trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
9.2.2007
Hoằng Danh
Lựa chọn chính trị (1): của Đảng và từ Đảng, qua Hội nghị Trung ương 4
 

1. Sau lựa chọn kinh tế để khởi đầu đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam nay phải tiếp tục lựa chọn. Lần này, là lựa chọn chính trị – không thể tránh khỏi.

Lựa chọn đó vừa được thể hiện phần nào ở Hội nghị Trung ương lần thứ 4 (HNTƯ4, 15-24.1.2007).

2. Ngay trước khi khai diễn và trong thời gian diễn tiến, HNTƯ4 thu hút sự chú ý đặc biệt vì được cho là bàn đến việc cải tổ cơ cấu và hoạt động của Đảng, tức là động chạm đến cái gốc của toàn bộ nền chính trị Việt Nam.

Ngoài nghị quyết Về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế nước ta phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới được nhắc đến nhưng chưa công bố, với những gì thể hiện trong thông báo khai mạc và bế mạc của Hội nghị, cũng như hai diễn văn của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, ta có thể có được những nhận định căn bản [1] .

3. Tôi không kỳ vọng vào nội dung làm việc toàn những chuyện to tát mà truyền thông loan tải trước khi Hội nghị này hoàn tất. Tôi cũng không thất vọng, như một số nhìn nhận mới đây, sau khi nó kết thúc.

Những lời lẽ mà văn bản nào của Đảng cũng có thì không cần để ý. Chuyện khẳng định một đảng hay “đảng duy nhất” thì lúc nào mà Đảng này chẳng nói. Những điều như vậy chỉ không còn khi nào có thay đổi bước ngoặt. Tuy nhiên, tôi nhìn thấy ít nhất ba điểm tích cực mà dường như do cứ trông chờ vào những chuyển biến khác, người ta đã không nhìn ra ngay [2] .

4. Ngoài ý nghĩa kinh tế, việc tách quân đội khỏi hoạt động “trái nghề” này cũng mang ý nghĩa chính trị.

Nó sẽ làm giảm đi rất nhiều sức mạnh của phe quân đội, từ trung ương đến địa phương, vốn muốn duy trì đặc quyền đặc lợi và nhiều khi công khai thách thức các qui định của pháp luật về kinh tế, và do vậy họ phần nhiều có xu hướng bảo thủ, ít nhiều ảnh hưởng và thậm chí có thể uy hiếp đối với phe cải cách.

Thử nhìn trở lại: trước và ngay sau Đại hội X, đối với quân đội, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những động thái khiến mọi người sững sờ do sự phi lý đến kỳ lạ khi so với khuynh hướng cải cách được đánh giá là đang có phần thắng thế. Đó là việc tái khẳng định nhấn mạnh, rằng quân đội đặt dưới sự lãnh đạo “tuyệt đối, toàn diện và trực tiếp” của (trung ương) Đảng, và sau đó là việc tái lập chức chính ủy viên. Ai cũng biết, chức vụ này có “chuyên môn” là nắm tư tưởng ở từng đơn vị quân đội. Và ai cũng biết, như vậy sẽ có thêm “người mới” trong các đơn vị quân đội, mà người này vừa đứng cạnh các chỉ huy vừa gần với binh lính.

Đằng sau những động thái này có phải là phân bổ lại lực lượng trong quân đội không, chỉ có những người vạch và thực hiện chiến thuật này biết, nhưng có những khả năng sau chúng ta có thể xét đến:

  • Nếu nó được dùng để kiểm soát hoàn toàn, như một công cụ loại bỏ phe cải cách trong quân đội, để bảo vệ nền toàn trị và đàn áp nhân dân cũng như phong trào dân chủ dù mới manh nha nhưng có dấu hiệu sẽ lan rộng, thì, cùng với những diễn tiến khác, giới lãnh đạo Việt Nam – như “một khối thống nhất” – đã bước vào con đường phản động cực độ.
  • Ngược lại, nếu nó được dùng để khống chế lực lượng bảo thủ một khi Đảng có những chủ trương tiến bộ, chẳng hạn như quyết định lần này, thì đây là một tính toán và những bước đi đáng ca ngợi của khối lãnh đạo thống nhất đó.
  • Và khả năng khác, là những động thái trước là của phe bảo thủ, quyết định của HNTƯ4 là thắng thế của phe cải cách.

