Nếu Sài gòn (Phạm Quốc Thắng, “Về một cuộc chiến tranh ở xa,” [ talawas 04.04.03 ]) ở xa Baghdad thì góc Cali nơi tôi đang ngụ, có lẽ lại càng xa hơn. Yorba Linda cách Hollywood, thủ đô điện ảnh, 1 giờ đường về hướng Tây, cách Las Vegas, thủ đô cờ bạc, 4 giờ về hướng Ðông và cách Bolsa, thủ đô tị nạn, 30 phút về hướng Nam nhưng không được chút ánh sáng nào của 3 nơi phồn hoa này hắt tới, nói gì đến những cái lóe chớp ì ầm trong đêm từ Iraq. 60.000 dân cư^[2] trên những cánh đồi lè tè (hay những lưng đồi hiền vào mùa này cỏ tím), thị xã này nổi tiếng có 2 chuyện. Một người con làm Tổng thống Mỹ và về đây cất thư viện (Ông Richard Nixon), thứ nhì là một lực lượng cảnh sát rất cần cù, bất kể ngày đêm, mỗi vài trăm thước lại núp trong bụi tay lăm lăm cầm súng radar để phạt vi cảnh lưu thông. Ý niệm “thị xã” ở đây cũng mù mờ như bầu trời Los Angeles, nắng nhạt và mây lác nhác, một ngoại ô thành phố Mỹ lắm giáo đường và cây xanh, cao cấp trung lưu.

Nam Cali không phải là Bắc Virginia nên chiến tranh hay hòa bình cũng chẳng bao giờ thấy lính (không như Arlington mỗi sáng đi tàu điện thấy Ðại tá đủ mọi binh chủng nhiều như là chó con.) Ðây không phải là một thành phố lính, Twenty Nine Palms trong sa mạc hay Camp Pendleton nơi bờ biển nên vắng bóng kiêu hùng của những chàng trai (và thanh nữ) thế hệ Gulf 2. Tối cuối tuần, trong khu 15 rạp chiếu phim Cinema City ở Anaheim Hills^[3] kế cạnh, nam thanh nữ tú tuổi 15, 17 đỗ xe hò hẹn trên bãi của tiệm “In ‘n’ Out” burger. Sau trung học họ sẽ vào hệ thống University of California thoải mái, Ivy League không biết chừng, bố mẹ đã bỏ sẵn trong quỹ số tiền 60.000 USD mỗi năm học phí. Ở đây không có trạm tuyển mộ quân đội, những người trẻ này sẽ “là tất cả những gì mà họ có thể” (Be all you can be, khẩu hiệu chào hàng của US Army) mà không cần phải đăng lính học nghề.

Quân đội Hoa kỳ hiện có 40.000 quân nhân chưa có quốc tịch, chỉ mới có thẻ thường trú và 1/4 đang cầm súng tại vùng Vịnh được sinh ra ở nước ngoài. 1/4 khác là da đen, phần còn lại là “da trắng rác rưởi khu nhà tiền chế lưu động” (white trailer trash), nói rộng họ không phải là người Mỹ, người Mỹ ở Yorba Linda chẳng hạn, tối thứ 6 tư tình trên chiếc Jaguar của mẹ nếu 16 tuổi bố chưa mua cho cái Nissan Z. Ðại đa số quân nhân Hoa kỳ đang phục vụ sinh trưởng ra ở trong khu phố trung tâm lở lói hay những đồng ruộng chưa bắt được sóng truyền hình HiDef 1080i. Họ thuộc cái gọi là thế giới thứ tư, ở Bronx, New York tuổi thọ không cao được hơn ở Ethiopia mấy, thuộc 40 triệu người không có bảo hiểm sức khỏe, lái tăng Abram MI trị giá 2 triệu USD ở tuyến đầu nhưng khi về nhà không có ngân hàng nào cho vay tiền trả góp xe con mới.

