trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
8.2.2005
Phan Xuân Lâm
Điều gì đã thật sự diễn ra ngày 8.1.2005?
 

Trong vừa tròn một tháng qua, trước sự kiện ngày 8.1.2005 tại Vịnh Bắc Bộ dư luận Việt Nam cả trong và ngoài nước đã đồng thanh lên tiếng. Tuy có một số khác biệt, nhưng mẫu số chung chính của các luồng dư luận này là: 1) phẫn nộ trước hành động dã man của phía Trung Quốc, 2) chia sẻ nỗi đau thương và mất mát của những nạn nhân Việt Nam, và 3) thông tin chậm, một chiều, có mâu thuẫn về bản thân sự việc. Sau đây, tôi thử đi vào từng điểm một và các quan hệ của chúng với nhau.

1.

Sự phẫn nộ trước hành động dã man của phía Trung Quốc có thể nói là chính đáng. Bất luận thế nào thì việc giải quyết xung đột bằng vũ khí và bạo lực, với cái giá phải trả là gần chục mạng dân thường, chưa kể những người bị thương và bị bắt giữ, là việc không nên và không được phép xảy ra. Sự dã man này là hoàn toàn đáng lên án.

Tuy nhiên, sự phẫn nộ này trong những tuần qua dường như đi kèm đáng kể với những tình cảm vốn được nuôi dưỡng từ xa xưa và ăn rất sâu trong tâm thức của người Việt, đó là lòng căm hận, uất ức, lo sợ và cảnh giác truyền đời của chúng ta trước thế lực khổng lồ của người láng giềng phương Bắc. Những tình cảm này dường như lại càng nổ tung khi chúng bị khoá lâu ngày trong cái van của đường lối ngoại giao từ vị trí nước nhỏ, thế yếu. Nhân dịp này, có thể nói là biết bao lời nguyền rủa, kết án, thoá mạ Trung Quốc nói chung hoặc chính quyền Trung Quốc nói riêng được người Việt tung ra trên các diễn đàn trực tuyến. Ít nhất là trong sự kiện này, Trung Quốc trở thành đại diện không thể chối cãi cho cái Ác. Đối với dư luận Việt Nam nói chung, lời tuyên bố của phía Trung Quốc về việc họ có những vật chứng và nhân chứng cho thấy hành động cướp biển của dân chài Việt Nam chẳng qua chỉ là lời của kẻ vừa ăn cướp vừa la làng, một lần nữa chứng tỏ sự nham hiểm khôn cùng của người anh em đáng ngờ này.

Nhưng câu hỏi đặt ra là: Nhỡ những nhân chứng và vật chứng của họ là có thật thì sao? Nhỡ sự việc xảy ra đúng như người phát ngôn của họ đã cho biết? Theo bản tin của Ban Việt ngữ đài BBC ngày 16.1, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Khổng Tuyền nói rằng sáng ngày 8.1.2005, một số tàu Trung Quốc từ đảo Hải Nam đang đánh cá trong lãnh hải Trung Quốc ở Vịnh Bắc Bộ thì bị ba tàu lạ có trang bị vũ khí kéo lên định bắn phá và cướp tàu Trung Quốc. Sau khi nhận tin, tuần duyên Trung Quốc đã đến giải cứu. Ba tàu vũ trang đã nổ súng trước vào tàu biên phòng Trung Quốc và làm nhân viên công lực Trung Quốc bị thương. Vì vậy cảnh sát Trung Quốc buộc phải hành động và đã bắn chết một số người có vũ trang, bắt một tàu và tám người khác cùng vũ khí, đạn dược và ngư cụ. Đây là trường hợp «ăn cướp có vũ trang nghiêm trọng trên biển”. Cũng theo BBC, bản tin của Tân Hoa Xã hôm thứ Bảy (ngày?) cho biết rằng những người bị bắt đã thú nhận mình là người Việt Nam, trước đây đã từng thực hiện bốn vụ cướp có vũ trang đối với tàu Trung Quốc trong Vịnh Bắc Bộ.

