Chế độ Iran đã bị phá sản về mặt kinh tế cũng như luân lý. Thế mà các Ayatollah ^[1] lại muốn vĩnh hằng hóa sự trị vì của mình bằng bom [nguyên tử]. Vậy chiến tranh có phải là hy vọng tối hậu để kết thúc bạo quyền?

Tình hình hiện nay tại Iran không phải không giống giai đoạn cuối của chế độ Safavids (từ 1694 đến 1722) lúc quốc gia này bị tấn công và cướp bóc từ tứ phía, trong khi Thủ lĩnh Hussein lại chủ yếu quần tụ với các thầy thuyết giáo cùng đàn cung nữ. Pháp sư thì xúm xít bao quanh. Đền miếu, nhà thờ và quán rượu đều bị đóng cửa, các võ tướng và công thần đều bị quốc vương hạ lệnh thủ tiêu. Tiến bộ xã hội và phát triển bị trì trệ vì những những màn diễn Jesus thọ nạn, nghi lễ tôn giáo và mê tín dị đoan.

Dân chúng một vài vùng đã nổi loạn chống chính quyền, hạ sát hàng ngàn người Shiit ^[2] và vơ vét các thành phố đến độ quốc vương vùng Osman phải can thiệp và bổ nhiệm người thân tín làm tư lệnh của Shervan thuộc lãnh thổ Caucasus!

Tình hình miền nam Iran và Vịnh Ba Tư đã trở nên bất ổn đến nỗi bất cứ kẻ nào cũng có thể cướp bóc thôn làng và tự xưng là lãnh chúa được. Nhân dân hoàn toàn không có bảo vệ. Rốt cuộc là quân Afghanistan đã quật cho Iran một đòn tiêu diệt. Một băng đảng gồm những kẻ bạo động và phản loạn đã theo lệnh Machmud người Afghanistan tấn công Iran và đánh chiếm thủ đô. Những người Zoroastrian, ^[3] vốn đã tuyệt vọng vì sự tàn bạo của quốc vương Ba Tư và muốn thoát ách cai trị khủng bố này, đã đứng lên hỗ trợ cuộc tấn công của quân Afghanistan.

Quốc vương Ba Tư thì không mảy may để ý chăm sóc nhân dân và vun bồi quyền lực. Suốt bẩy tháng thủ đô bị bao vây và trong khi nhân dân đang khốn khổ vì nạn đói và dịch hoành hành, ông ta chỉ toàn theo các thầy truyền giáo cầu nguyện mong đạo quân ma xuất hiện trợ chiến. Mãi đến khi đã sáng mắt rằng quỷ thần chẳng giải quyết được gì và thủ đô đã thất thủ, quốc vương đã phải đích thân đến doanh trại quân Afghanistan và đội vương miện lên đầu cho Machmud!

Vào thời điểm bị xâm chiếm, thủ đô của Iran, lúc bấy giờ là Asfahan, có được 110.000 dân. Đáng ngạc nhiên là chẳng ai ném hòn đá nào vào bọn xâm lược đang cướp bóc thành phố của mình. Nhưng ngược lại cũng có nhân dân các thành phố Shiraz và Kerman đã trái lệnh quốc vương, vùng lên kháng chiến kiên cường đến nỗi hạ thủ được cả Machmud. Vậy bí quyết của những vì vua triều đại Safavids trị vì suốt 230 năm nằm ở đâu? Nó nằm ở chỗ họ, đối mặt với cộng đồng các nhà truyền bá Thiên Chúa giáo mà họ coi là kẻ thù lớn nhất, đã quyết định tự chiếm lĩnh lấy quyền lực cai trị cả về mặt tôn giáo lẫn thế tục. Do đó, trong suốt thời kỳ này chính quyền và tôn giáo đã được gom thành một. Với sự thống trị vô giới hạn của nó, quốc giáo đã gây cản trở cho mọi hình thức phê phán và tiến bộ. Và như thế, nó lại tự tạo các tiền đề cho sự sụp đổ của chính bản thân.

