Nhân trao đổi về bài viết “Hội chứng Babylone” của tôi, một vài tác giả đã đề cập đến hai bài khác tôi viết dăm năm trước vừa được đăng lại trên talawas: “Câu chuyện dịch thơ” và “Để hình dung Trần Dần“. Tôi thấy cần nói rõ:

1. Tố Hữu và Trần Dần là hai tác gia của văn học Việt Nam hiện đại, do đó họ đều là đối tượng nghiên cứu của các nhà nghiên cứu, phê bình.
   
2. Bài tôi viết về Tố Hữu, như đầu đề đã nói rõ, là xoay quanh câu chuyện dịch thơ. Tố Hữu với tư cách dịch giả đã trả lời những câu hỏi của tôi, cũng với tư cách dịch giả (Ngân Xuyên), về những cảm xúc và kinh nghiệm khi dịch thơ. Bài tôi viết về Trần Dần là nhân giỗ đầu ông. Trước đó lại được đọc một tập bản thảo thơ ông, tôi muốn qua giới thiệu tập bản thảo để lưu ý về di sản của ông.
   
   
3. Tố Hữu và Trần Dần có liên quan nhau, đặc biệt với tư cách những người trong cuộc của vụ Nhân Văn – Giai Phẩm. Những ý kiến nói lại tôi dường như muốn tôi phải tỏ thái độ, phải đứng về một phía trong chuyện này. Xin thưa: tôi không viết lịch sử vụ NV-GP, không viết về quan hệ Tố Hữu – Trần Dần trong vụ đó. Vụ này có lẽ còn nhiều tư liệu chưa công bố, chỉ mới một cuốn “Ghi 1954-1960” đã làm nhiều người phải kiểm tra lại những đánh giá vốn có của mình về giai đoạn này. Hai bài viết của tôi về Tố Hữu và Trần Dần là hai bài khác nhau, riêng biệt, viết ở hai thời điểm khác nhau, nhằm hai mục đích khác nhau, nhưng cùng nhìn hai ông ở sự đóng góp cho thơ. Ở sự đóng góp đó, hai ông, với tôi, là khẳng định. Hai tác gia này mỗi người có giá trị riêng của mình, và đều đóng góp cho thơ Việt Nam hiện đại, cố nhiên tính chất và mức độ của mỗi người một khác.

Thái độ tình cảm của tôi về Tố Hữu có chăng là gửi gắm ở cuối bài viết, khi tôi đọc bài thơ ngắn của Jannis Ritsos mà ông chỉ cười. Tôi học thái độ của Hoài Thanh một thời: “Nếu bảo rằng tôi không ái ngại người này, không khinh ghét người kia, thì e không thực. Nhưng ái ngại hay khinh ghét, khi xem thơ tôi chỉ biết có thơ. Tôi không hề nghĩ đến danh vọng của người hay của tôi. Danh vọng quý thật, nhưng còn có điều quý hơn danh vọng, quý hơn hết thảy: lòng ngay thẳng mà ít nhất cũng phải giữ trọn trong văn chương”.

Lịch sử xã hội và lịch sử văn học bao gồm nhau, nhưng không trùng khớp và không đồng nhất. Lịch sử xã hội phán xét phải trái, đúng sai. Lịch sử văn học phán xét hay dở. Nhà văn sẽ đứng lại trong lịch sử văn học nếu sáng tạo của hắn có giá trị. Nhân cách là một vấn đề lớn, và mỗi con người phải chịu trách nhiệm về nhân cách của mình trước cuộc đời và đồng loại, nhưng trong văn học nhân cách không thay thế được văn cách.

Hiểu như vậy, những lời lẽ của một vài tác giả vừa qua tôi thấy thiếu khách quan về khoa học, và thiếu thận trọng khi đánh giá đạo đức người khác.

3.2003

© 2003 talawas