Chúng ta có cơ sở nào mà khăng khăng bác bỏ kịch bản này khi chưa hề nghe các nhân chứng và nhìn các vật chứng đó? Chỉ vì Trung Quốc, theo nhận thức của chúng ta, có truyền thống nham hiểm nên trong vụ này dứt khoát họ nói láo hay sao? Đến đây thì điểm (3) bắt đầu phát huy vai trò: dư luận Việt Nam cả trong và ngoài nước được thông tin không đầy đủ, có thế nói là thiên lệch. Chỉ có vài dữ kiện: ngày xảy ra sự kiện, số người chết, số người bị thương, số người bị bắt là đến nay đã chính xác, còn bản thân sự việc diễn ra như thế nào thì hoàn toàn dựa vào lời các nhân chứng Việt Nam sống sót và không bị bắt. Nhưng lời khai của các nhân chứng này, như báo chí Việt Nam đã đưa tin, lại có những mâu thuẫn khó hiểu. Từ đây tôi xin chuyển sang điểm 2.

2.

Việc chia sẻ nỗi đau thương và mất mát của các nạn nhân Việt Nam trong vụ việc này đương nhiên cũng hoàn toàn chính đáng. Bất luận thế nào, phong trào cứu trợ gia đình các nạn nhân là rất cần thiết và cần phải thúc đẩy hơn nữa.

Tuy nhiên, trong liên hệ với điểm (1), có thể thấy những tình cảm đi kèm ở đây là: lòng tự ái dân tộc, nỗi nhục, liên tưởng tới những đau thương mất mát của dân tộc trong một lịch sử dài hơn ngàn năm trước hiểm hoạ xâm lăng thường xuyên của Trung Quốc. Có thể nói, ở một mức độ khá đáng kể, những tình cảm dân tộc chủ nghĩa bỗng trở thành một trong những trọng lượng quan trọng nhất trong dư luận, hướng dẫn dư luận, vô tình hay hữu ý dẫn đến cách nhận thức: Trong vụ việc này, Trung Quốc đại diện cho cái Ác không thể chối cãi như thế nào thì những người dân chài Việt Nam được phân vai nạn nhân lương thiện, vô tội không có gì cần bàn cãi như thế. Để kêu gọi sự thương cảm của công luận, báo chí Việt Nam đưa ra những hình ảnh nhấn mạnh sự nghèo túng, hoàn cảnh đáng thương của các gia đình dân chài này. Để chứng minh cho sự lương thiện, vô tội, báo chí cũng đưa ra những hình ảnh của các con tầu Việt Nam mong manh, sơ sài (lí lẽ kèm theo là: những con tầu nhỏ bé như vậy thì làm sao có thể chống trả nổi tàu quân sự Trung Quốc chứ chưa nói đến việc trang bị vũ khí tấn công được tầu Trung Quốc.) và lời khẳng định của các nhân chứng rằng “chúng tôi chỉ là những ngư dân”, “chúng tôi là những người lao động lương thiện”.

Nhưng câu hỏi đặt ra là: Nhỡ những người đánh cá Việt Nam không hẳn là lương thiện, vô tội trong vụ việc này thì sao? Không thể căn cứ vào bề ngoài của các con tầu mà khẳng định rằng trong đó không thể chứa những vũ khí nguy hiểm. Thực tế của chiến tranh Việt Nam ba mươi năm trước đã cho thấy ngược lại. Vũ khí có thể có ở bất kì đâu, nhất là những loại vũ khí cơ động phù hợp với “chiến tranh du kích”. Rất có thể các cơ quan chức năng khi kiểm tra chiếc tầu thoát nạn của ông Nguyễn Văn Hoàn không tìm thấy vũ khí, nhưng a) điều đó không chứng tỏ là trên chiếc tầu của ông Nguyễn Phi Phường hiện bị phiá Trung Quốc bắt giữ cũng không có vũ khí, b) thời điểm kiểm tra tầu của ông Nguyễn Văn Hoàn là thời điểm nào? Chắc chắn không phải là thời điểm trực tiếp xảy ra sự kiện mà có thể phỏng đoán là mãi nhiều ngày sau khi sự việc xảy ra. Không thể chỉ căn cứ vào lời khẳng định là đã không mang theo vũ khí của các nhân chứng sống sót mà lập tức cấp ngay dấu vô tội cho tất cả các con tầu liên quan đến sự việc. Ngay cả trong trường hợp các nhân chứng thuộc chiếc tàu của ông Nguyễn Văn Hoàn có thể vô tội thật, nhưng họ không thể biết một số người nay đã mất và những người hiện còn bị phía Trung Quốc giam giữ thuộc chiếc tàu của ông Nguyễn Phi Phường có thật vô tội như vậy không? Quan hệ giữa hai chiếc tàu này như thế nào? Hàng loạt các câu hỏi khác cần có câu trả lời, tôi xin đề cập đến trong điểm (3).

