Trịnh Hữu Tuệ
1. Về cô gái đẹp
1.1. Theo như tôi hiểu anh Dũng Vũ nói, cô gái là phần tử gốc, đẹp là hàm số, cô gái đẹp là phần tử ảnh. Câu hỏi là: Tại sao nhất thiết phải như vậy? Ta biết rằng trong logic không phải như vậy, ta cũng biết rằng có những ngôn ngữ không phân chia danh từ và tính từ.
1.2. Việc anh Dũng Vũ vẽ tập hợp phần tử gốc trước, hàm số sau cho sinh viên dễ hiểu chẳng có nghĩa gì cả. Từ đó không thể suy ra là phần tử gốc phải “có trước” hàm số theo một nghĩa nào đấy. Cũng như không thể nói là trong phép x ´ 2, x có trước ´ 2, hay là phải “bắt đầu từ” x. Thậm chí cho sinh viên dễ hiểu, tôi hoàn toàn có thể nói là “có một hàm f, áp dụng hàm này lên a, ta có x.”
1.3. Anh Dũng Vũ nói đến trình tự nhận thức. Tôi nghĩ rằng việc nhận thức cái gì trước, cái gì sau là tùy vào chủ thể, hoàn cảnh và đối tượng nhận thức, chứ không có một trình tự cụ thể nào cả. Ðồng ý với anh Dũng Vũ về ví dụ quyển sách hay. Nhưng quyển sách dày thì sao? Phải nhìn và biết đó là quyển sách rồi mới biết nó dày chăng? Ðồng ý là trong những hoàn cảnh nhất định, và đối với một số người nhất định, “phải thấy một cô gái đã (tức nhận diện được) rồi… mới xem có đẹp hay không“. Nhưng cô gái ấy cao hay lùn, tóc ngắn hay tóc dài thì không nhất thiết phải theo trình tự như anh Dũng Vũ nói, thậm chí có thể ngược lại. (1)
2. Về cấu trúc chìm và cấu trúc bề mặt, anh Dũng Vũ không đưa ra câu trả lời nào, lý do là “không muốn mất thì giờ cãi cọ“, nên tôi cũng chỉ nhắc lại được là anh đã nhầm. Còn tại sao anh nói “chuyện cãi cọ bên trên không có mẫu số chung“ thì tôi không hiểu. Chúng ta đều đang “cãi cọ“ về một điều rất cụ thể, đó là khái niệm cấu trúc chìm (deep structure) của Chomsky. Anh nói thêm, “… tôi tôn trọng ý kiến của từng người, song tôi cũng xin được phép có quan điểm riêng của mình. Cụ thể, tôi xin nhận xét một cách khiêm tốn rằng, “ngữ pháp tạo sinh” của Chomsky không thích hợp cho việc giải thích tiếng Việt…“ Nhưng có ai phản đối quan niệm này đâu. Ngữ pháp tạo sinh chưa chắc đã thích hợp cho việc giải thích tiếng Anh. Tôi chỉ nói rằng anh Dũng Vũ hiểu sai khái niệm cấu trúc chìm của Chomsky.
3. Về tính tịnh tiến của tiếng Việt, có hai câu hỏi:
3.1. Tôi biết chắc rằng bởi ai bị phạt bố tôi không phải một câu tiếng Việt. Còn câu bố tôi bị phạt bởi ai có phải tiếng Việt không thì tôi cũng chưa chắc. Anh có chắc không?
3.2. Câu tại sao anh yêu em có phải tiếng Việt không?
4. Anh Dũng Vũ viết:
4.1 Ta có thể vẽ X-bar-Schema cho “ăn cơm đi chứ hả” như sau:
ImpP = mệnh lệnh ngữ / Imperative Phrase
Tag = Câu hỏi treo / Tag question (/nối vào / adjoined to / adjungiert an ImpP)
e = phạm trù rỗng / empty category
4.2. Mỗi sơ đồ X-bar là một biểu thị trừu tượng cho một thực thể tâm lý. Nó mang tính giả định và cần được kiểm chứng bằng thực nghiệm. Anh Dũng Vũ cứ yên trí là kiểu gì ta cũng vẽ được X-bar cho bất kỳ câu nào, vì đòi hỏi duy nhất của X-bar là X-Phrase phải có một X, và X có thể là những đơn vị trừu tượng như Inf, T, Q, IOAgr, Neg, c, v … Tôi tin là có lý do để coi câu ăn cơm đi chứ hả như một hình chiếu (maximal projection) của một hình vị mệnh lệnh thức (imperative morpheme), nói cách khác là một ImpP. Còn giả định này có đúng không thì tôi không thể biết được. Chomsky và học trò ông mất 30 năm mới nghĩ ra X-bar cho tiếng Anh, mà cũng chưa biết là có đúng không. Tôi là một sinh viên.