Cái chợ Vons gần nhà tôi vẫn chưa thay 5, 10 tấm ảnh quân nhân tại ngũ do thân nhân mang đến từ hồi khí thế hừng hực của chiến dịch Afghanistan vào năm trước. Chiến tranh lần này không đến được đây, anh hàng xóm 17 tuổi của tôi đi làm ngoài giờ học vừa tậu được 1 cái xe 2 trục, chiều nào cũng rủ bạn đến hí hoáy gắn máy tăng âm bass. Không có ai quen 2 quân nhân gốc Nam Mỹ mới được nhập tịch Hoa kỳ với vòng hoa cườm sau khi tử trận (“anh lên lon giữa 2 hàng nến chong”.) Chị tù binh da đen được phô trên TV Iraq là một cô mẹ độc thân nuôi con 2 tuổi vào lính để học nghề đầu bếp, cha của đứa bé này có lẽ đang ở tù vì tội bán lẻ ma túy, đây không phải là giới mà người Mỹ trung lưu giao thiệp. Vài lá cờ trong xóm tôi lác đác trước nhà, trên xe, không được bằng 1 phần 10 sau ngày 11.9. Buổi liên hoan hàng năm ở trường các con tôi phụ huynh nói chuyện kinh tế, chuyện khí tượng, những cái chết không được người thành phố này “trong một ngày nhắc tên,” tôi chỉ bắt gặp một thoáng thầm thì riêng một góc và ngưng bặt khi tôi lại gần. Chiến tranh nếu khơng là 1 điều cấm kị thì cũng là chuyện xấu xí, hai cô giáo cười toét miệng giấu giếm như là đang nói chuyện làm tình có dùng cả dây (ngọt) trói và (mềm) roi da.

Ðây là trường cấp 1 và cấp 2, chính sách hiện hành là chiến tranh tuyệt đối không được đả động tới, có lẽ gây ấn tượng không tốt cho những tâm hồn còn trong trắng hòa bình. Việc bom rơi vào những bạn cùng tuổi của chúng ở Iraq là việc ở rất xa, ngay tại Pasadena College một giáo viên đề cập đến chiến tranh trong lớp với sinh viên cũng bị ban giám đốc khiển trách. Trường ốc là nơi học văn học toán, không phải là nơi học ném lựu đạn. Chắc chắn là nếu còn chế độ quân dịch ở Mỹ thì đã khác, anh hàng xóm của tôi và lũ bạn hẳn đã bàn về giấy gọi trình diện, các thiếu nữ khuyên vàng trên rốn đã tính chuyện… học đan (áo ấm gởi ra sa trường?) Ðằng này là một quân đội nhà nghề với những người vô nghệ, trứơc khi khoác áo binh nhất chỉ là những công dân hạng nhì. Quỹ nhà nước cho những quận huyện và ấp xã họ ngụ từ y tế, xã hội, giáo dục đến cầu đường đều ở cấp của một quốc gia chưa phát triển, ai không tin thì chỉ việc lái xe đến những chỗ đó một vòng (nhớ khóa cửa xe trong khi lái và lên kính.) Ai cũng biết thế và ai cũng tin hết, cho nên những nơi này người Mỹ trung lưu không bao giờ cần lai vãng qua lại, dù chỉ cách họ vài con phố, vẫn xa hơn là đi nghỉ mát ở châu Âu.

Chỉ có mấy tuần nay mới thấy những người Mỹ của giai cấp phải gọi là hạ lưu, giai cấp cầm súng, trên màn hình nhiều như thế để hưởng cái 15 phút nổi tiếng của mình. Sau đó hẳn họ sẽ đi vào quên lãng, như cựu quân nhân chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất hàng vạn đang lâm bệnh hay đã qua đời vì hậu quả âm thầm của chất độc uranium dùng để chế tạo đầu đạn xuyên thép, như những cựu quân nhân đang đóng góp đến 25% vào đội ngũ hùng hậu của những kẻ không nhà. Trong khi chính quyền Bush vừa xin thêm 80 tỉ cho ngân sách của bộ Quốc phòng thì họ cũng mới giảm 8 tỉ của quỹ Bộ Cựu Chiến binh. Ðây là chính sách “Hậu phương ủng hộ tiền tuyến”, khi nào về già rã ngũ thì không có nhà thương thí. Ðiều này với người nước ngoài nhìn nước Mỹ như một tổng thể thì có vẻ mâu thuẫn, có khi còn hoang đường là đằng khác. Chuyện 5 gia đình ở Los Angeles có tài sản ngang với tài sản của tổng số trên 3 triệu người còn lại tuy có thật nhưng không hấp dẫn bằng màn giải cứu tù binh Jessica Lynch, 19 tuổi và đăng lính để có học bổng mai sau thực hiện giấc mộng thành cô giáo, ở quốc gia giàu mạnh nhất thế giới nhưng nền giáo dục đại học vẫn phải trả tiền. Nhưng đối với người Mỹ ở những ngoại ô trù phú thì không có gì là lạ, họ chỉ lơ là, như họ lơ là với một chiến tranh ở rất xa, chết những người nước ngoài ngụ tại một sa mạc mà họ sẽ không bao giờ đến thăm và chết những người Mỹ ngụ tại những trung tâm nghèo khốn mà lúc lái xe bao giờ họ cũng phải cẩn thận đi vòng.