Nếu sự việc xảy ra theo kịch bản sau: Một hoặc một số tầu đánh cá Việt Nam trang bị vũ khí (loại gì thì chỉ có thể sáng tỏ khi có thông tin về những vũ khí, đạn dược trong con tầu của ông Phường đang bị phía Trung Quốc bắt giữ), lợi dụng sơ hở của một số tầu đánh cá Trung Quốc trong vùng đánh cá chung giữa hai nước, tạt vào cắt trộm lưới của “đội bạn” để chiếm lưới, chiếm cá, hoặc chiếm những sản vật khác. Tầu đánh cá Trung Quốc phát hiện ra, chống trả, nhưng bị phía Việt Nam dùng vũ khí đánh lại để tháo lui. Vì thế tầu đánh cá Trung Quốc đã gọi tầu biên phòng Trung Quốc đến cứu giải. Thấy các tầu Việt Nam có vũ khí, phía biên phòng Trung Quốc đã không báo cho phiá biên phòng Việt Nam mà tức khắc ra tay trừng trị dã man, nổ súng một cách không nhân nhượng. Kết quả là một chiếc tầu đánh cá Việt Nam, trên đó có 16 người (8 người chết và 8 người bị bắt) bị phiá Trung Quốc bắt giữ với các tang chứng. Ít nhất là một chiếc tầu đánh cá Việt Nam khác chạy thoát, trên đó có 1 người chết và nhiều người bị thương.

Nếu kịch bản này là gần sát với sự thật hơn, nguyên nhân trực tiếp nổ ra xung đột là thuộc phía Việt Nam, và Trung Quốc chỉ nhân thể mà ra tay mạnh hơn mức cần thiết vì tin rằng mình ở thế đúng thì dư luận sẽ ra sao? Chúng ta không biết, vì cho đến nay dư luận chỉ được cung cấp vài ba sự kiện chính trong kịch bản rồi tùy mỗi người tự động thêm da thịt cho nó. Việc chủ nghĩa dân tộc được đánh thức trong mỗi người và quan hệ vốn đã bị chất gánh nặng của lịch sử với Trung Quốc cho phép dư luận chung cùng đi đến một kịch bản trong đó vai kẻ Ác do Trung Quốc sắm, còn vai nạn nhân vô tội thuộc phía Việt Nam như đã phân tích trên đây. Nhưng liệu đó có phải là kịch bản duy nhất có thể đã diễn ra ngày 8.1.2005 ở Vịnh Bắc Bộ? Làm sao chúng ta có câu trả lời nếu tính chất của thông tin trong toàn bộ sự kiện này cho thấy nhiều điều cần suy nghĩ? Từ đây tôi xin chuyển sang điểm 3.

3.

Thứ nhất, có thể thấy ngay sự chậm trễ và nhỏ giọt của thông tin chính thức. Sự việc xảy ra sáng ngày 8.1.2005 (thời điểm xê dịch từ khoảng 8 giờ đến 10 giờ, như tôi sẽ trình bày sau). Đêm ngày 9.1, tầu của ông Nguyễn Văn Hoàn, một trong ba chiếc tầu sống sót đã về đến Hậu Lộc (xem bản tin của Thanh Niên ngày 15.1), nhưng bản tin sớm nhất phát trên mạng là của Thanh Niên, ngày 11.1, vào hồi 05:47 giờ, gần đúng 3 ngày sau khi sự việc xảy ra. Chúng ta đang sống ở thời đại thông tin? Tin bầu cử tổng thống Mỹ, tin khủng bố, tin thảm hoạ sóng thần, tin cúp bóng đá…, toàn tin về những chuyện xảy ra ở ngoài Việt Nam, tận đẩu đâu, thì đều sốt dẻo không phải chờ quá nửa ngày, trong khi về chuyện xảy ra ở chính Việt Nam thì ba ngày sau công luận mới được biết một cách rất nhỏ giọt. Ngoài Thanh Niên, chỉ có Tuổi Trẻ là một ngày sau (12.1.) vào cuộc với một bản tin nhỏ, còn hầu như tất cả các tờ báo còn lại, đặc biệt là báo trung ương, đều không đưa tin. Những ngày tiếp theo cũng vậy, ngoài hai tờ Thanh Niên và Tuổi Trẻ, chỉ có tờ Lao Động “dấn thân” thêm chút xíu, còn lại vẫn “lặng như tờ”. Khi phiá Bộ Ngoại giao Việt Nam có công hàm chính thức gửi Bộ Ngoại giao Trung Quốc và lên án hành động của phía Trung Quốc ngày 16.1., các báo khác cũng đăng tin về công hàm này, nhưng chỉ dừng lại ở đó mà thôi, không “làm ồn” hơn. Sự chậm trễ và nhỏ giọt này tất nhiên không làm hài lòng dư luận đang công phẫn.