Càng ngày, các đặc điểm song song về mặt lịch sử của Cộng hoà Hồi giáo và Triều đại Safaviden càng nổi bật. Tôi dám cả quyết rằng, nếu xưa kia đã có bom nguyên tử, thì các quốc vương của triều đại Safavids sẽ là những chủ nhân đầu tiên của chúng, không phải để khỏi tụt hậu trước thế giới về mặt kỹ thuật, mà thật ra để Hồi giáo hoá thế giới bằng loại bom này!

Chúng ta cần nhận thấy, trong khuôn khổ hiến pháp này, không thể có cải tổ!

Càng ngày, giới lãnh đạo Hồi giáo càng xa lạ với nhân dân cũng như với cả thế giới. Trước kia, giới trí thức và chính trị gia phương Tây, trên đường săn tìm những định nghĩa mới về đời sống văn hoá, về suy tư huyền bí hay về tâm linh chính trị, thường lắng nghe giới lãnh đạo của các Cộng hòa Hồi giáo. Thế nhưng, chỉ ít lâu sau là mọi người đều phải công nhận rằng Khomeini ^[4] quả không phải là một Gandhi tái sinh!

Và Khatami ^[5] cũng không thể nào trở thành như Gandhi được. Dù có muốn, cũng không được. Chúng ta cần nhận thức rõ rằng trong khuôn khổ hiến pháp này, vĩnh viễn sẽ không có được cải tổ. Ngày nay, trí thức phương Tây cũng không thể tiếp tục tuyên bố rằng vẫn còn le lói chút hy vọng về cải tổ. Rồi công luận cũng đã bắt đầu tin chúng tôi, rằng chế độ này sẽ mang lại cái kinh nghiệm mà thế giới đã phải trải qua với Taliban, Saddam Hussein, Stalin và Hitler. Từ nay sẽ không còn ký giả tại Đức nào viết kiểu này nữa: Đừng để ý đến những gì Abbas Maroufi phát biểu, anh ta là một nhà văn lưu vong, vì phản kháng mà chối bỏ cả những khía cạnh thành công của giới lãnh đạo Iran. Anh ta nhìn đâu cũng chỉ thấy mầu đen, trong con mắt anh ta không có lấy một chấm sáng, và cuối cùng là: Văn sĩ thì biết gì về chính trị! Đương nhiên tôi không phải là chính trị gia. Khi tôi viết về chính trị, tôi không hề có ý định lên nắm quyền. Tôi chỉ muốn là nhà văn. Chính trị trong ước mơ của tôi có thể được giải thích qua một tấm ảnh chụp đã lâu mà thỉnh thoảng khi xem lại, tôi vẫn phải mỉm cười.

Trong hình, Willy Brandt ^[6] đang đi trên một con đường dốc và bụi bặm, bên cạnh là Günter Grass với cái tẩu và cái nhìn đầy tin tưởng của ông. Trong hậu cảnh là một nhóm người, trong đó có Gerhard Schröder. Ai cũng đều đang leo con dốc bụi bặm để xây dựng đất nước. Đối với tôi, đó là định nghĩa về chính trị.

Trong từ vựng Iran của chúng tôi, chính trị lại mang hai nghĩa: một là mọi hoạt động để đạt được quyền lực, vì nếu không thì sẽ bị tù đày hay xử tử. Nghĩa thứ hai là đánh đập, tra tấn, trừng phạt.

Nền Cộng hoà Hồi giáo này đã thẳng tay trừng trị chúng tôi. Suốt 25 năm hiện hữu, nó đã trút mối thù của toàn bộ lịch sử lên đầu chúng tôi. Nó đã can thiệp vào mọi việc của nhân dân, kể cả việc người ta được uống thức gì và mặc quần áo thế nào. Nó đã dùng xảo thuật để ảnh hưởng lên sử ký và văn chương cổ điển của Iran. Nó đã tước đoạt quyền tự do phát biểu tư tưởng. Nó đã đẩy nhân dân vào khốn cùng và nghèo đói, cắt xén dân chủ và đưa hàng ngàn người ra pháp trường. Trong khi đó, những văn sĩ và ký giả chúng tôi đâu phải là những kẻ vô thần? Không trang bị vũ khí, cũng chả hề mang chủ ý cướp quyền. Tại sao họ lại trút vào chúng tôi sự thối nát đến thế? Chúng tôi có làm gì khác, ngoài việc viết văn và dạy học?

