Tháng Sáu vừa qua, cơ sở H. T. Productions đã xuất bản và nhà sách Tự Lực phát hành tác phẩm thứ 43 của nhà thơ Du Tử Lê. Đó là thi phẩm (nếu cần,) hãy cho bài thơ một tên gọi!?! giữa lúc ông đang nằm bệnh viện vì chứng bệnh ung thư ruột già. Và, tình trạng tử, sinh khi đó không một ai có thể đoan chắc điều gì…
Nói tới nhà thơ Du Tử Lê là nói tới một tên tuổi mà số lượng tác phẩm đồ sộ, cũng như những nỗ lực cách tân hình thức và nội dung thi ca của ông, đã gây nhiều dư luận thuận, nghịch từ nhiều chục năm qua.
Để có một cái nhìn cận ảnh, trước nhất, chúng tôi xin mời bạn đọc đọc lời giới thiệu, như một thứ tâm tình của cơ sở H. T. Productions, chung quanh việc xuất bản tác phẩm mới nhất của họ Lê.
Nguyên văn lời tâm sự của cơ sở H. T. Productions như sau:
Đầu tháng Hai (2006,) nhà thơ Du Tử Lê sưu tầm bài vở, chuẩn bị cho việc ấn hành thi phẩm nhan đề
(nếu cần,) hãy cho bài thơ một tên gọi!?!.
Đây là tuyển tập những bài thơ tác giả viết trong khoảng thời gian từ năm 2000 tới đầu năm 2006. Bất ngờ, công việc tiến hành chưa được bao nhiêu thì, bác sĩ chuyên khoa cho biết, ông bị ung thư ruột già; phải chấp nhận gấp mọi thử nghiệm, cũng như giải phẫu, ngăn ngừa…
Đã hơn ba tháng kể từ ngày nhà thơ Du Tử Lê nhiều lần vào / ra bệnh viện! Và, ngay lúc này, cũng chẳng ai biết, bao giờ thì việc trị bệnh cho ông được coi là hoàn toàn kết thúc…
Vì thế, tôn trọng ý định của tác giả, chúng tôi cho lên khuôn tuyển tập (nếu cần,) hãy cho bài thơ một tên gọi !?!, tác phẩm thứ 43 của Du Tử Lê, với tất cả những gì có sẵn trên bàn viết của ông…
Việc in, phổ biến tác phẩm này, theo tác giả, như một bày tỏ sau cùng, lòng biết ơn đời, biết ơn người của ông – Nếu tương lai, ông không có thể có thêm một tác phẩm nào khác.
Trân trọng,
California, May 17- 06.
Cơ sở H. T. Productions, USA
Thứ đến, về những nỗ lực cách tân hay ngắt lại nhịp chảy của thơ, văn của nhà thơ Du Tử Lê, thì cách đây gần một thập niên, nhà thơ Tôn Nữ Hoàng Hoa, trong Đại hội Văn học Nghệ thuật Truyền thông, kỳ thứ nhất, tổ chức tại khách sạn Hilton, Tampa, Florida, năm 1998 đã ghi nhận như sau:
… Tháng Giêng năm 1997, nhà xuất bản Đồng Nai trong cuốn
Lục bát tình, gồm 504 bài thơ lục bát của 504 tác giả từ thời Nguyễn Du trở lại, đã có nhắc nhở đến hai nhà thơ hải ngoại là nhà thơ Nguyên Sa và nhà thơ Du Tử Lê; và ngay trong lời tựa của tuyển tập, họ cũng đã công nhận công lao cách tân thể lục bát của Du Tử Lê. Như vậy đã cho chúng ta thấy rằng dù có muốn khước từ sự hiện hữu phong trào thơ Du Tử Lê thế nào đi nữa, nhưng trước một điển hình thực tế ảnh hưởng phong trào làm thơ kiểu Du Tử Lê không những ở hải ngoại, mà ngay cả trong nước, thi ca Du Tử Lê đã thực sự có một vị trí quan trọng trong nền văn học Việt Nam.
… Cho đến nay phong trào làm thơ kiểu Du Tử Lê khá đông đảo. Điển hình là nhà thơ nữ ở Porland-Oregon Hồng Khắc Kim Mai đã cho đăng trên tạp chí Văn (số 16, đề tháng 4. 1998,) 3 bài thơ đã hoán đổi vị trí từ một bài thơ gốc của Du Tử Lê với nhiều gạch chéo (/) trên đó để trở thành ba bài thơ khác (…) Ngay cách đặt tựa hay nhan đề một bài thơ của Du Tử Lê, cũng được một số văn hữu hưởng ứng. Điển hình như nhà thơ Hoàng Xuân Sơn ở Canada có một bài thơ đăng trên tạp chí Hợp Lưu cách đây chưa lâu, với tiêu đề: “Tựa kiểu ông Lê và Nghiêu Đề” (…) Hay một Trần Quán Niệm chấm, phết theo kiểu Du Tử Lê, qua bài “Một lần lãng du” (…) Ngay cả chủ trương chẻ đôi một chữ kép để cho chữ thêm nghĩa như chia (phết) ly, đứt (phết) lìa,… lúc đầu làm gai mắt một số người, nay nó cũng đã được nhiều người dùng một cách tự nhiên, thoải mái…
Tôn Nữ Hoàng Hoa
(Trích bài nói chuyện về thơ Du Tử Lê, Đại hội Văn học, Nghệ thuật và Truyền thông kỳ I, khách sạn Hilton, Tampa, Florida, 1998. In lại trong Du Tử Lê, Tác giả và Tác phẩm, tập IV, H. T. Productions, xuất bản, California, 2000.)
