Trong bài phỏng vấn của bạn đọc nhật báo điện tử VnExpresss, Vi Thùy Linh (VTL) đã bộc lộ một số quan điểm về cuộc sống và nghệ thuật. Talawas xin giới thiệu những phần quan trọng nhất của bài phỏng vấn.

– Kinh nghiệm nào từ cuộc sống đã giúp Linh viết ra những vần thơ nóng bỏng, tinh tế và đầy gợi cảm như vậy? (Phan Sơn Nam)

VTL: Nhà văn đích thực là người có khả năng hóa thân, kể chuyện cả về những nhân vật, thế giới không phải là đồng loại, như về các loài cây, búp bê gỗ, chú lính chì, loài vật. Tôi không muốn chỉ là người miêu tả và phục hiện cuộc sống trên trang viết mà còn muốn tạo dựng, phơi mở một thế giới khác trong chính thế giới hiện thực này, thế giới mà tôi vươn tới và khao khát, thế giới của yên bình và tình yêu. Những vần thơ tinh tế, nóng bỏng, đầy gợi cảm mà bạn Phan Sơn Nam khen ngợi chính là tâm hồn thi ca của tôi, cái quý giá nhất mà tôi luôn giữ gìn, để rung lên những câu thơ, dòng văn chân thực.

– Linh có tiếp tục dũng cảm cho ra những tập thơ mới cùng một phong cách như hai tập thơ đầy lận đận vừa qua? (Phan Sơn Nam)

VTL: Tôi sẽ cho ra tập thơ thứ 3, dự tính gồm 50 bài, mang tựa đề VILI. Thỉnh thoảng tôi vẫn dùng bút danh này khi viết báo. Phong cách thì vẫn là tôi, mãnh liệt, đa cảm và đầy khao khát. Nhưng kỹ thuật, hình thức thơ sẽ có thay đổi. Tôi thích sự thách thức và tôi đang chịu sự thách thức từ độc giả và chính mình. Sau hai tập thơ Khát và Linh đã có đời sống, dư luận, nếu tập VILI chỉ bằng tập Linh về hình thức, kỹ thuật và tư tưởng thì coi như đó là sự giậm chân tại chỗ. Để ra được tập thơ này, tôi cần rất nhiều sự ủng hộ cả về tinh thần và vật chất của độc giả.

Tôi không cho rằng tôi có hai tập thơ lận đận. Một tác phẩm nghệ thuật thực sự có đời sống và ý nghĩa luôn phải chịu sóng gió. Nhưng đó không bao giờ là lực cản với nguồn mạch sáng tạo dồi dào của tôi.

– Rất nhiều câu thơ của Vi Thuỳ Linh dùng các động từ như “liếm láp”, “xoa bóp”… Mục đích của Thuỳ Linh là gì khi viết những câu thơ trên: để khám phá, hướng đến cái đẹp mới, hay đơn thuần chỉ là muốn tạo ra tranh cãi để nổi tiếng? (Trần Anh Tuấn, Texas)

VTL: Trong thơ tôi chưa bao giờ có các động từ liếm láp, xoa bóp, chắc bạn lại nghe đồn hoặc đọc thơ tôi qua các trích dẫn không đúng. Ở Việt Nam, tất cả các ngành nghệ thuật đều thiếu trầm trọng các nhà phê bình đích thực, dũng cảm và xứng đáng với tên gọi ấy. Những nhà phê bình đã có tên tuổi thì mũ ni che tai, vờ không quan tâm, không lên tiếng. Người có tài nhất định sẽ có vị trí, nhưng nếu sự khẳng định đó quá lâu thì không phải do người đó thiếu nỗ lực, mà vì đơn thương độc mã. Thú thực, nhiều khi tôi nản lòng.

– Nhà thơ nào Vi Thuỳ Linh yêu thích nhất? (Nguyễn Phú Chiến)

VTL: Khi tôi bắt đầu đến với thơ, Nguyễn Quang Thiều đã gây cho tôi một ấn tượng mạnh. Đó là nhà văn có tâm hồn mơ mộng, nhân hậu và đẹp đẽ. Tôi cũng muốn giữ gìn tâm hồn mình như vậy. Hiện nay, nhà văn trong nước gây chú ý nhất với tôi là Nguyễn Viện, bởi tư tưởng và kỹ thuật thể hiện độc đáo, khác lạ.