Cách đây mười năm, tôi đã bị kết án đánh đòn và cấm cố chỉ vì viết xã luận như sau: “Các vị có bổn phận biến đêm đen của nhân dân thành ánh sáng ban ngày, chứ không phải biến ngày của họ thành đêm tối… Xây đập và cầu đường cũng là bổn phận của các vị. Các vị không có quyền đòi nhân dân phải biết ơn vì chuyện đó…”

Cho đến nay, tôi vẫn nghĩ rằng chính trị gia không có bổn phận nào khác ngoài việc xây đường và leo dốc. Tại sao một nhóm người cứ nhất quyết phải “chính trị hoá” nhân dân Iran trên nền tảng một chủ thuyết vô nhân? Do đâu nền Cộng hoà Hồi giáo ngày càng giống triều đại Safavids? Tuần trước, Chủ tịch Nghị viện Iran đã phát biểu: “Chỉ riêng việc chúng ta được phép nói rằng không có tự do đã cho thấy là có tự do.” Chấm hết. Nhân dân được tự do nói rằng mình không có tự do! Tuần trước đó, Chủ tịch Hội đồng Kiểm tra ^[7] trong bài giảng của lễ cầu nguyện thứ sáu, diễn đàn công khai lớn nhất của chế độ Hồi giáo, đã nói rằng thần binh sẽ đánh tan quân đội Hoa Kỳ nếu họ tấn công Iran. Một nhà lãnh đạo khác thì tuyên bố: “Chúng ta sẽ xây dựng các thiết bị nguyên tử trong lòng núi.”

Trong cơn cuồng nhiệt quyết tâm sản xuất bom nguyên tử, giới lãnh đạo đã thất bại trong việc quản lý đất nước. Trong lôgic của họ, bom nguyên tử là sự tương ứng hiện đại của thần binh để tiêu diệt quân xâm lược. Nhưng ai có thể chặn đứng được cuộc tấn công bùng phát của lạm phát, tham nhũng, bóc lột, nghiện ngập, chảy máu tri thức, đàn áp báo chí và thủ tiêu tự do tư tưởng? Thế nhưng ý đồ của cấp lãnh đạo cao nhất còn vượt xa hơn việc chế tạo bom nguyên tử: trong kế hoạch đã ghi sẵn việc can thiệp vào nội bộ Iraq, Afghanistan và Lebanon. Cái duy nhất họ không để mắt tới là Iran và số phận của nhân dân. Một nhóm người vùng Baku đang có ý đồ sẽ bán tỉnh Azeirbaijan của Iran để mang lợi cho láng giềng phương bắc. Tạp chí National Geographic thì đổi tên Vịnh Ba Tư thành “Vịnh Ả Rập”, người dân Belushi đang nói đến phân rẽ, còn những người lãnh đạo Iran thì lại nghĩ đến bom nguyên tử. Sự thiếu lý trí cũng như lúng túng của họ đã biến Iran trở thành vấn đề khẩn cấp hàng đầu của cộng đồng thế giới.

Suốt tám năm chiến tranh vô nghĩa giữa Iran – Iraq, tầng lớp thanh niên của hai nước lân bang cùng theo Schiit này lâm thảm cảnh mười người chết một. Lãnh đạo hai quốc gia đã vô cùng phung phí sinh linh và của cải tổ quốc mình. Có thể là trong khói lửa của cuộc chiến, giới lãnh đạo của Cộng hòa Hồi giáo đã lợi dụng củng cố nền tảng ý thức hệ cai trị nơi hậu cung của cơ quan mật vụ. Vào thời điểm đã nêu, việc hai bên tiêu hủy sinh lực thanh niên và nguồn tài chính của nhau lại hữu ích cho phương Tây.

Các chóp bu của lãnh đạo Iran không chịu nhận lỗi lầm, họ cũng không đủ khả năng để thu nhận những bài học về số phận của các chính quyền Rumani, Nam Tư, Afghanistan và Iraq. Khác với những chế độ này, họ dần dà coi thế giới như trò hề và lại đã dám đứng ra giải thích cho báo giới phương Tây rằng tình trạng nhân quyền, kinh tế và sự cộng tác của nhân dân đã được cải thiện!

