Kính gửi anh Hà Minh,

Quyển sách của tôi là The Usborne Computer Dictionary (UCS), tác giả: Anna Clayburne và Mark Wallace”, 1999. Có hai tác giả thôi, tôi không bớt ai đâu. Còn ba người anh nêu thì có một người là đồng tác giả của cuốn này. Tôi tìm mỏi mắt không thấy chữ for beginners như anh viết ở đâu cả mà Lời giới thiệu mở đầu bằng câu: “This book is a guide to computer jagon”. Một cuốn sách rất nghiêm túc, tốt. Ðiều này chứng tỏ những gì anh viết ở luận điểm (8) và (9) trong bài của anh đăng ngày 17.1 là không đúng sự thật. Anh còn nói tôi cố tình bớt hai từ for beginners và bớt tên tác giả với ý đồ xấu như NXB Hội nhà văn đã quên tên dịch giả Phùng Khánh ở dịch phẩm của bà! Như thế anh có biết tiếng Việt ta gọi là gì không? Xin trả lời luôn: “Láo!” với tất cả các nghĩa của từ đó. Tôi không dùng từ đó với anh, chỉ mong anh tranh luận với tinh thần xây dựng. Xin độc giả xem lại (8) và (9) ở bài của anh Hà Minh.

Vấn đề tôi đề cập là dịch thuật và tiếng Việt, chỉ là tên gọi một cái máy, cần chi nhiều kiến thức CNTT. Nếu UCS có là “dành cho người mới bắt đầu” đi nữa thì không có nghĩa là họ được viết sai! Và tôi trích dẫn vẫn là chính đáng. Không rõ kiến thức CNTT của anh được bao nhiêu nhưng văn hoá chung thì khá là đáng lo ngại. Tôi xin cung cấp cho anh một mẩu kiến thức nhỏ xíu là các nhà toán học không bao giờ được giải Nobel như anh viết ở (9). Thú thật tôi thích tiếp chuyện người hiểu hơn là người biết, nói chi người cứ tưởng mình biết!

Nếu tôi dịch câu trích ở trang 12 cuốn UCS (tôi nêu ở thư độc giả đăng ngày 11.1) thì có lẽ đã bớt được vài thư bài tranh luận: “Những máy tính cá nhân đầu tiên được gọi là microcomputer hoặc micro vì chúng nhỏ hơn những máy tính có trước đó”. Như vậy người ta đặt tên cho cái máy đơn giản chỉ là vì kích cỡ nó nhỏ. Những ai không tin câu của tác giả một cuốn từ điển, người Anh, của một NXB Anh quốc mà lại đi tin anh Hà Minh và anh Hà Sơn Tây, xin mở bất cứ cuốn từ điển tiếng Anh nào. Trong cuốn Wordfinder (Oxford University Press 1995) mà tôi dùng hằng ngày ghi rõ tiếp đầu tố micro chỉ có hai nghĩa là nhỏ và một phần triệu mà thôi. (Không kể nó là viết tắt của…). Rõ như 1+1=2!

Tôi xin được đi vào từng luận điểm của anh Hà Minh mà không theo thứ tự.

Về luận điểm (3): Anh nói tôi không đề xuất từ thay thế từ vi tính ư? Tất cả các luận điểm anh đưa ra để tranh luận với tôi chứng tỏ anh không nhớ gì trong các bài viết của tôi đăng ở đây. Ngôn ngữ là thứ khó, mong anh đọc kỹ cho. Trong bài “Nạn dịch sai…”, để kết thúc từ vi tính tôi có câu: “Bỏ vi đi, đỡ nhiêu khê mà tiết kiệm bao nhiêu là thời gian và giấy mực”. Thì chính người Anh, Mỹ đều bỏ micro đấy thôi! Thông thường người ta chỉ gọi chung là computer, ít khi có nhu cầu nói rõ loại cụ thể home computer, office computer, PC, laptop… Còn ta thì vi gắn chặt với tính như là một từ trong mọi trường hợp của đời thường cũng như văn bản dịch. Tất cả những trường hợp người ta dùng computer, thuộc về computer, computing thì ta đều gọi là (máy) vi tính. Tại sao ta không gọi đơn giản là máy tính như họ? Nếu như trong lớp học tất cả học sinh đều tóc đen thì việc gì phải đeo biệt danh “tóc đen” vào tên từng em nữa!