– Cuộc sống đối với chị có phải là một cuộc dạo chơi? (tvvien2002@hotmail.com)

VTL: Cuộc sống với tôi chưa bao giờ là cuộc dạo chơi. Đó là hành trình đầy bất trắc. Không thể đoán biết, nói chắc về tương lai và ngay cả đời sống hiện tại của mình.

– Thơ của bạn quá hằn học và đầy màu xám. Bạn nghĩ như thế nào về đàn ông? (Nguyễn Khắc Thìn)

VTL: Tôi chưa bao giờ nhìn cuộc sống hằn học và màu xám. Tôi là người vị tha, giàu tình thương, nhân hậu và bao dung. Tôi rất cô đơn. Bạn hãy đọc lại thơ tôi để thấy từng con chữ ánh lên tình yêu chan chứa với cuộc sống này, với từng điều bé nhỏ và kỳ vĩ. Tôi quý giá từng giây, từng ngày tôi sống. Tôi muốn có một kiếp sống đẹp. Nếu có giải thưởng dành cho cây bút tôn vinh đàn ông nhất, tôi tin mình sẽ được nhận (nếu ban giám khảo thực sự công bằng). Đàn ông là những người tuyệt vời và vĩ đại, bởi họ làm nên bao điều lớn lao. Họ là chỗ dựa xứng đáng cho thế giới, cho người đàn bà họ yêu và tạo ra những đứa trẻ.

– Linh có nhiều truyện ngắn không? (Lê Bình)

VTL: Không nhiều lắm. Tôi muốn tập trung cho thơ, đến 25 tuổi, tôi sẽ viết tiểu thuyết và sau đó sẽ viết kịch bản phim. Đó là thể loại tôi khá quen vì bố tôi là đạo diễn điện ảnh và tôi cũng mê điện ảnh. Tuy nhiên, tôi không muốn ôm đồm. Đó là lý do tôi phân chặng, khẳng định và khám phá mình ở từng thể loại theo giai đoạn, chứ không phải cùng một lúc.

– Hiện nay, các bài thơ về tình yêu của chị đang được tranh cãi rất nhiều. Chúng là hiện thân của phong cách văn thơ mới: tự do, phóng khoáng và mãnh liệt? (Chemistry)

VTL: Kỹ thuật thể hiện là căn cứ để phân định cây bút chuyên nghiệp với một người tập tành làm thơ. Về kỹ thuật, tôi rất chú ý đến nhịp điệu, nhạc điệu, biết chú ý tìm câu chữ, hình tượng mới, cách so sánh mới và nét nghĩa mới cho từ. Thậm chí phải thay đổi và thêm vào nét nghĩa mới của một từ, loại từ đã quen. Tôi cho rằng viết “tôi đang vui, tôi đang buồn, đang thất vọng” thì người nào đó biết chữ cũng có thể viết ra. Những người đã mang chữ “sĩ” – nghệ sĩ, thi sĩ hay họa sĩ, văn sĩ… thì phải biết thể hiện trạng thái của thế giới và con người một cách khác thường. Vẫn là cuộc sống nhưng không phải là bê nguyên cuộc sống. Nhà thơ phải đem đến cho người đọc rung cảm mới đầy tinh tế, phóng khoáng và mãnh liệt.

Trong nhiều thể loại thơ, tôi đã chọn thơ tự do như một “số phận” và ngẫu nhiên, vì đây là thể thơ thích hợp nhất để thể hiện mọi trạng thái, tâm lý tinh tế của con người, vạn vật mà không bị bó buộc, dẫn đến ép vần một cách gượng gạo và đôi khi giả dối.

– Chị đã gặp quá nhiều rắc rối trong sáng tác, có bao giờ chị nghĩ sẽ chuyển sang một nơi khác sống để tự do sáng tác? (Thúy Liễu)

VTL: Ở Hà Nội, tôi có nhiều bạn nhưng cũng gặp nhiều thị phi điều tiếng. Tôi không còn ngỡ ngàng khi có người chưa hề gặp mặt lại nói xấu mình. Họ chưa hề gặp nhưng lại nghe đồn, để rồi ghét tôi và ghét luôn cả tác phẩm của tôi. Những điều phi lý đó làm tôi mệt mỏi, nhưng tôi sẽ không bỏ cuộc.