Tổ quốc chúng tôi là tâm điểm của khủng hoảng. Và những kẻ cai trị đã tận dụng khủng hoảng để duy trì quyền lực, họ đã tạo ra khủng hoảng để có cớ thay đổi luật chơi. Nhân dân nay đã mệt mỏi rồi. Luồng sóng di cư sang Âu Châu vẫn không ngớt, ai ai cũng muốn trốn khỏi địa ngục này bằng mọi giá. Vừa qua, đợt di tản này còn được thúc mạnh thêm bởi khả năng Hoa Kỳ có thể sẽ tấn công. Các trại di tản đầy nghẹt những thành viên của các gia đình Iran bị tan đàn xẻ nghé đang ròng rã chờ đợi quyết định của toà án cho phép nhập cư. Và Âu Châu cũng bó tay không biết giải quyết vấn đề như thế nào cho phải. Tóm lại: Iran là một đất nước bị phá sản và đứng trước thế tiến thoái lưỡng nan, trên lằn ranh của giải pháp chính trị, văn hoá hoặc quân sự.

Có khả năng dựa vào cải tổ chính trị để giải quyết vấn đề tại Iran hay không? Giả sử rằng có, thì các điều kiện tiên quyết sẽ là: mọi lực lượng chính trị phải cùng được tham dự vào quyết định vào tương lai đất nước, đồng thời phải hủy bỏ án tử hình và ngưng bắt giam vì lý do tín ngưỡng. Tôi tuyên bố rằng, điều này không thể nào thực hiện được. Chính quyền Iran không dung túng những người trong nước lên tiếng phê phán họ cũng như những nhóm đối lập sống ở nước ngoài. Cộng hoà Hồi giáo này còn chưa cho giới trẻ vào mạng quốc tế, thì làm sao để tự do cho các đảng phái được! Người lãnh đạo chế độ còn đe nẹt được cả quốc hội Hồi giáo của ông ta, thì cớ gì lại chấp nhận nổi trưng cầu dân ý? Rõ ràng là không, không thể có được một lối thoát bằng con đường chính trị. Và dù cho những kẻ cai trị có mở lối, thì chắc chắn đấy chỉ là bẫy sập.

Trong tuần qua, thủ lãnh Hiệp hội các Liên minh Hồi giáo nhắc đến những chiến dịch khủng bố đã thủ tiêu một văn sĩ, một thủ tướng và nhiều người khác cách đây 50 năm – những chiến dịch khủng bố được cung cấp khí giới bởi Rafsandjani. ^[8] Hình ảnh của các anh hùng khủng bố lại một lần nữa được công bố trên các báo chí do chính quyền giật giây.

Các bạn có biết chúng tôi sẽ phải trả giá nào cho sự can thiệp của Hoa Kỳ hay không?

Có thể tháo gỡ mối rối bòng bong của Iran qua con đường văn hoá hay không? Như thế có nghĩa là những kẻ chịu trách nhiệm của các cơ quan kiểm duyệt cũng như những kẻ kiểm tra văn hoá và đám nhân viên thẩm cung đều sẽ phải trở lại nghề xưa kia của họ, là nghề may nệm giường. Điều này cần tiền đề là sinh hoạt báo chí phải bùng phát qua những tranh luận phê phán giữa xã hội và chính quyền. Nghĩa là không còn được lấy rìu xẻ thây một người dẫn show truyền hình, không còn được tấn công các tòa soạn cũng như nhất nhất phải tuân thủ pháp luật. Ngoài ra lại còn phải tránh siết cổ các thi sĩ nữa. Tôi khẳng định rằng: không thể hình dung nổi! Không thể nào hình dung được một chính quyền Hồi giáo mà chịu dung dưỡng một ý thức hệ khác ngoài ý thức hệ riêng của họ.

Dù một mặt vẫn nuôi dưỡng triết lý mang tính quốc tế, các kẻ cầm quyền vẫn tựa như những người lát đường. Họ luôn xem quốc gia, dân tộc và nhân phẩm chỉ là các phương tiện để đạt được mục đích. Cũng bởi ý thức hệ riêng mà họ đã đưa Iran, thế giới và cả loài người vào hiểm họa.