Trước thư viện Nixon vào sáng thứ bảy của tuần đầu cuộc chiến, vào giờ người ta còn thể thao chạy bộ, tôi có thấy độ 3 gia đình 15 người già trẻ cầm bảng cầm cờ ủng hộ quân đội. Xe qua đường còn rất vắng, tôi không thấy có ai bấm còi khuyến khích (và người chạy bộ thì không sẵn còi). Phải nói, đám biểu tình này không đằng đằng sát khí, mà rất “Mỹ”, theo nghĩa tốt, nghĩa là (mặc dù) trung lưu cao cấp nhưng vẫn ngay thẳng, rộng lượng và thành thật. Họ ủng hộ chiến tranh Iraq như là gởi tiền cứu trợ động đất Thổ Nhĩ Kỳ hay Guatamela, dậy sớm để phất cờ góp phần vào việc đánh đổ độc tài với niềm vui gói quà hỏa tốc Fed-Ex tự do và UPS dân chủ gửi sang Trung đông. Theo đà này, sau Iraq chắc chính quyền của ông Bush sẽ thẳng tiến đánh đổ luôn độc tài của nhà Ả rạp Saud, mang tự do dân chủ sang nốt đến Ai Cập, Ma rốc. Quân đội Mỹ sẽ tiện tay mà trừng trị luôn quốc gia sừng sỏ nhất trong vùng, quốc gia duy nhất có vũ khí hạt nhân, hóa học và sinh học, quốc gia là mối đe dọa thường xuyên cho các nước láng giềng, quốc gia hiện nay đang được lãnh đạo bởi một người được coi là tội phạm chiến tranh (hay ít ra cũng đã tự tay tàn sát cả một làng như ông ï nhận trong hồi ký), quốc gia đang xâm chiến và áp bức một dân tộc khác, sang năm 2004, Hoa kỳ sẽ giải phóng Palestine và giải giới Israel! Nhưng cả tin và ngây thơ, nếu không là đặc tính của giai cấp trung lưu, thì lại là mặt khác của rộng lượng và ngay thẳng.

Giờ, tại thị xã Yorba Linda này của tôi, nhất là từ ngày giá xăng lên đến 2.35 USD một gallon, nếu có ai phát động phong trào “chủ xe hai trục và tám máy chống chiến tranh” (V8 SUV owners against the war)…

Đỗ Kh. 1955, hiện sống tại California.
Tác phẩm: Cây gậy làm mưa (tập truyện, 1989), Thơ Đỗ Kh. (1989), Có những bực mình, tức không thể nói (thơ, 1990), Ký sự đi Tây (tập truyện, 1990), Không khí thời chưa chiến (tập truyện, 1993)

© 2003 talawas

---

^[1]Tưởng niệm ca sĩ Duy Khánh ngày giỗ 100. Bài hát mang tựa này đã từng được ông ray rứt: “Tôi ở miền xa/ Trời quen đất lạ/ Nhiều đông lắm hạ/ Nối tiếc đi qua/ Vắng bóng đàn bà/ …/ Ngoài kia súng nổ/ Ðốt lửa đêm đen/tầm đạn thay tiếng em…” tôi mượn tạm tuy là ít ăn nhập.
^[2]Giá nhà trung bình 560.790 USD, diện tích xây cất trung bình 246 m2, diện tích đất trung bình 1578m2.
^[3]Giá nhà trung bình 440.742 USD, diện tích xây cất trung bình 192 m2, diện tích đất trung bình 1821m2.