Thứ hai, tổng hợp tin từ ba tờ báo “dấn thân” nhất trong sự kiện này là Thanh Niên, Tuổi Trẻ và Lao Động, chúng ta gặp một số mâu thuẫn hoặc những điểm chưa được giải đáp. Đồng thời, việc thông tin một chiều, chỉ đưa tin từ cách nhìn nhận đánh giá của phiá Việt Nam mà tuyệt không đưa tin từ cách nhìn nhận đánh giá của phiá Trung Quốc, cũng khiến dư luận được định hướng một chiều. Mãi đến ngày 21.1., các báo Việt Nam mới đưa một đoạn tin rất ngắn về quan điểm của phiá Trung Quốc như sau: “Ngày 14.1, người phát ngôn Bộ Ngoại giao TQ Khổng Tuyền nói cảnh sát biển của TQ xả súng vào các tàu này vì cho họ có ‘hành vi cướp biển’”. Để thấy rõ sự mâu thuẫn và một chiều này của thông tin, tôi xin “dựng” lại sự kiện với hi vọng qua đó có thể vạch ra một số điểm chưa sáng tỏ.

Đêm 5.1, rạng 6.1: Bốn chiếc tầu đánh cá của xã Hoà Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá, nhổ neo ra khơi. Đó là: 1) tầu của ông Nguyễn Phi Phường (báo Tuổi Trẻ ngày 12.01 ghi là Nguyễn Chi Phường) gồm 16 thuyền viên, 2) tầu của ông Nguyễn Văn Hoàn gồm 12 thuyền viên, 3) tầu của ông Đặng Văn Xoai (không có thông tin chi tiết), 4) tầu của ông Hoàng Văn Huy (không có thông tin chi tiết).

Chi tiết không rõ ràng thứ nhất: Bao nhiêu chiếc tầu Việt Nam liên quan? Cho đến nay, tất cả các bản tin đều nói tới bốn chiếc tầu của Hoà Lộc. Tuy nhiên, chỉ có hai chiếc (của ông Nguyễn Phi Phường và ông Nguyễn Văn Hoàn) là bị bắn và một chiếc bị bắt giữ. Vậy vai trò của 2 chiếc (của ông Đặng Văn Xoai và ông Hoàng Văn Huy) là như thế nào? Họ ở đâu, cách hai chiếc kia một khoảng cách như thế nào khi sự việc xảy ra? Có thể là nhân chứng được không? Vì sao cho đến nay không thấy nói gì thêm về hai chiếc tầu này? Trong khi đó, bản tin của Tuổi Trẻ ngày 20.1 lại căn cứ vào lời của Thượng tá Lê Khả Công – trưởng phòng trinh sát Bộ chỉ huy bộ đội biên phòng tỉnh Thanh Hóa, người trực tiếp điều tra vụ việc này, cho biết là có ba tầu! (Xin nhớ: đó là bản tin ngày 20.1., 8 ngày sau, khi các tầu thoát nạn đã về đất liền và không có lý do gì để thiếu thông tin nữa!) Vậy 2, 3, hay 4 tầu liên quan?

