Ngày chúa nhật, 26 tháng 12 năm 2004, cả thế giới đã bàng hoàng trước thiên tai khủng khiếp do cuộc động đất miền nam Á châu với tần số địa chấn lên đến 9.0, gây tai họa cho 12 xứ trong vùng, bao gồm Indonesia, Sri Lanka, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Miến Điện, Bangladesh, The Maldives, Somalia, Tanzania và Keynia với tổng số người chết lên đến 150.000. Riêng Indonesia, gần trung tâm động đất, nên chịu ảnh hưởng nặng nhất với gần 80.000 người chết; sau đó là Sri Lanka 27.268 người chết; rồi Ấn Độ tròm trèm 8.000 người; nước thứ tư là Thái Lan, con số tử vong đến 2.394 người; số còn lại phân bố rải rác gồm Somalia, The Maldives, Malaysia, Miến Điện, Bangladesh, Keynia con số lên đến 300 người chết. Con số này có thể sẽ còn đươc cập nhật thêm vì vùng bị ảnh hưởng của động đất quá rộng mà các nạn nhân thì lớp bị trôi dạt, lớp mất tích trên biển khó mà kiểm kê nổi một sớm một chiều.

Trên các màn ảnh truyền hình, cảnh sóng thần dâng cao đến 20ft và cảnh nước dâng gió cuốn nhà cửa đổ sập người chết như rạ đã làm cả thế giới dù ai có chai đá cách mấy cũng không khỏi chạnh lòng. Hằng triệu người không nhà cửa, hằng trăm ngàn người chết, lớp lớp hoang tàn sau cơn địa chấn lớn nhứt về sức rung chuyển trong lịch sử của các cuộc động đất với biết bao nhiêu thi thể không toàn vẹn đã làm loài người đến với nhau hơn. Số tiền cứu trợ của cả thế giới dành cho các nạn nhân của thảm hoạ này lên đến hằng tỉ Mỹ kim, cho chúng ta thấy lúc này đây, nhân loại không còn có kẻ thù mà chỉ còn lại tình người đến với người trong cơn khốn cùng.

Động đất đã có từ khi có sự hình thành trái đất mà chúng ta đang ở. Qua các ghi chép của Aristotle, Seneca và Pliny, người ta được biết các trận động đất ở Hy Lạp vào năm 425 trước Công nguyên, và các trận kế tiếp ở Ephesus thuộc Tiểu Á vào năm 17 sau Thiên Chúa Giáng sinh; rồi Pompeii năm 63, Rome năm 476 và Constantinople vào các năm 557 và 936. Rồi một ngành chuyên nghiên cứu về hiện tượng động đất ra đời, máy đo tần số địa chấn được phát minh. Nhưng vì nghèo khó và vì hoàn cảnh liệu cơm gắp mắm, các nước nghèo vùng động đất vừa qua như Ấn Ðộ, Sri Lanka… lại không có hệ thống báo động về động đất, người dân các vùng ấy không biết trước để đề phòng nên khi sóng thần ập vào con người đành bó tay.

Theo các tài liệu mà chúng tôi đọc được, trong hơn 100.000 cuộc động đất phân bố khắp các vùng trên thế giới, phần lớn thường xảy ra ở hai vành đai chính. Một, chạy từ bờ biển Thái Bình Dương từ Chile ở miền nam châu Mỹ, đổ về hướng bắc theo bờ biển phía tây của Hoa Kỳ và tiểu bang Alaska, rồi dạt qua hướng tây theo Aleuitian Island, hoành theo hướng nam của nước Nhật và Philippine dẫn đến miền bắc Ấn Ðộ. Vành đai thứ hai chạy theo hướng tây từ Tây Ban Nha dẫn đến Ðịa Trung Hải, Thổ Nhĩ Kỳ, rồi qua núi Caucasus, Hy Mã Lạp Sơn đến Malaysia và sau cùng thuộc địa phận bắc Ấn, nơi giao điểm với vành đai thứ nhất.

