Rumani đã hết sức nỗ lực đáp ứng các điều kiện để được gia nhập Liên hiệp châu Âu (EU). Nhiều vùng tại Rumani nay đã đạt mức sống kinh tế cao. Và Brussels chỉ còn phải khuyến cáo về các lãnh vực tư pháp và việc chống tham nhũng. Nhưng riêng đối với một lãnh vực đụng chạm đến tất cả thì tiếc rằng EU lại hoàn toàn không đả động gì và bản thân Rumani hầu như cũng chẳng thèm đếm xỉa đến, đó là nỗ lực vượt qua cơ chế độc tài của quá khứ. Như thể nền độc tài ấy đã bỗng chốc tan biến, cả nước Rumani dường như đang mắc chứng mất trí nhớ. Trong khi đó, Rumani từng có một chế độ độc tài kì dị nhất Đông Âu, và ở đó đã hiện hữu một kẻ độc tài hiểm độc chỉ thua Stalin cùng với nền sùng bái cá nhân nặng ký cỡ Bắc Hàn!

Ceausescu là một kẻ nóng nảy cục cằn với trình độ lớp 4, một kẻ bệnh tưởng, mỗi lần đi kinh lý trong nước đều kè kè theo một xe chở nước tắm, một kẻ học làm sang thích các vòi nước và dao nĩa bằng vàng cũng như mắc bệnh mê cung điện đến điên rồ. Tại thủ đô Bukarest ông ta đã cho phá sập khu phố cổ nhất, vốn được coi là trái tim của thành phố, để thực hiện ước mơ này. Tập đoàn gia đình và mật vụ của ông ta đã kiểm soát tất cả, kể cả Giáo hội. 80 phần trăm các cha xứ của nhà thờ Chính giáo đã nhận lương trực tiếp từ mật vụ như kiểu nhân viên an ninh trong hàng tu sĩ. Giới phóng viên, bác sĩ, giáo sư, luật gia cũng không khác mấy. Còn dân chúng thì chẳng hề biết gì, mà dù có muốn biết cũng chẳng được.

Securitate ^[1] vẫn còn sống nhăn

Nguyên do thì thật đơn giản: Vụ lật đổ Ceausescu, việc kết án qua xét xử cấp tốc cùng việc xử bắn ông ta trước một bức tường bẩn thỉu của trại lính, tất cả lúc ấy đều được đạo diễn bởi Securitate! Chính thức thì cơ quan mật vụ này đã bị giải thể sau cuộc cách mạng, nhưng nhân viên của nó lại được bí mật tiếp tục trả lương. Một số nhân viên của cơ quan mật vụ trước đây nay lại tiếp tục hoạt động trong những cơ quan mật vụ mới thành lập. Và bộ phận gian manh nhất của nó đã thâm nhập được vào nền kinh tế thị trường với vốn liếng đoạt được qua biện pháp tống tiền.

Lý do là những thông tin từ các thư khố mật vụ đã và đang là nền móng cơ sở của những tài sản kếch xù có gốc gác đen tối cũng như nửa đen nửa trắng. Cũng vì thế mà nạn tham nhũng ngày nay đã lan đến các cấp chính quyền tối cao. Và chồi nhánh của chúng đang bao trùm khắp nước dưới dạng tham nhũng thường nhật kiểu bình mới rượu cũ. Thí dụ nơi các bệnh viện thì tình trạng vẫn tồi tệ như trước, cái gì cũng thiếu và cảnh hối lộ từ bác sĩ trưởng cho đến nữ lao công quét dọn là “chuyện thường ngày ở huyện”.