5. Có một lưu ý nhỏ, đối tượng của việc “qui hoạch” lần này không chỉ là quân đội, mà là “lực lượng vũ trang”. Những năm gần đây, cùng với “khu vực quân đội”, sự tác oai tác quái công khai của “kinh tế” công an thì ai quan tâm cũng đã rõ.

Tuy nhiên, vấn đề ở đây không chỉ là những đơn vị mang bảng hiệu chính thức của lực lượng vũ trang, mà sức mạnh kinh tế – và theo đó là sự uy hiếp đến an ninh kinh tế và xã hội của họ – nằm một phần không nhỏ ở khu vực ngoài lực lượng vũ trang nhưng liên hệ trực tiếp với nhau bằng nhân thân và sở hữu, cũng như bằng quan hệ liên minh giữa tiền và quyền. Khi nào mà cùng với nền “chính trị hội kín” là nền “kinh tế hội kín”, vốn nhận được sự bảo kê của những thế lực có trong tay sức mạnh vũ lực “của nhân dân”, ở cấp này hay cấp khác, thì chừng đó phạm vi hiệu lực từ quyết định của HNTƯ4 cũng chỉ là hạn hẹp [3] .

6. Cũng cần lưu ý nữa, là đối tượng bị cắt vai trò kinh tế, ngoài lực lượng vũ trang còn có cả các đơn vị kinh tế thuộc các cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể. Thực tế thì khối Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể không thể so bì với khối kinh tế Đảng, và việc tách Đảng khỏi kinh tế lần này cũng có nhiều ý nghĩa về chính trị.

Mọi thực thể xã hội muốn tồn tại độc lập đều phải có cơ sở kinh tế, nếu là thực thể có quyền thì cơ sở đó càng phải có lực. Mấy chục năm nay, dưới chủ nghĩa xã hội, Đảng Cộng sản luôn có một bộ máy kinh tế riêng có phần là vì vậy. Nói thế không có nghĩa lần này Đảng Cộng sản Việt Nam không thể tiếp tục tồn tại vì không còn cơ sở kinh tế. Một khi đảng này vẫn là một thứ quyền lực tuyệt đối được duy trì bằng vũ lực, thì cả guồng máy kinh tế của đất nước vẫn phải là cơ sở vững chắc cho tồn tại của nó. Tuy nhiên, việc cắt bỏ hoạt động kinh tế của bộ máy Đảng lần này mang ý nghĩa biểu trưng hết sức to lớn, là giao toàn bộ chức năng, hoạt động và quản lý kinh tế cho nhà nước, là biến Đảng thành một tổ chức phụ thuộc kinh tế vào nhà nước (chứ không phải ngược lại), và sự phụ thuộc kinh tế đó là cơ sở đưa đến việc phụ thuộc về chính trị, nghĩa là Đảng phải tồn tại dưới dạng hóa thân vào nhà nước chứ không phải đứng bên trên nhà nước.

Vào thởi điểm này, đây có thể chỉ là suy diễn, nhưng bản chất suy lý và con đường logic của nó, với xuất phát điểm như thế, là khó tránh được.

7. Phần nhiều các nước cộng sản Đông Âu, vào giai đoạn quyết định của việc chuyển sang dân chủ, đều có chung một vấn đề là phải giải quyết sở hữu của đảng cộng sản. Không cần lạc quan trước làm gì, nhưng quyết định tách Đảng khỏi hoạt động kinh tế của HNTƯ lần này đã dọn một con đường thoáng đãng cho khả năng là Việt Nam, vào thời điểm quyết định như các nước Đông Âu trước đây, sẽ không phải tốn nhiều công sức và tranh chấp cho vấn đề sở hữu của đảng phái và của nhà nước, vì nó đã được thu xếp ổn thỏa ngay từ hôm nay rồi: chính quyền là người chủ sở hữu của mọi tài sản quốc gia mà nó nắm chứ không có sự chia phần của Đảng Cộng sản.

Cũng vậy, vào lúc này, đây chỉ là dự phóng, nhưng nếu có những cái đầu tính toán chiến lược đủ xa, thì kết cục tất yếu của nó, với khởi đầu như thế, sẽ là chuyện đương nhiên.

