1.

Tưởng rằng đã quên… vụ “vi tính”, xuân đã tàn, hoa lá ắt phải rơi rụng, vậy mà trước thềm talawas vẫn lấp ló những cành mai, và lại nữa, lại nữa… Cuộc tranh luận đã lui vào mục “thư độc giả” tự bao giờ, không ồn ào, khoa trương, nhưng lại có phần thâm trầm và không phải là không thú vị. Ta thấy có những ý kiến ngắn nhưng đa dạng, nhiều chiều [không có kích] (Thú thực là tôi rất dị ứng với từ chiều kích ^[1] … mà một số “phê bình gia” hay dùng). Từ “chiều kích” là một ví dụ rất “tréo ngoe” của ngữ pháp tiếng Việt, về cả “cấu tứ” lẫn các quy chuẩn về “liên kết Hán Việt” vậy sao nó vẫn tồn tại và vẫn được các nhà phê bình văn học chiếu cố? Thứ nhất nói về liên kết “lởm khởm”: chiều là tiếng Việt, kích là Hán, tình huống “râu ông Việt cắm cằm bà Hoa” đã rõ ràng, thứ hai về ngữ nghĩa: từ tố chiều có rất nhiều nghĩa: buổi chiều (afternoon), chỉ phương hướng như chiều ngược, chiều xuôi (clockwise, anti-clockwise, direction), chiều chuộng (indulge) (động từ), còn từ tố kích (Hán 100%) cũng đa nghĩa: đánh, đá (kick – động từ: dương đông kích tây), vũ khí (phương thiên họa kích – arm, spear…), kích thước (size-dimension). Nếu xét về mặt ngữ nghĩa: khi ghép hai từ chiều và kích với nhau ta được toàn những cụm từ “chọi” nhau “chan chát” và kéo theo là sự vô nghĩa: ví dụ: afternoon-kick, direction-dimension, indulge-kick… Thực ra ta nên ngầm hiểu nghĩa bóng của từ chiều kích là “toàn cục”, “mọi phương diện”, “rộng khắp”… chuyển ngữ qua tiếng Anh có thể là: overview, global, broadview, general… v.v. không có định nghĩa cụ thể. Việc tranh luận về tính đúng sai của nó sẽ dẫn đến ngõ cụt hoặc tình huống “dây cà ra dây muống”. Không cá nhân nào có thể định đoạt được sự tồn tại của từ này, nó có sức sống, thì nó tồn tại, nó không có sức sống, nó sẽ bị đào thải. Ai thích dùng xin cứ tự nhiên, ai không thích dùng: lựa chọn của bạn. Người viết là một kẻ ngoại đạo về ngôn ngữ học, cho nên sẽ không có lời khuyên nào như kiểu bỏ “chiều” đi sẽ bớt nhiêu khê, bớt “kích” đi sẽ đỡ tốn giấy mực… Người viết không muốn “trượt chân” sang lĩnh vực phê bình hay ngôn ngữ, nhà văn Nguyễn Việt Hà đã nói: thi ca “trượt chân” đương nhiên sẽ rơi vào phê bình. Và phê bình kinh điển được thêm tác dụng nâng đỡ “bàn tọa” cho một con bé bán bánh đúc rong ^[2] . Vậy xin được “kính nhi viễn chi”, rút lui một cách lãng mạn và lịch sự. Thú thực tôi lại khoái từ “tếu táo” (cũng xuất hiện gần đây), từ này có lẽ đậm chất “quê hương” hơn chăng: anh Đỗ Kh. đã nói “tếu táo” và trẻ con hay bị chèn ép…

Trở lại với nhân vật chính của buổi tọa đàm là từ vi tính: tôi tán thành quan điểm của anh Hà Sơn Tây: chữ vi thể hiện tính chất vi xử lý (micro processing) của máy tính chứ nó chẳng liên quan gì đến khái niệm nhỏ kiểu vi trùng. Khi người ta “băm nát” một từ ra để phán xét tính chính xác của nó liệu kết quả có khả tín hay không: cần xét cả khía cạnh hồn vía của nó nữa. Kết quả giảo nghiệm tử thi của một bác sỹ pháp y chắc chắn không thể đem lại kết luận về chỉ số IQ cho một người. Làm sao kết luận được người đó là một nhà ngôn ngữ học thực thụ hay nhà thông thái “rởm”. Khi ta đứng trên nguyên tắc khoa học mà khảo sát một vấn đề, ta cũng cần có tư duy “nhân bản”, nếu không dễ bị rơi vào tình trạng “máy móc”: Robot Honda chắc chắn sẽ ngã dập mặt khi leo cầu thang nhà hàng “Chả cá Lã Vọng”; ngược lại, để thợ kim hoàn bậc 9/7 (kiểu Đồng Đức Bốn – theo đánh giá của Trần Đăng Khoa) hàn xe hơi Mercedes SLK 500 kết quả ta sẽ được một chiếc Mekong hoàn thiện.

