Ở một góc độ nhất định, sự suy tôn thơ ca chính là sự suy tôn những “trái chín” của tinh thần và ngôn ngữ Việt. Tuy nhiên, chúng ta có nên tổ chức “Ngày Thơ” giống như các hội làng với trống dong, cờ mở? Thơ cần thiết cho mọi người nhưng không nhất thiết tất cả mọi người cần phải biết điều ấy.
Ý tưởng về một Ngày Thơ tôn vinh tinh thần người Việt là một ý tưởng được nhiều người ủng hộ. Nhưng có vẻ như nó đã được tổ chức một cách cẩu thả và tẻ nhạt… Những nhà thơ đủ mọi thế hệ háo hức đổ về ngày hội thơ. Họ thật sự có niềm vui khi nghề nghiệp của mình được tôn vinh. Nhưng nhìn quanh cả khoảng sân rộng thênh thang đâu đâu cũng chỉ thấy nhà thơ mà rất hiếm có độc giả đến nghe. Một vài tốp học sinh đến Văn Miếu dã ngoại tò mò vào xem và thế là họ trở thành những độc giả tình cờ.
Các nhà thơ gặp nhau, người thân thiết thì vồ vập, người không chung quan điểm với nhau thì quay mặt đi tìm “bạn thơ” nơi khác. Ghế ngồi chỉ đủ cho một phần năm nhà thơ nên không khí bỗng trở nên náo nức vì các nhà thơ phải đi lại nhiều cho đỡ mỏi.
Thơ ca có thể là tất cả mọi điều tuyệt diệu nhất trên thế gian nhưng xét ở ý nghĩa thiêng liêng cuối cùng thì thơ ca cũng chỉ là một “phương tiện” khai phá tinh thần con người. Mục đính của nhà thơ Việt Nam không phải là “thơ ca” đơn thuần mà phải qua “phương tiện” đó làm cho tinh thần Việt bừng nở và viên mãn. Như vậy, màn kéo cờ “Thơ” khá khôi hài và giống trò chơi của trẻ nhỏ. Các nhà thơ ùa ra cột “cờ thơ”, sau một hồi trống loạn xạ, không ra âm hưởng nào hết (như thể là thể loại thơ tự do tồi tệ nhất), lá cờ được kéo lên và các nhà thơ ùa lại hội trường vì sợ mất… chỗ ngồi.
Kịch bản bắt đầu bằng màn độc diễn của nhà thơ Vũ Quần Phương. Trong ngày hội thơ, nhất là khi ý định muốn xã hội chú ý đến thơ ca bất thành, thì có ai trong các nhà thơ (cả những người lão luyện nữa) cần đến những lời bình dài lê thê, tẻ nhạt của người dẫn chương trình về những bài thơ vốn đã rất quen thuộc. Rồi khi giới thiệu thơ của Bà Huyện Thanh Quan, “kịch bản” cho là bà chỉ để lại có bốn bài thơ bất hủ và các nhà thơ hiện đại in thơ nhiều nên học tập. Tôi không nói về điều này vì tôi không tin rằng sinh thời nữ thi sĩ lừng danh này chỉ làm có bốn bài thơ. Không có ai làm nên sự nghiệp thi ca bằng bốn bài thơ cả. Không những bà viết nhiều mà còn phải viết rất nhiều, để sau những thử nghiệm giang dở không thành, tinh thần của bà mới có thể kết tinh trong bốn bài thơ có sức mạnh vượt qua cửa ải thời gian dài dằng dặc đến được thời hiện đại.