Tôi có khát vọng chân chính và trong sáng, tôi sẽ tiếp tục viết đúng như tôi mong muốn và không gì ngăn cản, biến đổi được tôi. Tôi sẽ vẫn sống ở Việt Nam và sẻ chia cùng các bạn ở khắp mọi nơi.

– Làm thế nào để bạn hoàn thành tốt trách nhiệm của một nhà báo? (NguyenThachDang)

VTL: Với người cầm bút, điều quan trọng nhất phải là trung thực và vì người khác. Để hoàn thành nhiệm vụ của một phóng viên, tôi đòi hỏi mình phải năng động, nhạy bén, chăm chỉ và sống có tâm. Tuy nhiên, đôi lúc tôi cũng gặp khó khăn vì sức khỏe hơi yếu (sở dĩ làm việc được là do luôn gồng lên bằng nghị lực). Tôi kém tiếng Anh (chỉ biết tiếng Pháp, vì mê nó) và vi tính. Nhưng vì coi việc làm thơ, sáng tác là quan trọng hơn nên chưa rốt ráo đi học vi tính thêm (nhằm trang bị đủ “tiêu chuẩn của một phóng viên”). Tôi nghĩ mình khó có thể làm thơ bằng vi tính. Viết bằng tay truyền cảm hơn.

– Tôi rất thích bài hát “Nghi ngại”, bạn có thể giải thích cho tôi tại sao lại là “Ngày cuối tháng ngày em chóng mặt”? (Jessica Tran)

VTL: “Em không đẹp, không giàu có, vậy mà anh yêu em. Như thế là em có một bí mật nào đó. Nhưng sáng nay, ngày cuối tháng, em gặp anh, anh lại lạnh nhạt với em. Em – cô gái lần nào đến cũng mang theo một bí mật – bỗng cảm thấy chóng mặt và nghi ngại. Bí mật của mình còn có sức mạnh không?” Ngày cuối tháng chỉ là trạng ngữ chỉ thời gian vì hôm Linh viết bài thơ ấy là 30/12, ngày mùa đông rất lạnh.

– Nhạc sĩ Ngọc Đại đã bao giờ hỏi ý kiến Vi Thùy Linh về việc lựa chọn các câu thơ để đưa vào bài hát chưa? (Nguyễn Phú Chiến)

VTL: Tôi tin tưởng Ngọc Đại, người nhạc sĩ có trữ lượng âm nhạc và ngôn từ hết sức phong phú và bất ngờ. Do đó, Ngọc Đại không phải hỏi ý kiến tôi.

VnExpresss.net, 19.4.2002

Thơ Vi Thùy Linh

Từ phía ngày nắng tắt

Nơi em ở là phía ngày nắng tắt
Nỗi buồn nhiều như gió
Em ước được thả lên trời như bóng bay…
…Gió vẫn thổi, buồn phiền không mất nổi
Chỉ còn phía anh thôi
Em không nhớ đã gặp anh bao lần, bất kể khi nắng còn hay đã tắt
Để rồi đêm nay
Em cay đắng khi anh đẩy em bằng ánh mắt!
Ánh mắt anh – không – bay – được
Lòng em vỡ
Vỡ vào đêm chỉ thiếu một tháng trăng em tròn 19 tuổi
Em không nhớ đã thả bao nhiêu nỗi buồn buộc bằng tóc rụng
Tóc mỗi năm một mỏng
Em tức tưởi trở về khoảng trời bóng đỏ
Bóng chèn nhau
vỡ
Lòng em
vỡ
Em lầm lũi lại đến trước nhà anh nhặt xác nỗi buồn, đốt lên thành lửa
Rồi đi
Sau lưng em ngày nắng tắt

(Linh, NXB Thanh Niên 2001)

Thiếu phụ và con đường

Tự nhủ không thể yêu ai nữa
Người đàn bà sống một mình, vừa muốn quên, vừa mong ngóng
Chị cố tránh con đường xưa…
Lại đêm…
Lại đêm…