Vậy nếu các lối thoát thứ nhất và thứ nhì đều tắc nghẽn, thì một cuộc tấn công quân sự của Hoa Kỳ liệu có phải lời giải tối hậu cho vấn đề xoá bỏ Cộng hoà Hồi giáo không? Tôi xin đặt câu hỏi ngược lại: Thế Iraq đã ổn định rồi hay sao? Các bạn có biết Iran đã phải trả giá nào cho cuộc đảo chánh mà Hoa Kỳ đã tiến hành nhằm lật đổ thủ tướng Mossadegh ^[9] trước kia hay không? Phải chi họ đừng can thiệp vào và đừng đưa chúng tôi đến tình trạng khốn khổ này! Chiến tranh lại sinh sản thêm chiến tranh, và lửa chiến sẽ được dập tắt bằng máu.

Nói cho thật, thì tình thế của chúng tôi là một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Không có tia sáng nào hiện hữu trong cấu trúc của chế độ này cả. Rành rành không còn lối thoát nào! Bộ xương này sở dĩ còn đứng được là nhờ cặp nạng của Âu Châu mà thôi. Họa may chờ đợi Âu Châu tạm từ bỏ quyền lợi kinh tế của họ trong một thời gian ngắn và cắt đứt quan hệ với chính quyền Hồi giáo này, vì tương lai của nhân dân và xứ sở Iran. Đấy là con đường duy nhất có khả năng ngăn chặn được chiến tranh.

Abbas Maroufi, sinh năm 1957 tại Tehran, là một trong những văn sĩ quan trọng nhất của Iran. Tạp chí „Gardun“ của ông đã bị cấm năm 1996. Từ 8 năm nay sống lưu vong tại Đức. Chuyện dài mới nhất Vào năm náo loạn vừa được nhà xuất bản Insel Verlag ấn hành.

© 2005 talawas

---

^[1]Quà tặng của Thượng đế, một tước vị cao chính thức sử dụng tại Iran, dành cho những học giả Hồi giáo.
^[2]Tín đồ của hệ phái Ali ibn Abi Talib (con rể và người nối dõi của tiên tri Mohammed). Hệ phái này, cạnh Sunnit, là một trong hai hệ phái Islam chính, chiếm khoảng 15% tổng số tín đồ.
^[3]Tín đồ Ba Tư theo tôn giáo do tiên tri Zarathushtra (khoảng 600 trước CN) sáng lập.
^[4]Khomeini, Ruhollah Mussawi Hendi (1900-1989), đã cầm đầu cách mạng lật đổ quốc vương Pahlevi năm 1979 và thành lập Cộng hoà Hồi giáo Iran;

^[5]Khatami, Mohammed (sinh 1943), tổng thống Iran từ 1997.
^[6]Brandt, Willy (1913 – 1992) Thủ tướng CHLB Đức 1969 – 1974; Grass, Günter (sinh 1927), văn sĩ, tác giả Cái trống thiếc 1959, Giải Nobel văn chương 2000; Schröder, Gerhard (sinh 1944), thủ tướng Đức từ 1998.
^[7]Hội đồng 12 nhân vật, trong đó 6 do lãnh đạo tối cao bổ nhiệm, 6 người khác là các học giả về luật được bộ trưởng tư pháp đề cử, có nhiệm vụ kiểm tra các đạo luật được quốc hội thông qua trên cơ sở tính phù hợp với các nguyên tắc Hồi giáo. Hội đồng cũng kiểm tra, cho phép hay từ chối các ứng cử viên dựa theo tính đáng tin cậy về mặt tôn giáo.
^[8]Rafsandjani, Chủ tịch Hội đồng Xác định Lý trí Quốc gia, ứng cử viên nhiều triển vọng trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 6.2005.
^[9]Mossadegh, Mohammad (1880-1967), thủ tướng Iran từ 4.1951. Đã chống lệnh quốc vương Resa và bị quân đội – dưới sự trợ giúp của CIA – bắt giữ vào tháng 8.1953 và bị kết án 3 năm tù về tội phản quốc.