Trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, Daniel Ellsberg là chiến lược gia quân sự trong nhóm chuyên gia cố vấn “Rand Corporation”. Năm 1971 ông đã chuyển đến New York Times tập Hồ sơ Ngũ giác đài gồm các tài liệu mật liên quan đến sự thật về chiến cuộc Việt Nam. Ngay sau đó, tổng thống Nixon đã cho người đột nhập vào văn phòng bác sĩ tâm lý của Ellsberg để lùng tài liệu nhằm gây áp lực cùng vu cáo ông là người mang bệnh tâm thần. Hiện Ellsberg đang sống tại San Francisco.

Frankfurter Rundschau: Hoa Thịnh Đốn đang điên đảo cả lên: nào là cố vấn Karl Rove của Bush đã lật tẩy nữ nhân viên tình báo Valerie Plame của CIA, tổng thống thì bị điều tra viên đặc nhiệm thẩm vấn, một nữ ký giả thì bị bỏ tù. Những vụ này có làm ông liên tưởng đến Watergate hay không?

Daniel Ellsberg: Ồ có chứ – và có thể vụ này sẽ lại kết thúc như Watergate. Xưa kia các luật sư biện hộ của Nixon đã từng tuyên bố rằng đấy chỉ là một vụ „đột nhập hạng bét“, nhưng ngày nay, những chuyện kiểu „hạng bét“ ấy cũng có thể làm tan hoang chính quyền đấy. Bởi những chuyện nhiễu sự ở nước ngoài thường chẳng phương hại gì đến chính phủ. Dội bom ở Irak cũng như ở Cambodia đều bất hợp pháp như nhau, nhưng dân Hoa Kỳ lại thực sự quan tâm đến các vụ bê bối liên quan đến tình hình chính trị trong nước.

Ông thấy những điểm tương đồng nào giữa Nixon và Bush?

Cả hai chuyện đều do chính cựu nhân viên chính phủ phanh phui các dối trá về chiến tranh do Nhà Trắng tung ra. Việc ấy trước kia tôi làm và ngày nay thì đến cựu đại sứ Joseph Wilson. Ông ấy đã cho biết rằng Saddam Hussein không hề mua của Phi Châu (Nigeria – ND) nguyên liệu uranium đã được tinh chế. Do đó người của Nhà Trắng – phỏng đoán là Karl Rove, mà cũng có thể là Lewis Libby, Chánh văn phòng của Phó tổng thống Cheney – đã phanh phui rằng vợ của Wilson, bà Valerie Plame, là nhân viên tình báo của CIA. Nhiều người nghĩ rằng đó là hành động trả thù, nhưng tôi tin rằng, họ muốn dựng lên hình ảnh một Wilson bất khả tín.

Giả thử đúng là Libby đã lật tẩy Valerie Plame thì việc này hoàn toàn tự phát hay đã được Phó tổng thống Cheney thông qua?

Hẳn Cheney phải biết và chắc chắn Bush cũng biết những gì Rove đã làm, chí ít thì cũng chỉ trong vài ngày là phát hiện ra ngay. Vì thế cả hai vị này đều đã bị điều tra viên đặc nhiệm Patrick Fitzgerald thẩm vấn. Phải nói, việc tiết lộ danh tánh một nhân viên tình báo CIA đúng là một tội ác.

Có là tội ác hay không, còn phải bàn lại. Đảng Cộng Hoà thì tuyên bố rằng Valerie Plame không hề hoạt động bí mật mà chỉ làm việc ở Hoa Thịnh Đốn.

Dù cho Plame chỉ đóng đô ở Hoa Thịnh Đốn, bà ta vẫn có thể hoạt động bí mật được chứ. Đây đúng là chiến thuật ém nhẹm của Nhà Trắng. Nhưng dù cho đây chưa phải là trọng tội thì Rove và các đồng sự có thể đã phạm pháp nếu họ khai man trước điều tra viên đặc nhiệm. Việc này cũng tạo liên tưởng đến vụ Watergate rằng những việc cố ý ém nhẹm rốt cuộc mới đúng là những tội ác nặng hơn.

Nixon đã bị đo ván do bị Phó giám đốc FBI Mark Felt trả thù. Liệu nay lại có khả năng rằng một nhân viên CIA nào đó hoạt động về báo chí nội bộ, sẽ gây thiệt hại cho Bush để trả thù hay không ?