Ðiểm thứ hai: Anh nêu một loạt từ nối ghép trong tiếng Pháp và tiếng Anh làm gì! Thưa với anh, ngữ pháp hai thứ tiếng đó không dùng được cho tiếng ta và thực tế không liên quan đến điều tôi trình bày. Xin anh đọc lại những gì tôi viết trong bài đăng ngày 15.1.

Ðiểm thứ ba là không rõ anh không biết hay giả vờ không biết: thơ chấp nhận một số dạng mà văn xuôi không dùng. Xin cung cấp thêm cho anh một ví dụ nữa cho vui: “Vợ Tiên là Trực chị dâu” (Lục Vân Tiên). Ngoài ra còn chuyện ngoại lệ, tu từ, khẩu ngữ, phương ngữ… nữa cơ mà. Lần sau có tranh luận về tiếng Việt có lẽ anh nên học một khoá ngắn hạn về môn này, ít ra cũng là for beginners! Từ anh dùng, trả lại anh đấy.

Về luận điểm (4): Tôi thực sự kinh ngạc khi thấy anh viết “là từ tính nghĩa rộng hơn từ toán, chuyển tải đầy đủ ý niệm của computing” còn “toán mang nhiều ý niệm tính toán số học”. Tôi lại cho là ngược lại đấy! Theo tôi biết, học tính là học số học, cộng trừ nhân chia… Hồi chúng tôi học cấp 1, các sách giáo khoa môn này gọi là học tính. Còn các môn cao hơn như đại số, hình học, lượng giác, giải tích… thì không ai gọi là học tính cả mà gọi là các bộ môn của toán học.

Thực ra theo tôi nguồn gốc hai từ có lẽ cũng như nhau, khác nhau ở chỗ một gốc Việt và một gốc Hán. Thông thường từ Hán-Việt thường trang trọng hơn, tạo ra cái vẻ quý phái hơn và chúng cũng phong phú hơn nên thường được dùng làm các thuật ngữ khoa học. Máy tính được biết đến ở ta cũng khoảng 40 năm lại đây, đúng vào trào lưu khuyến khích dùng từ gốc Việt nên computer mới được dịch là máy tính điện tử. Trong Nam gọi là máy điện toán. Tôi thích cách dịch sau hơn. Tuy nhiên máy tính không phải là một cách dịch dở, hơn nữa từ này thực sự đã thống trị, khẳng định được vị trí vững vàng trong tiếng Việt nên tôi cũng dùng từ này.

Từ tố tính vốn nghĩa hạn hẹp, cách dịch này là một sự thoả hiệp, không còn lựa chọn nào khác. Nhưng sau đó, chính computer đã chắp cánh cho nó. Nó nghiễm nhiên được chuyển tải ý nghĩa của khái niệm computing mà người Trung Quốc chuyển tải được nhiều ý nghĩa hơn khi dịch là điện não.

Tôi là người đầu tiên hoan nghênh việc anh đưa ra sáng kiến trưng cầu ý kiến toàn dân về từ vi tính.

Về luận điểm (5): Có ai cấm các anh sáng tạo thêm từ mới đâu, miễn là tiện dụng, có lý, đừng mâu thuẫn với những từ đã có… và được mọi người chấp nhận mà thôi.

Về luận điểm (6): Xin xem lại (3).

Về luận điểm (1), (2): Tôi xin cáo lỗi với talawas, tất cả độc giả, nhất là những người tôi tranh luận cùng trong bài “Từ vi tính có nhân thân mờ ám” nếu như anh hoặc chị thấy có chút mếch lòng. Cuối năm ta đầu năm tây: họp hành, hiếu hỉ, sửa nhà, quan hệ, máy tính nhà hỏng, máy tính cơ quan giở chứng không vào được mạng… tối mắt tối mũi nên câu chữ có chỗ thiếu cân nhắc.

Với cái tiêu đề vừa nêu, thực ra tôi chỉ muốn gây cười một chút. Người đọc đầu tiên cười sảng khoái và khuyên tôi đừng chữa cái tên cùng với kết luận. Khi hiểu ra là nụ cười không dễ gì chia sẻ cho mọi người thì đã muộn. Ngay sáng 15.1 tôi đã gửi đi bài sửa chữa nhưng có lẽ vì hôm đó là sáng thứ bảy, và talawas có nguyên tắc làm việc của toà soạn, nên sau mấy hôm bài của tôi mới được sửa. Xin các bạn đọc lại bài đó, giọng dịu hơn và thêm một số ý mới.

© 2005 talawas