Sáng ngày 7.1: Theo lời ông Nguyễn Văn Hoàn trong bản tin của Lao Động ngày 22.1, tầu của ông đã ra tới địa điểm đánh bắt có toạ độ vùng đánh cá chung ở khoảng 19,16 vĩ độ Bắc – 107,06 kinh độ Đông, thuộc hải phận Việt Nam.

Chi tiết không rõ ràng thứ hai: Tầu nào ở toạ độ nào? Tất cả các bản tin đều khẳng định các tầu Việt Nam liên quan đều ở toạ độ này (trừ bản tin của Tuổi Trẻ ngày 20.1 có lẽ ghi nhầm là 18,16 vĩ độ Bắc). Tạm cho là tầu của ông Hoàn ở nguyên vị trí này từ sáng 7.1 đến sáng 8.1, nhưng các tầu Việt Nam khác có ở cùng vị trí này không, cho đến nay không sáng tỏ. Ông Hoàn chỉ nói về tầu của ông ở vị trí đó. Các ông Đặng Văn Xoai và Hoàng Văn Huy thì không được báo chí hỏi tới để biết lúc đó họ ở toạ độ nào, còn tất cả các thuyền viên của con tầu hiện bị bắt giữ thì chưa có cơ hội phát biểu với báo chí Việt Nam. Vậy nếu ông Hoàn không trực tiếp khẳng định về vị trí của các các tầu kia, đặc biệt là tầu của ông Phường, thì chúng ta chỉ có thể ghi nhận vị trí tầu của ông Hoàn mà thôi. Lời chứng này đối lại với lời chứng từ phiá Trung Quốc, rằng các tầu Việt Nam đã sang hải phận Trung Quốc. Cuối cùng sự thật ở đâu?

Sáng ngày 8.1: Theo lời ông Nguyễn Văn Hoàn thuật lại với báo Thanh Niên ngày 15.1, sự việc diễn ra như sau:

“Vào khoảng 10 giờ ngày 8/1, khi tàu của ông đang thu mẻ lưới đầu tiên sau một ngày đánh bắt tại 19,16 độ vĩ Bắc, 107,06 độ kinh Đông thì ông nhận được tín hiệu cấp cứu của tàu bạn qua bộ đàm. Ngay lập tức ông đã cho các thuyền viên thu lưới để đi cứu hộ thì phát hiện có rất nhiều tàu đánh cá treo cờ Trung Quốc bao vây. Những cheo lưới mà ông đang thu dở đã bị các tàu này càn lướt làm dạt đi. Lúc này một số thuyền viên vẫn không biết nên đã ra hiệu cho các tàu Trung Quốc chạy ra khỏi chỗ có lưới của mình, nhưng các tàu này vẫn tiếp tục áp sát và bắn xối xả vào tàu của ông Hoàn. Ngay loạt đạn đầu tiên, anh Nguyễn Văn Tâm đã bị bắn trúng tim, chết ngay tại chỗ, 5 thuyền viên khác đang đứng trên mui bị bắn trọng thương. Trước tình hình đó ông Hoàn đã phải cho tàu quay đầu chạy vào đất liền. Các tàu Trung Quốc vẫn tiếp tục truy sát, vừa đuổi, vừa bắn tàu của ông gần 3 giờ đồng hồ mới chịu quay trở ra.”

Nhưng ông lại thuật với báo Tuổi Trẻ ngày 20.1 như sau:

“Như thường lệ, chúng tôi thức dậy cùng biển từ mờ sáng. Trời lúc đó có sương mù nhẹ. Vào khoảng 8g sáng 8-1, khi chúng tôi xác định vị trí tàu đang ở trên vùng biển chung VN – TQ thì nhìn thấy hai con tàu lạ lớn hơn tàu VN nhiều lần.

Đó là hai con tàu sơn màu vécni và xanh nước biển, không quốc kỳ, không số hiệu. Họ tiến thẳng vào vùng nước mà tôi vừa thả lưới. Cho rằng họ vô tình, tôi vẫy một mảnh vải lớn ra hiệu cho họ tránh. Thế nhưng cả hai tàu bất ngờ phăng phăng lao thẳng vào chúng tôi. Một chiếc đâm trực diện vào mũi tàu làm tàu tôi chao đảo. Tôi thấy trên tàu lố nhố người ném bát đĩa chai lọ hù dọa, thái độ rất hung hãn.