Có thể lắm chứ! Dù gì thì trong CIA có rất nhiều người bất mãn vì Nhà Trắng đã đùn cho họ phải chịu trách nhiệm về những báo cáo bịa đặt về vũ khí huỷ diệt hàng loạt…

… các báo cáo mà thực ra là do Văn phòng Kế hoạch Đặc nhiệm của Ngũ Giác Đài thực hiện…

… rồi bây giờ lại thêm việc bóc mẽ một nữ điệp viên CIA thuộc bộ phận chuyên trách về vũ khí huỷ diệt hàng loạt. Ngay cả khi Rove chỉ vì lỡ lẻo mép mà tuyên bố thế thì họ cũng đã đủ cớ để căm tức. Nhưng nếu đấy thật do chủ đích thì sẽ càng khiến CIA cảm nhận rằng Nhà Trắng thật sự rắp tâm bức hại các nhân viên tình báo hoạt động nơi chiến tuyến.

Nữ ký giả Judith Miler của New York Times đang ngồi tù vì nhất định không khai người đã cung cấp thông tin cho mình. Rồi hình như Rove lại tuyên bố rằng ông ta chỉ biết về Plame qua ký giả nào đó. Việc này sẽ ảnh hưởng đến uy tín của báo giới ra sao?

Miller có lẽ chả phải là nạn nhân đâu, bà ta nằm trong số người bị tình nghi và vì thế có thể lại là một nhân tố trong âm mưu này, nhưng chưa khẳng định điều này được. Rove thì tuyên bố rằng không nhớ được tên của ký giả đã cho tin. Tuy nhiên ông ta lại có tiếng là người có một sức nhớ đặc biệt. Mặt khác, chúng ta đến nay không biết được điều tra viên đặc nhiệm Fitzgerald muốn Miller khai những gì. Bà ta chẳng hề viết câu nào về Plame cả, vậy tại sao lại phải khai?

Báo Times đã biện hộ cho Miller rằng, cho dù người cung cấp dữ kiện – có khả năng là Rove – đã hành động với động cơ thiếu lương thiện thì việc bảo toàn các nguồn cung cấp tin luôn được hưởng ưu tiên chứ.

Ký giả thì không thể đòi hỏi việc tuyệt đối bảo toàn nguồn tin được, thí dụ trong trường hợp liên quan đến tội phạm tài chính. Và Times cũng cần phải làm sáng tỏ nhiều việc nữa. Chính Miller đã nhiều lần tường thuật về việc Iraq có tàng trữ vũ khí huỷ diệt hàng loạt, qua đó tự bản thân đã biến mình thành công cụ tuyên truyền cho chính phủ. Cũng có thể Rove đã nói dối. Rốt cuộc Nhà Trắng sẽ nhẹ gánh hơn nhiều khi đổ tội được cho các ký giả là chính họ đã tiết lộ tung tích của Plame.

Sau vụ Watergate, những ký giả như Woodward và Bernstein đã trở thành những người hùng cả. Giờ đây tổng biên tập của Times là Norman Pearlstine đã nộp cho Fitzgerald các điện thư của phóng viên Matt Cooper. Phải chăng các ký giả ngày nay đều cà chớn cả?

Chưa thể hiểu hết về động cơ của Pearl cũng như của Miller dù rằng tôi có cảm giác rằng bà ta rốt cuộc sẽ chả thành người hùng gì ráo. Tôi cũng chưa thể kết luận gì về Fitzgerald được. Thọat đầu tôi tưởng ông ta là một công tố viên nổi cuồng xoay ra công kích báo giới, nhưng bây giờ thì phải chờ xem sao đã. Chắc chắn ông ta chẳng phải là chó giữ nhà cho Nhà Trắng đâu. Vụ Watergate thì lại khác đấy, thời ấy các quan toà lại khuất tất trước Nixon.

Trong vụ Watergate, cũng có một điều tra viên đặc nhiệm…

Vâng, Archibald Cox. Nhà Trắng đã tìm cách đuổi cổ ông ta, nhưng lúc đó phong trào chống đối Nixon và cuộc chiến Việt Nam đã quá mạnh. Lúc ấy đã có hàng triệu người xuống đường biểu tình cũng như bãi thị. Tôi hy vọng rằng, ngày nay nước Mỹ cũng sẽ chống đối lại một chính phủ đang nổi điên dám coi thường các hiệp ước cũng như công pháp quốc tế.

Đúng là cần có một phiên luận tội cách chức Bush trước khi bom đạn đổ xuống Iran. Nếu để xảy ra một vụ 9 tháng 11 nữa thì Nhà Trắng lại đặt đất nước này vào tình trạng chiến tranh. Lúc ấy thì mọi việc sẽ quá trễ.

© 2005 talawas