Bản đồ động đất của Montessus, trên đó ông ghi lại khoảng 160.000 vụ động đất, cũng ghi nhận có hai vòng cung động đất như trên, là vùng Ðịa Trung Hải hay còn gọi vành đai Alpino–Caucasian-Himalayan và vùng xung quanh Thái Bình Dương hay còn gọi vành đai Ando-Japanese-Malayan. Trung bình cứ 100 vụ động đất thì 53 vụ xảy ra ở vùng Ðịa Trung Hải, 38 vụ ở vùng Thái Bình Dương và 9 vụ còn lại ở một nơi nào đó trên trái đất.

Cuộc động đất vừa qua tại miền nam châu Á mà trung tâm là Sumatra thuộc Indonesia cũng nằm tại một trong hai vành đai ấy.

Theo các thống kê, cứ 1.000 cuộc động đất thì có tới 10 cuộc trên mặt biển. Dưới đáy đại dương luôn có một vùng bao la với sự chuyển dịch những lớp sóng ngầm rất mạnh, khởi thủy của vụ động đất phát xuất từ đáy biển, khi bắt đầu cơn địa chấn mạnh thì vùng biển nơi đó xuất hiện hiện tượng sóng cồn hay sóng triều dâng, còn gọi là “động đất sóng thần” và người Nhật gọi là “Tsunami”.

Theo tin tức báo chí và các đài truyền hình thì chiều cao của sóng thần trong cơn động đất vào ngày 26 tháng 12 năm 2004 vừa qua là 20ft, một độ cao khủng khiếp. Nhưng thường người ta hay ước tính chiều cao của các ngọn sóng thần hơi quá so với thực tế. Tuy nhiên trong kỳ động đất ở Messina thuộc bờ biển Sicilian vào năm 1908, chiều cao của các ngọn sóng thần chắc chắn là 28ft và có nơi còn cao tới 35ft; trong trận động đất ở Sankiru (Nhật) vào năm 1896, chiều cao của sóng thần gần 93ft. Sóng thần luôn luôn tàn phá dữ dội. Cơn thảm họa vừa rồi lan rộng tới 12 xứ. Sóng thần trong trận động đất ở Sanriku vừa nêu lan rộng tới tận San Francisco và các vùng khác thuộc miền nam châu Mỹ sau khi đã tàn phá một diện tích rộng 10.000 dặm vuông. Tuy nhiên, có một ngoại lệ là kỳ động đất ở California vào năm 1906, xảy ra một phần dưới đáy biển nhưng vỏ trái đất bị nứt theo chiều ngang nên sóng thần không xuất hiện.

Chỉ riêng từ năm 1900 đến ngày 26-12-2004 đã xảy ra gần 55 vụ động đất với hằng triệu người chết và thiệt hại về tài sản thì không thể tính nổi. Sau đây xin ghi lại các thiệt hại về nhân mạng trong thế kỷ qua do động đất mang lại cho con người:

Nhìn lại bảng tổng kết, chỉ riêng trong thế kỷ vừa qua số lượng người chết vì thảm họa này quả là khủng khiếp. Nhưng có lẽ loài người lại ít sợ hiểm trạng này hơn mọi hiểm họa khác vì một lẽ giản dị là người ta không mường tượng được động đất sẽ xảy ra ở đâu và vào lúc nào. Nó luôn luôn ở trạng thái ngủ yên dưới lòng đất hay lòng đại dương, không biết lúc nào thức giấc. Nhưng bù lại, nhờ lúc khốn cùng này mà con người lại đến với con người gần hơn, nhân loại không còn phân biệt chủng tộc, màu da, chính kiến và dường như trước cơn giận dữ của tạo hóa, con người không còn kẻ thù!

Xin được thắp nén hương lòng nghiêng mình cầu nguyện cho linh hồn những người chết sớm siêu thoát và mong bình an mau đến với hằng triệu người đang lâm cảnh màn trời chiếu đất nơi vùng đất chết.

• History of Earth của William K Hartmann và Ron Miller, New York, 1991;
• bộ tự điển Encyclopaedia Britannica (1954) lưu trữ tại thư viện trường MIT;
• và bộ tự điển Funk & Wagnalls Standard Reference Ecyclopedia (1966)
• và tin tức các đài truyền hình, hãng thông tấn Associated Press, Reuters, nhật báo USA Today, United States Geological Survey, MSNBC research.

Boston, ngày 01- 01-2005

© 2005 talawas