8. Phải thừa nhận rằng bước đi lần này là một lựa chọn “dũng cảm”.

Nền toàn trị Việt Nam vẫn đứng vững đến hiện nay chủ yếu chỉ từ hai yếu tố: một là cái gọi là “bạo lực cách mạng”, hai là đặc quyền, đặc lợi trên khắp các lĩnh vực với vai trò là loại công cụ vừa giữ được sự trung thành, vừa giữ được sự kiểm soát đối với thành phần trung thành đó. Nay cắt hoạt động kinh tế của những đối tượng “rường cột” có nghĩa là xâm hại đến đặc quyền đặc lợi của họ. Những chống đối ngoài mặt chỉ là yếu ớt hoặc không có, nhưng phản ứng “nội tâm” là không thể kiểm soát được, một phần nền tảng của chế độ vì thế đã bị chính Đảng xén mất trong thế không thể khác được.

9. Cũng thừa nhận rằng đây là bước đi quyết đoán.

So với chuyện dài nhiều tập tinh giảm biên chế sẽ thấy ngay điều này. Giải pháp này đã được thực hiện nhiều lần như biện pháp nâng cao hiệu quả bộ máy, và lần nào cũng đem lại kết quả ngược sau khi có những tính toán to tát hẳn hòi để giải quyết vấn đề lao động dư dôi từ tinh giảm (với lo toan về những biến động xã hội đi kèm khi tinh giảm, mà chẳng qua thực chất cũng chỉ là lo âu về việc hình thành một lực lượng cựu cán bộ, công nhân viên chức bất mãn trong khi họ vốn ngầm được xem là cơ sở xã hội của xã hội toàn trị, vì cái khối đông đảo không có năng lực đó do vậy mà có sự tận trung và phục tùng tuyệt đối). Với sự việc lần này, đã không có sự chuẩn bị dư luận trước hay sự trung chuyển nào đó, mà khẳng định lập tức là thực hiện ngay trong năm 2007.

Tiến trình và kết quả của hành động quyết đoán lần này có được như trên ngôn từ không, phải đợi thực tế trả lời. Tuy nhiên, việc “tỉnh bơ” cắt đi vi trò kinh tế của các “rường cột” mà không lo toan về những hậu quả xã hội, như trước nay vẫn thế, phải chăng là vì nhìn thì to tát nhưng đây “đơn giản” chỉ là tước đi sở hữu của Đảng, của quân đội để trao lại cho chính quyền, còn bộ máy tổ chức và nhân sự tại chỗ của các đơn vị cơ bản vẫn sẽ không có sự đảo lộn?

10. Một điểm quan trọng khác mà đọc vào văn bản của HNTƯ này có thể nhận ra ngay, vì nó được đề cập đến trước tiên trong số những thay đổi. Đó là chiến lược biển ở dạng dự án.

Nếu nó thuần túy chỉ là khai thác biển với đánh bắt cá và dầu khí… như bấy lâu nay đã có mà chẳng cần đến “chiến lược”, hay thuần túy chỉ là an ninh, quốc phòng chung chung mà văn bản nào cũng có như trước nay, thì biển đã không được đặt lên bàn nghị sự của HNTƯ làm gì (và tất nhiên trước đó nó đã được quyết định tại Bộ Chính trị và Ban Bí thư rồi).

Những loạt đạn và một lối tư duy chiến lược nay đã đến lúc chín muồi để thay đổi? Liệu chiến lược này liên quan đến chuyện Việt – Trung hợp tác khai thác dầu khí hay chuyện chấp nhận Hoa Kỳ đưa tàu vào Việt Nam để tìm kiếm quân nhân mất tích trên biển, là những tin được loan tải mới đây?

Tôi nghĩ, mò (xác) người dưới đáy bể thì cũng chỉ dễ hơn mò kim đáy bể có một chút thôi, quan trọng là tàu Mỹ đi qua đi lại ngoài khơi mà “không biết” là nơi nào có quân nhân mất tích và do vậy “không biết” đến khi nào thì hoàn tất tìm kiếm.

