Tôi liều mạng đi ra ngoài đường một mình và đưa ra một điều tiên báo. Nền công nghiệp xe hơi bản xứ nước Nga tong đời rồi. Có thể thêm vài ba năm nữa thì nó chết hẳn, nhưng thế nào nó cũng chết.

Lý do thật đơn giản – ô tô Nga xấu thậm tệ.

Chiếc ô tô hạng tồi tệ nhất tôi từng cầm lái sà sã bao lâu là một chiếc Lada chẳng may tôi bắt gặp rồi mua phải, chỉ ít ngày sau khi đặt chân tới nước Nga cách nay một năm rưỡi. Lý ra thì đã phải rút ra bài học rồi. Nhưng không ạ.

Bây giờ tôi lại đang sắp sửa làm một cuộc hành trình 1.609 kilomet giữa mùa đông Nga trên một chiếc ô tô hiệu Volga, một sản phẩm kinh hoàng khác do Liên Xô thiết kế.

Sa lầy trong quá khứ

Trong bài mở đầu loạt bút ký, tôi đã đánh bóng bằng chất trữ tình cho chiếc xe Volga, bảo nó là một thứ Mercedes, Rover, hoặc Buick của nền công nghiệp Nga. Nhưng đó là do khi ấy tôi chưa tự tay mình lái một chiếc.

Bây giờ tôi nhận được một con quái vật màu đen nặng 1 tấn rưỡi dùng đã tám năm rồi.

Chỉ một ngày lái nó quanh quanh các đường phố ngập tuyết của thành phố Nizhny Novgorod, thế là đủ để tôi yên tâm xếp nó vào số 2 trong bản danh sách ô tô tồi tệ nhất của mình.

Rất có thể xe ô tô Volga cũng sạch nước cản khi nó mới ra đời. Nhưng đó là năm 1970.

Chiếc Volga của tôi được sản xuất ba chục năm sau niên đại đó, và nó hoàn toàn y hệt như chiếc đầu tiên. Và ngày nay các ông ấy vẫn cứ còn sản xuất ra loại xe đó! Nó tương tự như xe Ford nhưng vẫn làm từ cái thời hãng này cho ra lò kiểu Cortinas, hoặc hãng Vauxhall vẫn còn sản xuất kiểu xe Vivas!

Nghệ thuật thêu dệt

Ngày thứ ba, tôi đến xí nghiệp sản xuất xe ô tô Volga.

Khu vực thật rộng. Cả một quận Tây Nam thành phố Nizhny Novgorod đúng là một “Đại Xí nghiệp đóng Xe Ô tô " – hàng kilomet những tòa chung cư màu xám xấu xí và những mái nhà xưởng nặng nề cục mịch.

Cổng xí nghiệp cũng lớn: năm tầng cao, xây bằng đá hoa xám, trên đỉnh là búa liềm và không chỉ có một mà có hẳn hai phù điêu ông Lenin.

Nhìn những bầy đặt ở cổng, bạn sẽ chẳng khi nào đoán nổi điều gì, nhưng xí nghiệp này giờ đây là công ty tư nhân, một phần của cái thế giới mới dũng cảm của chủ nghĩa tư bản Nga. Vào năm 2001 nó đã được bán vào tay một trong những con người giàu có nhất nước Nga – tỷ phú 40 tuổi trong ngạch sản xuất nhôm Oleg Deripaska.

Nếu có một điều gì các nhà tài phiệt trẻ nước Nga đã học được từ anh em họ ở bên Tây, đó là cái nghệ thuật thêu dệt.

Đón tôi ở cổng xí nghiệp là nhóm người trẻ trung, mượt mà, nói tiếng Anh, và là người của hãng PR (quảng cáo – quan hệ công chúng) của Moskva. Sau đó tôi được tức tốc lôi đến để được phỏng vấn bởi một ông giám đốc Ban Ô tô cũng trẻ và nói tiếng Anh lưu loát.

Rõ ràng là những gì anh chàng Leonid kia muốn nói là về những chiếc Volga. Và quả nhiên tôi đã bị tra tấn vì những ngôn ngữ kinh doanh mới toanh.

"Toyota là khuôn mẫu của chúng tôi", Leonid nói với tôi, và trong giọng nói hoàn toàn nghiêm, không chút hí hước. "Sản xuất ô tô là nền công nghiệp toàn cầu, và chúng tôi đang học cách cạnh tranh nếu chúng tôi muốn thành công."

Khủng long

Hay đấy, nhưng làm cách gì?

Câu trả lời là ở chỗ phải biết cách mua sắm, đại mua sắm.

Chốn đó nằm trong một nhà mái che rộng ở mé bên kia nhà máy. Bên trong khu nhà lán này là hàng hàng rô-bôt màu da cam tươi nhập tự bên Mỹ và vừa mới khui từ thùng đựng ra.

Cả dây chuyền tự động bằng rô-bôt này, hàng trăm máy móc công nghệ cao, đã được mua toàn bộ từ nhà máy Chrysler bên Hoa Kỳ.

Leonid và nhóm PR của anh ta kiêu hãnh chỉ cho tôi xem cái kiểu xe bắt mắt mới do dây chuyền rô-bôt sắp sửa bắt đầu sản xuất.

Kiểu xe này có tên Siber và đối với nền công nghiệp ô tô Nga thì đó là một bước đại nhảy vọt về công nghệ.

Vậy còn cái điều tôi tiên đoán về cuộc thất bại sắp diễn ra thì sao?

Vâng, tôi mong rằng minh sai. Nhưng việc đóng xe ô tô là một ngành kinh doanh cực kỳ gay cấn. Những hãng xe dẫn đầu thế giới như Toyota bây giờ cứ ba bốn năm lại phải cũng thay đổi kiểu.

Bên ngoài cái vỏ hào nhoáng thì xe ô tô Siber thực sự vẫn chỉ là chiếc Chrysler Sebring cũ kỹ. Đó là kiểu xe ô tô được người Anh gọi là "cừu già khoác áo cừu non".

Một trong những nhà thiết kế người Canada đem dây chuyền rô-bốt về đây bảo tôi là theo tiêu chuẩn Bắc Mỹ thì dây chuyền sản xuất này cũ kỹ rồi. Ông gọi các con rô-bốt là những con “khủng long”.

Điều này làm tôi nhớ lại một công ty sản xuất ô tô quốc doanh khác tìm cách che đậy công nghệ cũ bằng những bộ áo mới. Đó là trường hợp hãng Leyland của Anh.

Bản tiếng Việt © 2008 talawas