Còn chuyện tin tuyệt đối vào X-bar thì tất nhiên là không rồi. Tôi chưa đủ hiểu biết / không hiểu biết để tin tuyệt đối một cái gì cả. Ðiều đó không ngăn cản tôi bàn về X-bar.
5. Có lẽ khi dùng khái niệm “người nói-nghe lý tưởng” (ideal speaker-listener), anh Dũng Vũ muốn nói “người nói tiếng mẹ đẻ” (native speaker). Còn tại sao anh nói “chuyện ‘người nói/nghe lý tưởng‘ như Chomsky quan niệm là chuyện của ông ấy” thì tôi cũng không hiểu. Tất nhiên là chuyện của “ông ấy” rồi, chứ chuyện của anh hay tôi thì…
6. Câu chính tiếng Ðức (Deutscher Hauptsatz) = CP. Ðây là kiến thức cơ bản, thậm chí hơi lỗi thời, chẳng có gì phức tạp cả. Còn “học hỏi để tiến bộ luôn là điều tốt và cần thiết“ thì tôi cũng đồng ý với anh.
7. Anh Dũng Vũ viết:
«Như ta thấy, ca dao, tục ngữ, thơ, … Việt Nam thường sai ngữ pháp, hầu hết đều là do tỉnh lược. Ví dụ:
“Thằng Bờm có cái quạt mo
Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu”
Câu trước đúng, qua câu sau là sai ngay…»
7.1. Ca dao, tục ngữ sai ngữ pháp? Hay chúng có ngữ pháp riêng mà ta không biết?
7.2. Logic của anh Dũng Vũ là “do tỉnh lược nên sai ngữ pháp”, tức là trong tiếng Việt không được phép có tỉnh lược chăng?
Không phải chỉ ở đây, mà còn nhiều chỗ khác nữa, logic của anh Dũng Vũ rất “loạn chiêu“.
8. Anh Dũng Vũ viết:
«…nhiều nhà thơ/văn Việt có cách xếp đặt chữ nghĩa không được đúng lắm. Một ví dụ trong thơ là người đọc rất dễ thấy hiện tượng câu cú bị cắt xẻ, từng chữ/cụm từ bị bứt ra thành từng mảnh, thả rơi xuống chục hàng, rất loạn chiêu… Có thể giải thích, một là hoặc người viết không chịu dùng, hoặc không tin tưởng vào thẩm năng ngôn ngữ của mình, hoặc hai là do không được trang bị những kiến thức tối thiểu về ngôn ngữ học, cho nên người ta mới vô tình viết không chuẩn chứ không ai dại gì mà nghĩ rằng, thà để bài thơ mất giá trị còn hơn viết đúng ngữ pháp của cái ngôn ngữ mình đang nhờ vả để làm ra bài thơ đó…»
8.1. Anh hãy cho một ví dụ cụ thể (ngoài bài thơ Con cóc mà tôi nghĩ chỉ một người “có hiểu biết một chút“ về cấu trúc thành tố mới có thể cắt sẻ được nó như anh Dũng Vũ đã làm)
8.2. Sau đây là một đoạn thơ của James Joyce, trích từ bài A Flower Given to My Daughter
Biết rằng “Frai the white rose and frail are” không phải một thành tố, anh Dũng Vũ có nghĩ rằng James Joyce “không chịu dùng, hoặc không tin tưởng vào thẩm năng ngôn ngữ của mình, hoặc hai là do không được trang bị những kiến thức tối thiểu về ngôn ngữ học, cho nên… mới vô tình viết không chuẩn” không?
9. Về việc dịch câu “Hans hat seinem Freund die Stadt gezeigt”, tôi xin không có nhận xét gì.
10. Cuối cùng, tôi nghĩ rằng tiếng Việt công nhận có thể là một đề tài “khó“, nhưng ta không nên coi nó là một đề tài “tế nhị“, ít ra là trong khuôn khổ một cuộc tranh luận mà hy vọng là có tính khoa học này, vì như vậy sẽ rất mệt. Tôi vui vì được tranh luận với một người quan tâm đến ngôn ngữ (một cách khoa học) như anh Dũng Vũ. Hy vọng sẽ được gặp và nói chuyện với anh.
_______________
1) Một kiến thức cơ bản trong ngôn ngữ học là: Cấu trúc ngữ nghĩa có tôn ti (hierachical); cấu trúc ngữ âm có tuyến tính (linear); Cú pháp, mặt phân giới (interface) giữa ngữ nghĩa và ngữ âm, có cả tôn ti lẫn tuyến tính. Xin lưu ý anh DV là tôn ti không đồng nghĩa với tuyến tính, mặc dù cả hai đều có thể có một trật tự. Không thể coi là có một sự song song nào đấy giữa việc cô gái đứng cao/thấp hơn đẹp ở trong tôn ti nhận thức (conceptual hierarchy) và việc cô gái đứng trước/sau đẹp trong trình tự ngữ âm (phonetic string) được.
bản để in