Một lúc sau họ có thêm hai tàu mang quốc kỳ TQ và biển hiệu lực lượng vũ trang. Bốn tàu tiến lại gần và dùng súng quân dụng bắn xối xả vào tàu tôi. Anh em nghe tiếng đạn hốt hoảng lao xuống khoang lái. Riêng anh Nguyễn Văn Tâm ở thôn Hòa Ngư, xã Hòa Lộc không xuống khoang kịp đã bị trúng đạn xuyên tim máu phun lênh láng chết tại chỗ trên khoang tàu. Trong lúc hỗn độn ấy, tôi thấy xích bánh lái bị bắn đứt rời.

Con tàu lại tròng trành, chao đảo. Anh Nguyễn Viết Vẻ bị thương ở đùi nhưng vẫn còn kịp nhoài người vào khoang lái điều khiển tàu nhằm hướng đất liền chạy vào. Sau gần ba giờ đồng hồ truy đuổi, tàu TQ đã bắn hàng trăm phát đạn vào thân tàu của tôi. Qua những giây phút sóng gió, đến đêm 9-1 tàu tôi đã cập bờ biển Lạch Trường (Hậu Lộc). Và lúc này tôi mới biết tàu anh Nguyễn Mạnh Hùng (con trai ông Phi Phường) của HTX Hùng Cường đã bị tàu lạ bắt.“

Và thuật lại với báo Lao Động ngày 22.1 như sau:

“5h sáng ngày 8.1 chúng tôi thả lưới. Khi thả xong thì phát hiện đôi tàu của ngư dân Trung Quốc (TQ) thả lưới tắt ngang qua lưới của chúng tôi. Do sợ mất, nên tôi chạy tàu lại gần và ra hiệu bằng tay để họ kéo lưới lên nhưng họ không nghe buộc anh em phải thu lưới của mình lại. Lúc này tôi mới ước lượng được bị mất khoảng 30 – 40 treo lưới. Bực mình quá, anh em trên tàu mới dùng chai, lọ… ném sang chỉ để vì doạ nạt thực tế là có lấy hết sức ném cũng không tới tàu của ngư dân TQ được. Ngay lập tức sau đó – chỉ khoảng 10 phút, các tàu khác của TQ quay lại đuổi theo chúng tôi và dùng súng bắn liên tục suốt 2 giờ đồng hồ mới nguôi giận. Họ không đuổi nữa, tôi cho tàu dừng lại, kiểm tra thì thấy có 5 anh em bị thương, trong đó có 2 người bị thương rất nặng hiện đang được điều trị tại Hà Nội, 1 người chết tại chỗ là Nguyễn Văn Tâm 26 tuổi, hệ thống đàm vị bị bắn gẫy và đứt dây khiến không thể liên lạc được”.

Chi tiết không rõ ràng thứ ba: Thời điểm nào? Trong ba lời thuật trên đây, ông Hoàn cho biết ba thời điểm khác nhau, khi ông phát hiện ra mình đang ở thế bị bao vây: 5 giờ, 8 giờ và 10 giờ. Giờ nào thì đúng?

Chi tiết không rõ ràng thứ tư: Hoàn cảnh nào? Trong lời kể ngày 15.1., đó là hoàn cảnh khi ông Hoàn nhận được tín hiệu cấp cứu của tầu bạn vào lúc 10 giờ (vì sao phóng viên không làm rõ, tầu bạn nào? tầu ông Phường, ông Xoai hay ông Huy?) và đang cho thuyền viên thu lưới để đi cứu hộ thì bỗng bị tầu Trung Quốc bao vây. Trong lời kể ngày 20.1 thì tầu của ông bị bao vây trong lúc ông đang ở trên biển lúc 8 giờ mà thôi, không nhắc gì đến việc nhận được tín hiệu cấp cứu của tầu bạn nữa. Trong lời kể ngày 22.1, tầu ông bị bao vây khi vừa thả lưới lúc 5 giờ, cũng không nhắc gì đến tín hiệu cấp cứu của tầu bạn nữa. Chi tiết này rất cần làm sáng tỏ, vì nó có thể cho thấy tầu của ông Hoàn ở xa tầu của ông Phường, có nghĩa là tầu của ông Hoàn không thể làm chứng khi tầu của ông Phường đã vướng vào xung đột, như vậy ông Hoàn cũng không thể biết được nguyên nhân xảy ra xung đột.