2.

Xin kể hầu quý vị chuyện “hài” sau đây:

Luật sư: Thế ông có chắc là nạn nhân đã chết?

Bác sỹ pháp y: Chắc chắn 110%. Bộ óc của nạn nhân đang ngâm trong dung dịch của phòng thí nghiệm mà.

Luật sư: Nhưng nạn nhân vẫn có thể sống như người thực vật nhờ máy trợ sinh?

Bác sỹ pháp y: Đúng.

Luật sư: Vậy nạn nhân chưa hẳn đã chết tại thời điểm đó?

Bác sỹ pháp y: Hoàn toàn đúng, nạn nhân còn sống và có thể đang hành nghề luật sư… kiêm xuất bản.

3.

Tiện đây tôi xin được phép nêu ra một số đánh giá cá nhân (theo hình thức bình chọn chứ không phán xét hay “ný nuận năng nhăng”) về một số từ mới đang xuất hiện với tần số cao trên các phương tiện thông tin đại chúng: nhiều “sao” thể hiện tính nhiều ưu việt, ít “sao” thì ngược lại và xin mời quý vị trao đổi.

Mạng: net ***** (có sự liên tưởng đến mạng nhện [web], hình như anh Tàu dịch là võng, Tân Hoa Xã Võng, nghe rất “đong đưa” )

Liên mạng: internet (có “liên” lại có cả “mạng” vậy là hoàn hảo)

Tin học: informatic ***** (chưa có địch thủ)

Vi xử lý: microprocessing ***** (chưa bị xét lại)

Vi tính: microcomputing ***** (kẻ gây hấn: troublemaker)

Điện toán: computing *** (vì không thấy chữ “điện” từ đâu ra?)

Truy cập: access **** (sao lại không là truy nhập?)

Phần cứng: hardware ****( hay và… xưa như trái đất)

Cương liệu: hardware * (nghe như “biệt dược” Viagra?).

Phần[mềm] miễn phí: freeware***** (nothing wrong with it, chẳng có gì sai thậm chí nếu gọi là phần… miễn phí, vì từ trước tới nay đã có ai “thần kinh” mà lại đem cho không ai “phần cứng” bao giờ? Nơi tiếp nhận phần cứng “miễn phí” chỉ có thể là… toilet hoặc bãi rác).

Trình duyệt: [internet] browser * (chẳng thấy “trình” cũng chẳng có “duyệt”, vậy mà bất chiến tự nhiên… thành)

Giao thức: protocol ***** (mặc dù không có “giao” vẫn cho 5 sao vì chưa có gì hay hơn)

Giao diện: interface ***** (có “giao” và có “diện”: vậy là good)

Dao động: oscillation ***** (kinh điển miễn bàn)

Giao hưởng: philharmonic (symphony) ***** (kinh điển miễn bàn)

Giao hưởng hợp xướng: symphony-choral ***** (kinh điển miễn bàn)

Giao hợp hưởng xướng: enjoy intercourse ***** [kinh khủng… cũng cứ bàn, kiểu Buồi Chét vô thi sỉ]

Và còn rất nhiều từ trúc trắc khó nhớ khó hiểu kiểu như:

Phân mã đa truy: Code Division Multiple Accesses (CDMA phone) (Không ngựa chẳng phân vẫn cứ thành – nghe như thơ Đường kiểu quất ngựa truy phong?).

Điện thoại di động: mobile phone ** (quá dài, lại cũng chẳng thấy “điện” ở đâu? Thời đại bây giờ cái gì mà chẳng dùng điện: sao không gọi ngắn là Di thoại? người viết hiên ngang tự phong mình là cha đẻ của di thoại mà chẳng phải trốn chui trốn nhủi, tuy nhiên không biết đứa con Di thoại này có được “trường thọ” không thì phải do ông Nam Tào quyết định, phần nữa nó dễ bị phân loại về nhóm các thuật ngữ chỉ sự yếu sinh lý như: di tinh, mộng tinh… v.v cho nên chắc sẽ “chết yểu”).

Hiện đại-Hại điện: modern-power consumption: ****** (chơi chữ [palindrom] quá hay)

Bộ đàm: walkie-talkie ***** (vừa đi đường vừa… kể chuyện: rất hay mặc dù là Hán-Hán 100%).

