổi cũng là một thẩm quyền về ngôn ngữ viết, và nhiều người hứng thú về việc ông sẽ biên tập một cuốn sách về Hans Christian Andersen. Rủi thay, ông bị yếu đi do mổ tim vào mùa thu năm 2000 và hai ca mổ tiếp theo, và phải từ chối kế hoạch đó.

Mặc dù ông vừa là Giáo sư Sterling ở Đại Học Yale vừa là Giáo sư thỉnh giảng Berg ở Đại Học New York, ông đã không giảng dạy cả hai nơi trong hai học kỳ vừa rồi. Thuốc cho bệnh tim làm ông xổ mũi, và ông khịt mũi sau mỗi câu nói. Tuy nhiên, ông vẫn làm như mình là một đấng tiên tri văn chương và gọi người nghe chuyện ông là “cưng” (“dear”) và “bé” (“child”).

Dù chậm hồi phục, Bloom đang ngẫm nghĩ về một tiểu luận viết về Hans Christian Andersen, trong đó ông sẽ so sánh nhà văn này với những tác giả khác từ thế kỷ 19, trong số đó có Tolstoy và Charles Dickens. Và rất có thể ông sẽ đến Đan Mạch để diễn thuyết vào năm 2005.

Bloom nghi ngờ rằng những cuốn Harry Potter sẽ tồn tại dài lâu như những truyện của Hans Christian Andersen. Trong bài op-ed của Wall Street Journal, ông đưa ra câu hỏi: “Tại sao phải đọc, nếu cái anh đọc không làm giàu có tâm hồn hay tinh thần hay tính cách của anh?” Một độc giả đã trả lời trong một bức thư cho biên tập viên: “Bởi vì nó vui”.

Thách thức của đọc sách

Câu hỏi của Bloom là tâm điểm của cách ông đọc, và cách ông nghĩ mọi người nên đọc như thế nào: nó phải đòi hỏi nỗ lực, thách thức và khó. Nó không nên chỉ là một vui thú dễ dãi, như ông mô tả những vui thú thị giác. Nó phải nâng cao một cuộc đàm luận của nhân loại với người đọc. Niềm vui đọc sách, trong mắt Bloom, là một cách đi tìm minh tuệ.

Vì thế Bloom cho Harry Potter là rác rưởi. “Nó đầy sáo ngữ”, ông nói. “Nó là một thứ vui thú hư hỏng, không hề đòi hỏi người đọc bất kỳ nỗ lực nào về nhận thức, hoặc về mỹ học, hoặc về trí tưởng tượng. Trong khi đó Andersen đòi hỏi nỗ lực ở những độc giả của ông dù ở lứa tuổi nào mà, ví dụ như, Charles Dickens đòi hỏi”.

Cùng với Søren Kierkegaard và Victor Borge, Hans Christian Andersen là một trong số ít ỏi những người Đan Mạch nổi tiếng. Kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông sẽ vào năm 2005, và sẽ bao gồm một lễ kỷ niệm vĩ đại dành cho sáng tác văn chương của ông.

“Tôi nhớ đã đọc Andersen khi tôi lên chín hay mười tuổi gì đó”, Bloom nói. “Và thực sự khiếp đảm vì những câu chuyện của ông ấy. Ông ấy đã xử lý những ác mộng, ở một mức độ nào đó. Không phải thể loại hiển nhiên của Edgar Allen Poe về những ác mộng chung của nhân gian, mà là cái nhận thức rằng các lực lượng siêu nhiên đang sổ lồng, mà anh không thể điều khiển, điều đó rất nguy hiểm cho anh”.

Bloom nói rằng ông đã đọc các bản dịch tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Đức của Hans Christian Andersen, và mỗi bản dịch dường như là một câu chuyện viết ra bởi những tác giả hoàn toàn khác nhau, lưu ý rằng những câu chuyện nguyên thủy mất đi rất nhiều trong bản dịch. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra tại sao những câu chuyện của Hans Christian Andersen, dù dựa trên những truyện cổ dân gian Đan Mạch, thực sự có rất ít điểm chung với truyện dân gian. Và điều đó cho thấy thiên tài của ông, bởi vì ông thực sự không có những người tiền lệ.

“Có một cái gì rất ngông trong truyện ông viết, có một cái gì độc đáo đến giật mình. Và có nhiều bạo lực. Và bản chất tình dục, mà ông cố kiềm chế […] thì luôn lộ ra bằng cách này hay cách khác”.

Nhà văn gây khiếp đảm

Bloom tạm ngừng. Im lặng giữa cuộc trò chuyện thường xuyên xảy ra, và ông thường như quên lãng trong những suy tư của chính mình.

“Hans Christian Andersen là một nhà văn thật sự gây khiếp đảm”, ông nói. “Tôi muốn nói là ngay cả khi chúng [những câu chuyện] kết thúc tốt đẹp, chúng hoàn toàn khiếp đảm. Toàn thể chúng đều bị treo trên vực thẳm”.

“Hãy lấy chuyện Đôi giày đỏ làm ví dụ, những chiếc giày đó sẽ không ngừng nhảy múa. Để giải phóng đứa trẻ tội nghiệp khỏi đôi giày, họ phải cắt chân cô bé ra, mà chúng vẫn còn trong đôi giày, và đôi giày tiếp tục nhảy múa. Đứa trẻ bắt gặp đôi giày khác thường này, vốn là quỷ ám. Và như thế đôi giày tiếp tục nhảy múa với đôi chân của cô bé bên trong”.

“Mặc dù ông không phải thực sự là một nhà văn kiểu như Shakespeare ở bất cứ nghĩa nào, ông [Hans Christian Andersen] là của toàn thế giới”, Bloom nói. “Những câu chuyện gây xáo trộn đó có thể được dịch sang bất kỳ ngôn ngữ nào và có thể có ý nghĩa trong hầu hết mọi khung cảnh. Không có gì đặc biệt mang tính Đan Mạch về chúng, không có nếu anh nhìn từ bên ngoài. Tôi luôn thấy rằng đó là sức mạnh vĩ đại của ông, ông có thể tiếp cận được”.

Bloom không nghĩ rằng việc coi Hans Christian Andersen đơn giản chỉ là tác giả viết truyện trẻ con là có lý. “Tôi luôn kinh ngạc là tại sao, trong những nước nói tiếng Anh ông được coi là một nhà văn viết truyện trẻ con”, ông nói. “Thực sự không phải vậy. Ông ta có lẽ có nhiều cái chung với nhà văn Nga Gogol hơn là với anh em Grimm”.

Hai giờ trôi qua và tuyết vẫn rơi. Bloom đã mệt, và muốn quay lại làm việc. Thay vì bắt tay – mà trong trường hợp của Bloom thì thực sự không mạnh hơn quẹt nhẹ những đầu móng tay – ông đặt tay lên đỉnh đầu tôi, như đang ban phúc cho tôi. Ông có thể không đồng ý với 35 triệu độc giả, nhưng ông vẫn mê mải truyền bá niềm vui đọc sách. Dù cho nó có tức thời dẫn đến gần vực thẳm tạo ra bởi Hans Christian Andersen.

13 tháng Ba 2003

© 2003 talawas

 
© talawas 2026