Chi tiết không rõ ràng thứ năm: Tầu nào bao vây, tầu nào bắn? Trong lời kể ngày 15.1., ông Hoàn cho biết tầu ông bị bao vây bởi nhiều tầu đánh cá treo cờ Trung Quốc, và chính các tầu này đã áp sát và xả súng bắn vào tầu ông. Trong lời kể ngày 20.1, tầu ông bị bao vây bởi hai con tàu sơn màu vécni và xanh nước biển, không quốc kỳ, không số hiệu và một lúc sau có thêm hai tàu mang quốc kỳ Trung Quốc và biển hiệu lực lượng vũ trang. Bốn tàu này cùng tiến lại gần và dùng súng quân dụng bắn xối xả vào tầu ông. Trong lời kể ngày 22.1, tầu ông bị đôi tàu của ngư dân Trung Quốc khiêu khích, sau đó các tàu khác của TQ (tầu khác là tầu gì? tầu đánh cá hay tầu quân sự?) quay lại đuổi theo và bắn. Bản tin đầu tiên của Thanh Niên ngày 11.1 thì lại nói tới 9 tầu lạ mang cờ hiệu nước ngoài tấn công ngư dân Việt Nam. Hãy tạm coi rằng tổng cộng đó là 4 tầu Trung Quốc như các bản tin sau này đưa ra, trong đó 2 tầu đánh cá và 2 tầu tuần dương của Biên phòng Trung Quốc thì cần làm rõ a) 2 tầu đánh cá Trung Quốc có số hiệu và quốc kỳ không, b) các tầu đánh cá Trung Quốc có bao vây và dùng súng quân dụng bắn vào tầu của ông Hoàn không, hay chỉ có tầu quân sự Trung Quốc bao vây và bắn?

Chi tiết không rõ ràng thứ sáu: Nguyên nhân của xung đột? Đây là chi tiết rất quan trọng, tiếc thay nhân chứng cho đến nay được báo chí khai thác nhiều nhất, là ông Nguyễn Văn Hoàn, lại tường thuật rất mâu thuẫn trong chi tiết này, mâu thuẫn không kém gì trong các chi tiết đã nêu trên. Theo lời kể của ông ngày 15.1 thì chẳng có nguyên nhân gì, tầu của ông đang thu lưới chuẩn bị đi cứu tầu bạn thì đã thấy bị tầu Trung Quốc bao vây, làm dạt lưới của tầu ông, và khi thuyền viên của tầu ông ra hiệu cho họ tránh đi thì họ tấn công. Tức là tấn công hoàn toàn vô cớ. Theo lời kể ngày 20.1 thì phiá Trung Quốc bỗng nhiên vô cớ khiêu khích, tiến vào vùng thả lưới của tầu ông. Khi ông lấy một mảnh vải ra hiệu cho họ tránh thì họ đâm thẳng vào tầu ông, lại tỏ thái độ hung hãn bằng cách ném chai lọ bát đũa, rồi sau đó tầu quân sự của họ đến bắn. Nhưng đặc biệt theo lời kể ngày 22.1 thì tầu đánh cá Trung Quốc thả lưới tắt qua vùng mà tầu ông Hoàn thả lưới, khiến tầu ông bị mất một số cheo lưới và phải thu lưới. Vì thế các thuyền viên của tầu ông bực lên, dùng chai lọ ném sang phiá tầu Trung Quốc, và đó là lý do để 10 phút sau có cuộc tấn công từ phiá Trung Quốc. Vậy ai ném chai lọ sang ai? Hay không có chuyện ném chai lọ gì hết? Hay ngoài chai lọ còn dùng đến những thứ khác? Và cuối cùng, ai khiêu khích ai? Lời chứng đầy mâu thuẫn của phiá Việt Nam có đủ đánh gục lời chứng của phiá Trung Quốc?

