trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
5.6.2004
Nguyễn Thục Nhi
Mái chùa cong phía trăng lên
 

Ðó là câu thơ xuất thần trong bài Về thôi, đăng trên báo Tuổi Trẻ, số ra vào một ngày của tháng cuối cùng năm 2003. Một câu thơ thật đẹp, gợi ngay lập tức trong tâm trí người đọc hình ảnh một mái chùa cong lờ mờ trên nền trời đêm. Phía xa xa trên nền trời đen thẫm ấy một vầng trăng sáng dịu lung linh như ngọn đèn lồng ai đó treo trên vòm trời cao. Một bức tranh đêm thật đẹp, còn ý thơ thì trên cả tuyệt vời, chợt lóe lên độc đáo: Mái chùa cong phía trăng lên. Trong đêm đen, vầng trăng sáng dịu hiền kia trở thành tâm điểm của vũ trụ.

Trong tâm thức của nhà thơ trẻ chỉ còn có mỗi một vầng trăng hay đúng hơn, tất cả xoay quanh vầng trăng ấy. Hệ quy chiếu không còn ở lại với mặt đất nữa, nó đã thuộc về vầng trăng xa xôi kia. Chính vì thế mà “Mái chùa” đã “cong phía trăng lên” – một lối diễn đạt thật độc, câu thơ sẽ xoàng đi rất nhiều nếu viết: Trăng lên phía mái chùa cong.

Ấy là nói chuyện văn chương thơ phú, thế nhưng ngay ở lĩnh vực đầy lãng mạn này mạch tư duy của thi sĩ cũng rất mạch lạc và linh hoạt: nhìn vấn đề từ các giác độ khác nhau, thậm chí từ chiều ngược lại như tác giả của Về thôi đã làm. Vậy mà thật đáng tiếc có những chuyện thế sự nghiêm túc mà lắm người lại thường đem cái lối tư duy xơ cứng đã cũ mòn để giải phẫu vấn đề. Diệp Văn Sơn trong bài viết “Chạy”: bịt cửa nào?” đăng trên Tuổi Trẻ số ra gần đây là một ví dụ.

Diệp Văn Sơn kêu gọi: Xin nói thẳng ra trước hết phải bịt các cửa “chạy”. Ðây là một cách đặt vấn đề rất đáng chê trách, thể hiện một tầm nhìn chưa vượt khỏi lũy tre làng: chỉ thấy chuyện trước mắt. Chừng nào còn có các cửa chạy chừng đó còn có kẻ lăm le chạy, đó là chưa nói chuyện anh và tôi, chúng ta là dân, kêu bịt sao đặng. Dân chạy có ai tìm đến tôi, tìm đến anh đâu. Bịt các cửa chạy là lối gỡ vấn đề thụ động và chẳng có ai đảm bảo rằng sẽ không có chỗ rò. Vậy sao không đặt câu hỏi: Tại sao lại tồn tại các cửa “chạy” ấy, sao không hô biến chúng mà lại phải mất công bịt làm gì. Ðó là những câu hỏi lớn, nay chỉ xin nói chuyện mà Diệp Văn Sơn cho rằng cần phải làm trước tiên: chạy chức. Rõ ràng cái cách đặt một ai đó vào một vị trí nào đấy là không ổn. Chính cái sự không ổn này tạo ra các cửa cho người muốn chạy và người có thể giải quyết chuyện chạy này gặp nhau. Nhiều người luôn khẳng định rằng quy trình đề bạt, bổ nhiệm cán bộ là rất chặt chẽ, dân chủ, có sự nhất trí cao giữa đánh giá nhận xét ở cơ sở với cấp trên. Gần đây còn có cả phiếu kín để thăm dò lấy ý kiến quần chúng, ý kiến chi bộ, cấp ủy đảng v.v. Nhưng thật trớ trêu, bây giờ chạy chức lại rầm rộ hơn xưa. Vậy là dù muốn dù không cũng phải thừa nhận rằng đã có cái sự không ổn ấy.