Lại một giao thừa mùa xuân hực nhựa
Để mặc những người đàn ông đến và đi, ngoài cánh cửa
Mười bảy đêm giao thừa đi qua…
Rồi lịch cũng không muốn xé
Tờ lịch lẻ loi đến đầu giường, như lá bùa sã cánh
Chị nhặt lên,
dán lại
đêm…

Lại một giao thừa nữa đi qua, bằng tốc độ bằng số năm sống của mình, bằng số tuổi khi chị gặp anh
Người đàn bà hổn hển lao về con đường bấy lâu chị tránh
Tiếng gọi cứ sôi lên không dứt
“Anh cần em, hãy trả lời anh!” – Không phải anh! Mà là người đã đứng 18 giao thừa bên cánh cửa

Vẫn đứng đúng chỗ hẹn trên con đường cũ
Thiếu phụ đưa bàn tay phải ra trước mặt
Nhìn vào đường tình duyên đầy nhánh ngang chồng chéo và đứt đoạn:
“Anh có đi hết con đường này không?”.

(Linh)

Bóng người

1. Khi tắm
Tôi thường ngắm mình
(Như có một người, cùng tấm gương, ngắm tôi)
Mảnh mai, lóng lánh ướt…
Lan khắp chúng ta, sự choáng ngợp của vẻ đẹp mong manh và trong sạch làm chúng ta dịu lại
Trong chiêm bao bí ẩn
Trong những dự cảm ta vừa chộp lấy ở giao điểm khoảnh khắc tỉnh – mê

2. Những con búp bê biết cười và khóc không nước mắt
Con lật đật ngã rồi đứng lên lập tức
Con ốc sên nhẫn nại áp mình vào cánh cửa
Giá con người được như vậy!
(Loài vật và lũ búp bê vẫn kiên trì giấc mơ làm người?)

3. Trong những bức họa của mình
Lêvitan không hề vẽ người (?)
Và ở tranh của Đinh Ý Nhi
Những người đàn bà, những thiếu nữ, những bé gái đều gày gò hai màu đen trắng.

(Linh)

Đôi mắt anh

Đắm đuối em
Đôi mắt anh
Mang bình minh và bóng tối
Em đã nhìn thấy quá khứ nặng nề náu trong đó những nỗi buồn, dẫu anh luôn cười
Tiếng cười vang như gió đại dương thổi qua núi đá

Vũ trụ có lỗ đen bí ẩn
Đôi mắt là lỗ đen của Vũ trụ – Người
Khi hôn mắt anh, mắt trong mắt anh
Em nhìn thấy sự vận động của thế giới từ những hạt mầm còn nằm trong ngấn nước.

Khi nằm nơi anh,
Em như ở trên hòn đảo bình yên của cuộc đời mình.
Khi áp vào tai anh,
Em nghe thấy muôn tiếng sóng vỗ về miên man, như áp con ốc biển
Khi em hòa trong toàn vẹn anh,
Em đã vén được bức màn bí ẩn về sự sống…

Và em biết
Với tình yêu của em
Anh có thể ngẩng cao, trở thành chính anh
Mặt trời – cuộn len màu lửa đang xổ tung triệu sợi
Gió thổi rối những sợi len nắng đan nhau đan chúng ta.
Giữa những trật tự và rối loạn sinh động,
Nỗi buồn lại bùng lên
Ngày mai là một huyền viễn

Trái đất vẫn xoay quanh những chiếc giường
Hãy tin ngày mai trong sự ngây ngất
Phản chiếu chúng ta, đám cỏ mọc từ dậy thì tới lúc chết
Hãy cứ tin ở huyền viễn, dẫu trí óc ta lẫn lộn những vô định, mô phỏng
Trong cả cơn thịnh nộ khiến ánh sáng rớm tím hóa sứ thành những cánh hoa

Em tin ở ngày mai của đôi ta
Khi đôi mắt anh nhìn thấy trong mắt em những đứa bé chưa được sinh ra và hoan hỉ gọi
Không còn biết một chấn động nào hơn
Anh xoáy vào em
Cơn lốc.