17 năm sau thời kỳ Ceausescu, các tài liệu lưu trữ của Securitate vẫn hoàn toàn nằm trong vòng quản lý và khuynh loát của các nhân viên mật vụ cũ nay hoạt động trong cơ quan mật vụ mới. Rốt cuộc kể từ ngày 1 tháng Giêng vừa qua, 1 triệu 600 nghìn hồ sơ đã bị buộc phải chuyển giao cho Hội đồng CNSAS ^[2] , cơ quan mà người ta đã phải cắn răng thành lập năm 1999. Rồi liệu có gì thay đổi? Từ mấy năm trước, người ta đã thông qua bao nhiêu là luật nhằm quy định việc bạch hoá các hồ sơ. Thế nhưng luật nào cũng đều tỏ ra vô dụng và biến cơ quan chức năng thành chiếc lá đa, chính cơ quan này phải hàng ngày thảo thư thỉnh cầu đến cơ quan mật vụ. Còn cơ quan mật vụ thì trước sau vẫn làm vương làm tướng và tự quyết định những gì nó muốn “thòi” ra. Đôi lúc nó thẳng thừng cho biết rằng hồ sơ đang còn trong vòng “giải quyết”. Thế nhưng thỉnh thoảng lại bất ngờ có những hồ sơ thòi đầu lên khi một nhân vật nào đó đang cần bị nhanh chóng hạ uy tín trước công luận.

Đối với tôi, cơ quan CNSAS ấy cũng đã lươn lẹo trong việc cung cấp thông tin. Đầu tiên họ bảo là có những hồ sơ liên quan đến bản thân tôi, rồi sau đó lại thông báo là chẳng hề có gì cả. Trong nội bộ cơ quan, người ta thì thầm rằng các hồ sơ nóng sốt vào bậc nhất đều đã lại được xếp vào hàng “bí mật”.

Dưới chế độ độc tài Rumani, ngày nào cũng có người vượt biên. Nhiều người trong số ấy không đặt được chân lên các quốc gia phương Tây và cho đến nay vẫn mất tung tích, dường như đều đã bị bắn chết. Vô số người chết dọc biên giới, nhiều đến đầy cả nghĩa địa mà thân nhân của họ không hề hay biết gì về những sự kiện đã xảy ra thuở ấy và kẻ nào phải đứng ra nhận trách nhiệm. Cho đến nay, các vụ thủ tiêu “quốc gian” ở trong nước hay ở những nơi họ lưu vong, những vụ ám hại qua dàn cảnh tự sát hoặc tai nạn giao thông vẫn còn nằm trong những hồ sơ đóng kín và các thủ phạm vẫn bình an vô sự. An toàn cùng bọn này là vô số những mật báo viên cùng đám chỉ điểm, bị ép buộc cũng như tự nguyện.

Những cuộc hội kiến siêu thực

Vì thế nên mới có những bối cảnh siêu thực giữa thủ phạm và nạn nhân: Một nhân vật bất đồng chính kiến trước đây, nay được bổ nhiệm vào một chức vụ công quyền và được mời đến tuyên thệ. Lúc mở cửa bước vào, sờ sờ kẻ đối mặt ông để tiếp nhận lời tuyên thệ trung thành với nền dân chủ lại chính là tay nhân viên an ninh từng thẩm vấn ông trước đây. Một trường hợp khác: một cựu tù nhân chính trị nộp đơn vay tín dụng của quỹ tiết kiệm ở một thành phố nhỏ. Giám đốc quỹ tiết kiệm, kẻ đích thân thông báo đơn xin của đương sự bị từ chối, lại chẳng phải ai xa lạ hơn là giám đốc trại giam ngày trước.

Tại Brussels người ta sẽ bảo rằng, ừ thì người cựu tù kia vẫn có thể bỏ sang một ngân hàng khác. Nếu ở tỉnh lẻ đó còn có một ngân hàng khác thì xem như những tiêu chí của EU đã được đáp ứng vượt mức rồi còn gì!

Chỉ có điều, giám đốc ở cái ngân hàng kia hiện nay là ai nhỉ?

Herta Müller (1953): nhà văn Rumani viết tiếng Đức, rời khỏi Rumani năm 1987, hiện sống tại Berlin.

Bản tiếng Việt © 2007 talawas