Vì rằng tham gia vào cái sự đề bạt cán bộ có hai yếu tố: yếu tố tập thể và yếu tố cá nhân, do đó để làm cho rõ chuyện này cần phải tách bạch để xem thử đâu là chỗ có thể đưa ra nhận định sai lệch về đối tượng, và đâu là nơi có thể xảy ra sự trục lợi trong chuyện này. Yếu tố tập thể nằm ở đơn vị cơ sở, yếu tố cá nhân nằm ở lãnh đạo đơn vị và lãnh đạo cấp trên trực tiếp. Nói đến tập thể lại có thể phân chia: quần chúng và chi bộ đảng, thường thì ý kiến quần chúng chỉ có tính chất tham khảo. Khi đã bàn bạc nhất trí chán chê trong chi bộ đảng, quần chúng mới được hỏi ý kiến lấy lệ. Như vậy là yếu tố tập thể thực chất chỉ còn lại ở tập thể chi bộ. Về phương diện lý luận, sự tách bạch vai trò giữa cá nhân với tập thể có vẻ như là rõ ràng nhưng thực tế thì lại là chuyện khác. Ở đây, cơ sở lý luận đã có chỗ bất ổn, chính vì sự bất ổn này mà mọi chuyện không theo đúng con đường nó phải đi như các lý luận gia của chúng ta chắc mẩm. Bất ổn ở chỗ nào? Một khi tồn tại sự phụ thuộc về chính trị, kinh tế thì không thể nào có dân chủ thật sự trong các cơ quan, đơn vị, chi bộ đảng. Chính sự phụ thuộc này là nguyên nhân chính yếu dẫn đến sự thất bại của các cuộc góp ý, phê bình, bàn bạc thảo luận bởi tính hình thức, chiếu lệ, qua chuyện. Và cũng chính sự phụ thuộc này dẫn đến tình trạng các cá nhân lãnh đạo trong đơn vị như thủ trưởng, bí thư chi bộ có thể thao túng mọi chuyện. Trong nhiều trường hợp nguyên tắc tập trung dân chủ, thiểu số phục tùng đa số bị lợi dụng, đặc biệt là khi một người kiêm nhiệm, độc diễn trên “chính trường” của cơ quan, đơn vị. Và như vậy vai trò tập thể trở nên mờ nhạt, ý kiến tập thể coi như nằm trong vòng cương tỏa của lãnh đạo đơn vị. Ai không thuận theo, có ý kiến khác, ngay lập tức bị ghẻ lạnh, không những bởi sếp mà còn gần như cả bộ sậu. Rồi quyền lợi về chính trị, kinh tế không chóng thì chầy thế nào cũng bị ảnh hưởng – đây là điều mà người lao động ngại nhất, đặc biệt là khi chế độ làm việc hợp đồng ra đời, cung cấp thêm vũ khí cho các vị lãnh đạo đáng kính ở các cơ quan đơn vị. Còn với những cá nhân muốn “phấn đấu” thì khỏi phải nói, ý lãnh đạo là ý chúa. Và như thế, sự phụ thuộc về chính trị, kinh tế đã vô hiệu hóa dân chủ do vậy vô hiệu hóa tập thể, thậm chí tệ hơn, tạo điều kiện cho một vài cá nhân lợi dụng tập thể. Khi đó ý muốn cá nhân được lồng trong vỏ bọc ý kiến của tập thể. Nói cách khác, ý kiến cá nhân được tập thể hóa rồi hợp thức hóa bằng văn bản. Ðây là điều cực kỳ nguy hiểm, đặc biệt là trong trường hợp lãnh đạo cấp trên không sâu sát, quan liêu hay chỉ đơn giản tin vào thông tin một chiều từ dưới lên. Trong trường hợp đang xét, vai trò của thủ trưởng đơn vị là có tính quyết định. Ðây là cửa chạy.

Trong trường hợp mà lãnh đạo cấp trên muốn nhúng tay vào công tác cán bộ ở cơ sở, nôm na gọi là trên ép xuống, thì vấn đề lại khác. Cửa chạy có tính quyết định lúc này chuyển lên tuyến trên, nhưng với kẻ chạy khôn thì vẫn không quên cửa dưới. Có người sẽ hỏi rằng, thế còn vai trò của tập thể ở tuyến trên đâu? Xin thưa rằng thông qua là động thái duy nhất mà tập thể ở phía trên cao này làm được.

Tóm lại những người muốn chạy không ai tìm đến toàn thể chi bộ, ban chấp hành đảng bộ hoặc ban thường vụ cả bởi họ thừa biết rằng thông qua vai trò cá nhân chuyện chạy sẽ êm xuôi, tập thể thì chỉ có thể lợi dụng mà thôi.

Vậy thì làm thế nào để xóa bỏ sự phụ thuộc về chính trị, kinh tế? Câu trả lời nằm ở trong hình thức sở hữu. Ðó là chuyện của cổ phần hóa và tư hữu hóa. Thế là chuyện “chạy” đã dắt dây sang một lĩnh vực khác, cũng giống như đang nói chuyện vầng trăng trong thi ca nhảy sang thế sự vậy.

© 2004 talawas

 
© talawas 2026