Hiện tại, chúng ta đã bước vào thiên kỷ mới, thiên kỷ 2000; dù đồng ý hay không thì giới học giả theo dõi văn học Việt Nam ở hải ngoại cũng như trong nước, chí ít cũng đã phải công nhận rằng, Du Tử Lê là một trong những tác giả Việt Nam có thơ văn được dùng để giảng dạy tại rất nhiều trường đại học tại Âu châu và Bắc Mỹ từ nhiều chục năm qua.
Thơ, văn của ông cũng đã được chuyển dịch và bình luận trong một số tác phẩm của nhiều tác giả ngoại quốc. Điển hình, thơ của họ Lê đã được chuyển dịch sang Anh, Pháp ngữ và được ngợi ca trong sách của các tác giả như giáo sư Neil. L. Jamieson (Hoa Kỳ;) nhà văn, ký giả Jean Claude Pomonti (Pháp). [1]
Ngoài ra, ông cũng là 1 trong 6 nhà thơ Việt Nam được nhà xuất bản W. W. Norton & Company, New York-London chọn một bài thơ để in trong chương thứ VIII, tiểu đề “The Twentieth Century”, phần giới thiệu về thơ Việt Nam thế kỷ thứ XX, khi tái bản bộ sách nhan đề World Poetry, An Anthology of Verse From Antiquity to Our Time xuất bản năm 1998 [2] .
Để bạn đọc cảm nhận được cõi thơ Du Tử Lê gần đây nhất, chúng tôi trân trọng kính mời quý vị thưởng lãm một vài bài thơ trích từ thi phẩm mới xuất bản, kể trên của tác giả này.
Tôi rạng ngời: – địa ngục !?!
một lần trong đời tôi
ngày đi qua rất vội
lá tình ấp trên môi
mùi hương người yếu đuối
núi băng rừng ra khơi
trong em: tôi bé dại.
một lần trong đời em
buổi chiều sao chóng tối
thành phố: niềm thân, quen
bỗng dưng đèn bối rối
những ngón tay hàm oan
trên ngực người hứng, đợi
cúi xuống giữa nụ hoa
em rướn mình gọi… bố!
một đời suối thơm tho
tôi uống mềm lá… mẹ
thiên thần cất tiếng kêu:
trần gian: khung cửa nhỏ
một lần trong đời nhau
đêm, nghìn sâu tiếng gọi
ngọt ngào gối, chăn đau
thịt, da gào kiếp mới
soi mặt gương đời, sau
giọt máu còn chói lọi
một lần thân thể nhau
tôi rạng ngời: địa ngục!?!
khi những hạt lệ không giúp ai no,
rất nhiều khi tôi khóc một mình
những hạt lệ không giúp ai no
những hạt lệ không làm ai đỡ đói
nhưng nó vẫn là những giọt lệ
chính nó
một mình
không có tôi, đứng cạnh.
một mình. độc lập,
nó chỉ mượn đôi mắt tôi
để đi ra
những lúc nó muốn.
những lúc nó biết:
ngay kỷ niệm
cũng bỏ nó
như ông trời
bỏ những hạt sương trên cỏ
như em bỏ tôi
rất máu,
đêm qua.
giữa căn phòng, chuếnh choáng, tiếng kêu, riêng
hãy che, giấu tình yêu của mình,
(tôi bảo nàng,)
như con kiến cần cù tích trữ thực phẩm kiếm được
trong hang, động của nó
hãy che, giấu tình yêu của mình
(tôi bảo nàng,)
như con cáo khôn ngoan
chôn, cất đồ ăn cho mùa đông dài, đẵng
hãy che, giấu; hãy gói ghém thật kỹ
niềm hoan lạc
những lúc anh cúi xuống ngực em rạng rỡ,
bốn mùa, thức dậy.
hãy che, giấu; hãy gói ghém thật kỹ
hơi rượu của cơn bão thổi qua thân thể
lúc chúng ta bất ngờ, yêu nhau,
đâu đó,
giữa căn phòng chuếnh choáng,
tiếng kêu, riêng.
(tôi bảo nàng…)
tôi bảo,…
lần nào, nàng cũng gật đầu.
bởi nàng chẳng thể có được cho mình
điều gì
khác hơn gật đầu và,
tiếng nấc.
lưỡng thể tôi
tôi /lưỡng thể/ với thiên đàng, địa ngục
trái tim chia sạch sẽ cho đời
tôi chỉ giữ cho mình dăm… mụn tối
chút lặng, thinh sót lại, lúc xa người.
tôi /lưỡng thể/ với nắng, mưa, kẻ khác
tựa điều gì ẩm, mục giữa câu kinh
Thượng đế nối bản-lề-tôi với đất
em nối tôi vào thơ ấu, lênh đênh.
tôi /lưỡng thể/ với thiên thần, ác quỷ
đôi khi vai trầm, trũng buổi trưa, xa
tôi tắm gội nỗi, niềm, tôi lửa, đỏ
trên môi người /bí tích/ mật, hương, xưa
/lưỡng thể/ với tình yêu, tuyệt tự
như âm, dương: nào nói nửa lời
tôi dọn trước cho mình: nôi cát bụi
và, bất ngờ, em nữa, có quay lui.
(Du Tử Lê, trích (nếu cần,) hãy cho bài thơ một tên gọi!?!)