11. Người ta nay đã đặt một tay vào bản chiến lược vũ trụ, và có thể là một “chiến tranh các vì sao” made in China rồi, mà Việt Nam mới bắt đầu viết dự án chiến lược biển thì e khói lửa từ tên lửa diệt vệ tinh của họ nẹt xuống phỏng cả tay mất! Tư duy, phong thái và lựa chọn chiến lược, chiến thuật mà trì trệ, trong thời đại này, thì hệ quả là vậy đó [4] .

Đành tạm an ủi: chậm còn hơn không! Nhưng vấn đề là việc gì cũng chậm và tiếp tục chậm như thế mãi trong tư duy và hành động chiến lược thì hậu quả sẽ ra sao! Không cần nói nhiều, cứ so bước tiến giữa hai quốc gia là thấy ngay.

12. Cũng như chiến lược biển, chuyện sắp xếp lại ban bệ của Đảng ít được chú ý.

Ai tinh ý sẽ nhận ra ngay trong thông báo của Hội nghị và phát biểu của Tổng Bí thư dù nhấn mạnh việc thu gọn bộ máy cơ quan Đảng, nhưng đều – có lẽ là cố tình – không nói rõ thu gọn như thế nào. Cho đến lúc này, thông tin đó vẫn chưa được đưa ra và xác nhận từ nguồn chính thức, ngoài việc Tuổi Trẻ, bằng nguồn tin của mình, cho biết sự thay đổi đó là [5] :

  • Bộ máy cơ quan Đảng còn sáu đầu mối, là Ban Tổ chức T.Ư, Ủy ban Kiểm tra T.Ư, Ban Tuyên giáo T.Ư (trên cơ sở Ban Khoa giáo T.Ư và Ban Tư tưởng văn hóa T.Ư hiện nay), Ban Dân vận T.Ư, Ban Đối ngoại T.Ư và Văn phòng T.Ư.
  • Các đầu mối giảm bớt là Ban Bảo vệ chính trị nội bộ, Ban Cán sự Đảng ngoài nước, Ban Kinh tế T.Ư, Ban Nội chính T.Ư, Ban Tài chính quản trị.

13.

  • Ban Cán sự Đảng ngoài nước có phải về với Ban Đối ngoại T.Ư?
  • Kinh tế T.Ư thì còn cần gì nữa, Đảng bị tước vai trò kinh tế rồi mà. Ban Tài chính quản trị cũng vậy, Đảng sẽ được nhà nước nuôi và quản luôn cho.
  • Còn lại Ban Bảo vệ chính trị nội bộ và Ban Nội chính T.Ư, sao đây?

14. Bảo vệ chính trị nội bộ là gì? Là từ mỹ miều để chỉ một guồng máy riêng biệt gồm những con người nằm ngoài sự chi phối của cấp ủy tại chỗ, có nhiệm vụ nghe ngóng và báo cáo cho cấp chỉ huy riêng về bất cứ lời nói, thái độ, động tĩnh nào có biểu hiện “xa rời lập trường giai cấp”, dù là nhỏ nhất. Đây là những con người mà ngay cả cấp lãnh đạo cao nhất về mặt chính quyền hay cấp ủy Đảng ở mỗi đơn vị đều phải kiêng sợ, vì chỉ cần vô tình hớ hênh là sinh mạng chính trị của mình có thể đi tong [6] .

Có thể nói bảo vệ chính trị nội bộ là một bộ máy ngầm nhưng diện hiện công khai nhằm kiểm soát tất cả mọi người trong cơ quan, đơn vị nhà nước, và thậm chí được cài cắm đến các đơn vị, tổ chức ngoài nhà nước. Huỵch toẹt ra, nó là hệ thống mật vụ Đảng, tồn tại ngang nhiên như một công cụ răn đe thường trực và có quyền có ý kiến quyết định trong vấn đề nhân sự

Còn Ban Nội chính là đầu mối chỉ đạo tất cả các cơ quan pháp luật: công an, tòa án, viện kiểm sát… ở các cấp chính quyền, là nơi có ý kiến cuối cùng đối với các công việc cụ thể của các cơ quan này. Huỵch toẹt ra, đây mới thực sự là quyền lực tư pháp không mang tên tư pháp của đất nước này.

15. Việc giảm bớt một số cơ quan Đảng lần này chỉ là mặt hình thức, tức chỉ là chuyển các cơ quan giảm bớt về thành thành phần trong một ban mẹ nhưng vẫn giữ đầy đủ tính chất, quyền lực của nó, hay đó chính là việc giải thể đối với cái gọi là bảo vệ chính trị nội bộ và nội chính, chỉ có giàn lãnh đạo cao cấp là biết rõ nhất.