Như thế, chỉ riêng với nhân chứng Nguyễn Văn Hoàn về chuyện xảy ra với con tầu của mình, sự kiện ngày 8.1.2005 đã được trình bày với nhiều chi tiết không thống nhất. Liệu ông Nguyễn Văn Hoàn có thể làm nhân chứng đủ sức thuyết phục cho chuyện xảy ra với con tầu của ông Nguyễn Phi Phường? Hai điều khác cũng cần lưu ý là: a) chính con tầu của ông Hoàn tuy có treo quốc kỳ nhưng cũng không có số hiệu (theo Lao Động ngày 22.1). Vì sao? Các tầu khác (của ông Phường, ông Xoai và ông Huy) có số hiệu không? b) Nếu các tầu đánh cá Việt Nam đều đang ở hải phận Việt Nam mà gặp nạn và phát tín hiệu cấp cứu thì Biên phòng Việt Nam đang ở đâu mà không có mặt ngay, trong khi Biên phòng Trung Quốc lại có mặt ngay để sát cánh cùng tầu đánh cá Trung Quốc? Hai câu hỏi này cho thấy những lỗ hổng trong hệ thống an ninh trên mặt biển ở phía Việt Nam!

Cũng cần phải nói thêm rằng trong khi nhiều chi tiết chưa được làm sáng tỏ như vậy, chậm nhất là từ đầu tháng Hai đến nay báo chí Việt Nam đã hầu như ngừng đưa tin về sự kiện ngày 8.1.2005. Vì sao? Chắc không phải vì vướng vào dịp Tết?

Cuối cùng, tôi hoàn toàn ý thức được sự “liều lĩnh” của mình khi viết bài này, vì vậy để tránh phải đáp lại những phản ứng có thể cáo buộc tôi, tôi xin xác định rõ là cá nhân tôi cũng mong muốn như bất kỳ ai rằng công lý phải được thực thi, rằng bạo lực phải chấm dứt. Nhưng trước những câu hỏi chưa có lời đáp, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là công luận phải được thông tin đầy đủ, chính xác và đa chiều, vì thực ra chỉ có thể có hai kịch bản:

  1. Toàn thể các ngư dân Việt Nam là nạn nhân hoàn toàn vô tội trong sự kiện này. Nếu như vậy thì sự thông tin nhỏ giọt, cầm chừng, thậm chí tắt hẳn như hiện nay về vụ việc này là không thể chấp nhận được; phong trào đòi đòi đền bù cho các nạn nhân và gia đình của họ phải được tiến hành sâu rộng; việc lên án gay gắt hành động côn đồ dã man của phía Trung Quốc phải được đẩy mạnh, dư luận quốc tế phải được đánh động để tranh thủ sự ủng hộ chứ không thể duy trì tình trạng chúng ta không hề nhận được một sự chú ý đáng kể nào của quốc tế như hiện nay. Và, chính quyền Việt Nam cần phải làm gì để có thể bảo vệ cho các ngư dân của mình, để họ tiếp tục ra khơi đánh cá mà không phải lo sợ?
  2. Toàn thể, hay một số ngư dân Việt Nam đã vô tình hay cố ý gây ra hành động khiêu khích sự phản ứng thẳng thừng thái quá từ phiá Trung Quốc. Nếu như vậy thì công luận cần phải được điều chỉnh, các cơ quan chức năng cần phải tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến sai lầm này để tránh cho nó khỏi xảy ra trong tương lai. Và, không khí bài Hoa cũng như tinh thần dân tộc chủ nghĩa đang bùng nổ trong nhiều luồng dư luận Việt Nam sẽ có cơ chuyển hoá thành những suy tư có ích hơn chăng?

Điều gì đã thật sự xảy ra ngày 8.1.2005 tại Vịnh Bắc Bộ? Tôi tin rằng không chỉ riêng tôi muốn có câu trả lời chính xác.

Liệu những ngư dân Việt Nam đang bị bắt giữ tại đảo Hải Nam, khi được trả về nước, có cho chúng ta biết được sự thật không? Liệu họ có bị ra toà như phiá Trung Quốc đã tuyên bố không? Nếu bị ra toà, liệu họ có điều kiện được xử một cách công bình không? Và, chúng ta có được thông tin về họ không? Hay tất cả rồi sẽ lắng đi, sẽ chỉ còn là chuyện kín giữa hai bên chính phủ mà người dân không có quyền được biết?

© 2005 talawas

 
© talawas 2026