(Linh)

Mùa thụ mầm

Đêm song song phố ướt – cặp đùi dài
Nàng đếm ngày người yêu về lại
Đếm bằng ngón tay như những phím cầm nâu của anh
Đôi chân chưa nhìn thấy
Chỉ những dấu chân vẫn nhấn trời mang bầu vĩnh cửu

Từ kiếp trước
Chúng mình đã yêu cần mẫn. Và im lặng

Đời người thì ngắn
Giấc mơ lại dài
Anh giấu đôi tay trước sự chờ đợi của em

Ngoài kia
Tất cả thành phố cây xanh bỗng rực vàng cành khô. Lá vàng ngân nga như những át_cơ hồi hộp

Căn phòng say mềm tay
Ánh vàng toát từ những lọ gốm như mồ hôi mặt trời chiều
Níu anh, em sóng…
Không thể đu lên giữ chiếc kim giờ hiện thực
Vì khuôn mặt chúng ta là chiếc đồng hồ

Gửi cho anh hai mươi búp ngọc lan ủ bên ngực em từ đêm anh choáng ngợp
Vốc tay đầy hương linh
Mạch mạch nước nấc lên vì nhớ
Bừng từng đêm lưỡi như ngọn lửa
Liếm vào thân sóng nóng
Nguyên một mùa đắm đuối
Tình yêu sinh ra Con người

Khi em lúng túng không cất tiếng, là lúc nỗi sợ hãi xa cách quất lên
Ngôn ngữ không quyền uy cho diễn đạt yếu đuối
Đôi mắt ôi mùi nồng nàn ơi

Tạo cho chúng ta ánh sáng mới tinh sau một đêm mê man còn váng sữa
Mảnh trăng như miếng dưa hấu đỏ
Bỏ lạc giữa trời
Váng vất cơn cơn mưa mê sảng
Những giọt mưa tuột ra từ những đám mây bụng mang dạ chửa
Khiến cái túi nilon tứ tung bỗng vỡ nước ối từ một số mái nhà
Vỡ không gian rối tung bê tông cọc sắt
Mưa tới tấp vừa rơi vừa yêu

Không phải Phật nghìn mắt nghìn tay
Anh ủ em trong im lặng đầy hơi ẩm bằng đôi tay xuất thần
Con đường khểnh theo chiếc răng bên trái
Cầu vồng mọc từ hai ngón tay cái
Em ngập vào ngân gió
Ngân anh
Giữa nỗi lạc lõng

Trong ánh sáng đỏ của mặt trăng dưa hấu đang hồi lại màu thu non vì được bú dịu dàng
Những chiếc máy bay như bầy chuồn chuồn ớt
Cắn rốn Ngày và Đêm

Thế mà Đêm chẳng biết bơi băng qua những ngăn cách, khủng hoảng của loài người
Đêm một mình và đêm yêu nhau. Lúc nào cũng tóc
Tóc ướt trong phòng tắm tóc khô héo gối
Dòng sông đầy tóc rụng đang ngân gió
Gọi xanh

Kìa búp búp sen xanh mắt quyền uy khép đêm giao linh
Ôm cơn khát để anh tung vó
Chỉ hơi thở và tiếng hân hoan tưới đầy mặt đất
Hằng hà mầm cây như những núm vú bật lên từ hoang hoá đất đai
Tiếng lục lạc tràn hoang mạc
Ngày sinh của chúng ta: sự nhân – chia đôi tiền định hai người tháng Tư
Em nấp vào vết tay anh để lại trên bàn vàng căn phòng quen lạ ấy
Nơi lưỡi nến phập phồng vươn cả khi sắp tắt trong cái nhìn hình phễu của chiếc lưới chụp bên nụ hồng vàng khô mép cánh giống đôi môi em

Ngày anh về, chưa biết rõ
Phố đầy cây phượng gọi anh từ mùa hoa này
Nơi bay lên bầy vú thiếu nữ
Con đường đêm héo như quả phượng già
Tháng 9 nhớ về chín nhịp phồn sinh trong tiếng gọi đoá đoá hoa kèn tháng Tư nở vào mùa thu tinh khiết…

Con đường trỗi cặp chân dài

(bài này giới thiệu trên VnExpress, từ tập VILI chưa xuất bản)