Đó là việc thoát dỡ cơ chế mật vụ Đảng và quyền lực tư pháp không chính danh, để cởi trói cho sự dân chủ trong lòng Đảng Cộng sản và hình thành một hệ thống tư pháp độc lập, hay đó chỉ là một bước đi để thâu tóm hơn nữa quyền lực, để tự do hơn nữa trong việc thu vén, chúng ta hãy cùng chờ đợi câu trả lời của thực tế.

Tuy vậy, vẫn có thể thừa nhận rằng việc cho Ban Bảo vệ chính trị nội bộ và Ban Nội chính T.Ư “hồi hưu” là một bước đi “lịch sử” của những người cộng sản Việt Nam, vì ít ra những trung tâm quyền lực “ngầm” lớn nhất trong Đảng đã tồn tại mấy chục năm, gắn liền với thể chế xã hội chủ nghĩa như những rường cột nội an bên trong Đảng, nhằm giữ vững Đảng và chế độ, nay đã đi vào sọt rác của lịch sử.

16. Thời gian gần đây, mặc dù việc đàn áp trắng trợn và bẩn thỉu đối với các nhóm và nhân vật đối lập luôn diễn ra, nhưng ta vẫn thấy có những biểu hiện rất “lạ”:

  • Chiến lược biển và sự diện diện sắp tới của Mỹ trên vùng biển Việt Nam, như đã nói;
  • Quyết định dân sự hóa Nghĩa trang Quân đội Biên Hòa [7] ;
  • Việc cho công bố tác phẩm Ba người khác của Tô Hoài;
  • Một chi tiết nhỏ về hình thức: trên thông báo bế mạc Hội nghị được loan trên VietNamNet, mang tên Kiện toàn tổ chức 6 ban Đảng, 2 Đảng bộ khối, bức ảnh đính kèm khiến sửng sốt: màu ngả sang nâu tái và cả cờ nước, cờ Đảng và tượng Hồ Chí Minh đều xệch về một bên. Cả hai tình tiết này đều là cố ý: màu sắc rõ ràng là được xử lý (trước nay quanh cảnh họp Đảng đều được nhấn thêm sắc đỏ) và hình được chụp ở một góc lệnh. Đây có lẽ là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử biên tập ảnh chính trị và kiểm soát ảnh chính trị ở Việt Nam. Ẩn ý rằng Đảng đã “bạc màu” và đã “nghiêng lệch” đi là vô tình hay cố ý đây?

17. Có thể những bước này của HNTƯ4 chỉ là tự phát chứ không có những tính toán chiến lược hay chiến thuật như tôi vừa giả định, mà cũng có thể một bàn cờ lớn đang tiếp tục chuyển động có chủ ý. Và như vậy, dù là tự phát hay tự giác, việc “bạch hóa” bản chất và hướng phát triển logic của bước đi này có thể sẽ thúc đẩy sự phản pháo của phe bảo thủ, còn phe cải cách thì chùn bước hoặc phải trì hoãn để có cách thức “khéo” hơn nữa.

Không lùi được nữa rồi! Vào lúc này, huỵch toẹt ra tất cả như thế, nếu như có thúc đẩy gì thì chính là thúc đẩy phải lựa chọn và lựa chọn mạnh mẽ hơn nữa. “Lộ tẩy” với nhau, phe bảo thủ càng ngăn cản thì thì phe cải cách bắt buộc càng phải đi tới hơn nữa để vô hiệu hóa và loại đi phe này. Hoặc cho dù bước đi của họ không có chủ ý gì “kinh thiên động địa” chăng nữa thì giờ đây, dù có “quay đầu”, hậu quả tất yếu của họ sẽ phải hứng chịu là bị triệt hạ quyền lực. Trong trường hợp này, họ vẫn phải đi tới, dù chỉ là với động cơ giữ lấy quyền lực và quyền lợi.

18. Đối lập giữa cải cách và bảo thủ trong Đảng là một động lực buộc ban lãnh đạo hiện nay phải lựa chọn.