Tiếp đến, “kịch bản” không bỏ quên nữ thi sĩ vĩ đại Hồ Xuân Hương nhưng lại “hẹn” một dịp khác sẽ đọc thơ bà. Có lẽ nhà thơ không muốn đọc thơ Hồ Xuân Hương trong “Ngày Thơ” này vì e nó “tục” quá chăng! Ô hay, diễn giả phải đọc lại thơ Hồ Xuân Hương với cái nhìn trong sáng của thi ca đích thực đi. Hiện nay, thi đàn sôi động và sáng tạo chủ yếu bởi lớp nhà thơ xuất hiện sau chiến tranh. Nhưng kết thúc buổi lễ chỉ có một nhà thơ lên đọc thơ. Ý kiến về một sự “níu kéo” lại thi đàn của lớp đàn anh không làm các nhà thơ trẻ thất vọng. Họ không trông đợi gì ở ngày hội thơ này cả.
Hoá ra bên ngoài hội trường, thơ ca lại “có mặt” nhiều hơn. Lần đầu tiên thơ lại bán chạy đến vậy. Trong vòng vài tiếng sáng thứ bảy (16/2), Nhà xuất bản Kim Đồng bán được hơn ngàn bản thơ của các nhà thơ cổ và phong trào Thơ Mới. Ở các quầy khác người mua thơ (hầu hết là các nhà thơ) tấp nập hơn. Dường như chính ngày hội thơ đã khiến cho độc giả mất lòng tin ở thơ hiện đại nên họ chỉ tin vào các giá trị thơ ca đã được khẳng định. Ngày Thơ kết thúc và các nhà thơ cùng nhau… ra về.
Sau phần “lễ nghi” thơ ca đến phần đọc thơ. Không biết các hội văn nghệ của 35 tỉnh thành tổ chức đêm thơ ra sao nhưng ở Hà Nội thì nếu như con chữ biết khóc hẳn những đôi tai người nghe đã ứa đầy lệ! Hội Nhà Văn Hà Nội tổ chức cho các câu lạc bộ thơ của mình (chủ yếu thơ của các cụ về hưu, nhàn rỗi viết chơi) đọc thơ trong Văn Miếu. Nhiều nhà thơ cũng muốn đăng đàn nhưng chỉ mới ngó đầu vào liền quay ra. Những người tổ chức nhầm lẫn giữa thơ ca thật sự với phong trào “khắp nơi” ca hát thi ca như thế. Tuy vậy những người lên đọc thơ lại là những người chân thành nhất vì đó là cảm xúc thực của họ dù nó có nôm na tới đâu.
Chúng ta chờ chút nữa sẽ đến đêm thơ “thực sự” của Hội nhà văn diễn ra tại Nhà văn hoá Thanh niên tối thứ bảy. Theo nhà thơ Phạm Tiến Duật, người dẫn chương trình thì đêm thơ hội tụ nhiều nhà thơ có tiếng tăm. Trước khi vào chương trình, nhà thơ Phạm Tiến Duật yêu cầu những người ngồi lác đác dưới những hàng ghế sau dồn lên trên để “quay ti vi” cho đẹp. Ba bó hoa hồng to được ôm vào để sẵn trên sân khấu. Hoá ra các nhà thơ nhậy cảm biết rằng cần phải mua sẵn những lời “chúc mừng” như thế thì tí nữa có lên sân khấu, mới có hoa tươi chứ. Đêm thơ diễn ra đều đều, các nhà thơ đọc thơ đều đều, khán giả vỗ tay đều đều, nhà thơ Phạm Tiến Duật nói lắp đều đều, chuông điện thoại di động kêu đều đều, khán giả về đều đều… và không có sự cố nghiêm trọng nào xảy ra.
Ngày Thơ là một ngày tốt đẹp nhưng có lẽ cơ quan đứng ra tổ chức thiếu “khả năng” biến những ý tưởng tốt đẹp như vậy thành hiện thực. Thiết nghĩ, Bộ Văn hoá Thông tin – với khả năng tổ chức tốt của mình – nên nhận lấy trọng trách này để ngày thơ trước hết phải xứng đáng với chính tên gọi của nó: ”Ngày Thơ Việt Nam”.
© 2003 talawas