Thuê bao: subscriber *** (tạm được, chưa có thay thế, có lẽ sự thay thế sẽ chậm như việc nâng cấp thiết bị ở công ty Bưu chính và viễn thông: độc quyền mà, “Thuê bao quý khách đang ngoài vùng phủ sóng, trong vùng phủ váy”).

Johny Walker: Ông già chống gậy: ***** + một chai (quá dân giã: vào quán kêu một “Gậy đen nửa lít” được coi là sành điệu hơn hẳn kêu “Johny Walker Black Label” và sẽ bị không bị “chặt đẹp”).

Phủ [sóng]: [signal] covered*****(Thêm “sóng” nghe càng rõ nghĩa – thuần Việt)

Choi Song Rhong: tên riêng Hàn quốc được Việt hóa thành Chơi-Xong-Rông ****.

Ho Ja Rhun: tên riêng Hàn quốc được “phiên nôm” thành Ho-ra-Giun ****: ngộ độc Fugaka loại nặng.

4.

Xin cống hiến quý vị một chuyện “bi” mà có thật sau đây:

Bạn tôi đang định mở: Trung tâm Đào tạo Vi tính Cấp tốc với mục đích đào tạo một lớp “lập trình viên” thông thạo xử lý văn bản, kế toán, thư ký “điện tử”… v.v phù hợp với nhu cầu hiện đại hóa của xã hội. Mọi thứ đã hoàn tất, đến ngày khai trương, quan khách đến đông đủ để chia vui cùng chính chủ. Trong đám quan khách, có ông ngắm nghía bảng tên hiệu một lúc rồi góp ý: anh mở lớp đào tạo vi tính, đó có phải là trung tâm của vũ trụ đâu mà cần chữ Trung tâm, anh bạn tôi thấy có lý bèn bỏ chữ Trung tâm vậy là còn: Đào tạo Vi tính Cấp tốc. Học sinh đến xin học khá đông, phần nhiều là thanh niên trẻ trượt đại học mà vẫn cần “giấy thông hành”… vào đời. Một thời gian sau: ông khách trở lại và góp ý: anh đào tạo đông đảo người muốn học, ai học nhanh thì cấp tốc, ai học chậm thì từ từ cũng xong, vậy nên bỏ chữ Cấp tốc đi anh sẽ có thêm khách, anh bạn tôi lại nghe lời: bảng hiệu trở thành Đào tạo Vi tính: quả nhiên có thêm một số cụ hưu trí đến xin học với phương châm của Lenin: học, học nữa, học mãi, có cụ còn than bị “sao sinh viên chiếu mệnh nên phải học cả đời”. Vài tháng sau, ông “cố vấn” lại đến bày mưu: Anh mở lớp vi tính đâu phải để chơi: Chữ Đào tạo là thừa rồi: Anh bạn tôi lại thấy có lý quá, lại sửa bảng hiệu thành Vi tính, quả nhiên khách tới vẫn đông, lại còn đông hơn trước, nhưng không ít lần anh phải đuổi mấy ông phòng thuế đến đòi kiểm tra Hóa đơn tài chính vì tưởng anh buôn bán giàn máy vi tính lậu thuế. Anh vẫn kiên nhẫn vì tin tưởng ở tài thuyết khách của nhà cố vấn. Một năm sau: nhà “vấn cố” lại xuất hiện, hành tung rất bí ẩn, ngài hỏi thăm doanh nghiệp của anh bạn trẻ và trầm ngâm hồi lâu rồi phán: Vi tính là một từ không chuẩn, vi là một từ thừa hãy bỏ vi đi cho bớt… nhiêu khê và đỡ tốn giấy mực. Anh bạn tôi lưỡng lự một hồi nhưng cũng liều “nhắm mắt đưa chân” thế là bảng hiệu chỉ còn độc một chữ TÍNH. Hôm sau, khách hàng kéo đến ùn ùn, một dòng người bất tận, trong đám nam phụ lão ấu đó có trẻ em học sinh tiểu học đến xin học thêm môn Học tính, mấy ông xích lô đến để điểm tâm phở Tính, đám choai choai “con ông cháu cha” kéo đến để thưởng thức Cà fê ôm Tính. Lại còn cả mấy bệnh nhân bị “trầm uất” cũng xin gặp nhà tâm lý học để trị bệnh khó Tính… v.v và v.v. Nhưng tuyệt nhiên trong đám đông hùng hồn đó: không thấy “lập trình viên” tương lai nào có mặt. Và từ đó ngài cố vấn cũng biệt vô âm tín luôn.

Xuân 2005

© 2005 talawas