Cả quyền lực chính danh và quyền lực phe phái, lẫn quyền lực cá nhân và quyền lực tư lợi đều buộc họ phải lựa chọn.

Đối lập ngay trong lòng Đảng giữa cấp tiến và tha hóa, giữa sự an toàn từ phía ngoài Đảng (tức vấn đề mối đe dọa đến từ xã hội) và lực lượng nội xâm đang ung tấy và kết dính trên cơ thể Đảng, khiến giới lãnh đạo không thể thoát khỏi sự lựa chọn…

Sự lựa chọn của HNTƯ4 thực tế sẽ theo hướng nào, sẽ trở thành hiện thực ra sao, và sẽ được nối tiếp như thế nào lại sẽ tùy thuộc vào chính sự lựa chọn tiếp theo.

Và không chỉ có thế, sức ép đó không chỉ có sự lựa chọn một mình một chợ của Đảng. Thời thế đã khác, không chỉ có Đảng có quyền lựa chọn và áp sự lựa chọn đó lên tất cả…

Xin đón đọc “Lựa chọn chính trị (2)”.

© 2007 talawas


[1]Thực tế thì từ trước đến nay, tại HNTƯ, thông báo và diễn văn của Tổng Bí thư là na ná như nhau, nhiều nội dung trùng nguyên văn.
[2]Tôi bắt đầu viết bài này trước khi chuyện quân đội không làm kinh tế được đem ra nói. Và có phải vì chẳng thấy “lực lượng” nào lên tiếng thừa nhận những điểm khác lạ, nên sau gần một tuần kết thúc Hội nghị, người ta bèn nhờ đến nguyên TBT Lê Khả Phiêu đánh tiếng về chuyện quân đội không làm kinh tế?
[3]Còn nhớ, sau khi vụ Năm Cam được khui ra, giới chức TP. Hồ Chí Minh mới có người dám nói rằng trong những năm đó thậm chí là giới lãnh đạo cao nhất của thành phố còn không dám tin nhau để dám mở miệng bàn đến thế lực này. Đó là thời trước, khi sức mạnh mafia của khối liên kết giữa quyền lực của “lực lượng vũ trang nhân dân” với quyền lực đen chỉ mới là bắt đầu, khi quyền lợi chỉ là “thu nhập” bảo kê, khi “cơ sở kinh tế” là những văn phòng “ảo” không bảng hiệu, mà đã đủ sức uy hiếp nơi đầu não của trung tâm kinh tế cả nước; còn bây giờ, không cần đến thế lực đen nào liên kết và đứng mũi chịu sào cả, họ đã tự giác hình thành cả một “nền chính trị hội kín”, đã là những đại công ty có “cầu chứng” và những tài khoản “sạch sẽ” kếch xù…, tức đã hoàn toàn tự giác với một quyền lợi có tầm mức lớn hơn xưa rất nhiều, thì thử hỏi với sức mạnh của “lực lượng vũ trang nhân dân” trong tay, tầm mức uy hiếp sẽ đến mức nào.
[4]Hình như Trung Quốc không có đao to búa lớn là “bay lên Trung Quốc” hay “Trung Quốc cất cánh” (như cái kiểu người lớn hô vang cho tụi nhỏ hô theo khắp nơi ở Việt Nam mà quên cái cần có trước tiên trên mặt đất để cất cánh những ý tưởng, là tự do và dân chủ), nhưng họ lại bay thật, mà bay vào vũ trụ kìa, chứ không phải hô mãi hô hoài mà một cái bánh xe cho máy bay vẫn còn chưa làm được!
[5]Có lẽ cũng lại là chuyện Đảng ngại tự mình công khai nói ra nên giúi vào mồm cho người khác nói đây.
[6]Chúng ta thấy, xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một xã hội của những con người trung thành và trung thành tuyệt đối với “lý tưởng” là vì vậy. Làm gì mà dám “hó hé” với một guồng máy như vậy!
[7]Theo cách nhìn của riêng mình, tôi không tin điều này đồng nghĩa với việc xóa sổ Nghĩa trang Biên Hòa. Không có lý gì lãnh đạo Việt Nam lại thiếu đầu óc đến mức vào thời điểm này lại đi đến quyết định “tự sát” trong quan hệ với cộng đồng người Việt hải ngoại như thế.

 
© talawas 2026