Nghe lọt vào tai lời khen của nhạc sĩ Phạm Duy, việc làm ”có văn hoá” đầu tiên của tôi khi về tới Sài Gòn hồi tháng sáu vừa rồi là ghé vào tiệm sách tìm mua ngay đĩa nhạc ”Nhật thực”, nhạc Ngọc Ðại, phổ từ bảy bài thơ cuả Vi Thuỳ Linh, Ðỗ Bảo hoà âm và Trần Thu Hà hát (*). So với âm nhạc cuả người Việt trong và ngoài nước sáng tác hiện nay, quả nhạc Ngọc Ðại xứng đáng được xếp vào loại a-văng-gạc (mở ngoặc: hình như có người dùng chữ ”tiền phong”, nhưng sao nghe sặc mùi ”cách mạng”! Vả lại, dân Việt ta hay có lối vừa nói vừa đệm thêm tiếng tây cho… sang, vì vậy, đang sống ở xứ tây, tôi lại càng phải áp dụng cái thói trưởng giả sì-nốp này. Ðóng ngoặc), hậu hiện đại, với sự pha trộn có sáng tạo giữa rock, pop, nhạc cổ điển Âu châu với hát ả đào, ca trù, đồng dao Việt, giữa tiếng tụng kinh, gõ mõ và âm thanh cuả đại phong cầm nhà thờ, giũa tiếng thở đục và giọng cười trẻ con trong vắt. Trần Thu Hà, với lối nhả chữ cố ý uốn éo, trây trợt, dẻo quặt, thõng, nhẽo, với cách hát khi thì thào, khi gào thét, chỗ véo von, lúc khê đặc, lột tả được phần nào cái không gian đậm dục tính cuả lời thơ Vi Thuỳ Linh. Cả nhà thơ và ca sĩ, hình như chỉ mới ngoài hai mươi… Về nhà, nghe tới câu ”Em yêu anh cuồng dại, yêu anh đến tan cả em ra” trong bài ”Dệt tầm gai”, đang nằm lơ mơ, vợ tôi bật dậy như lò xo, buột miệng kêu: ”Ðã quá!”. Tôi, thắc mắc hoài, cứ muốn giải cái bí mật: ”ngày cuối tháng, ngày em chóng mặt” cuả cô gái trong bài hát đầu tiên và khoái lỗ nhĩ với những âm thanh chen chúc, pha trộn vào nhau trong ca khúc cuối cùng cuả đĩa nhạc, tạo nên cảm giác hỗn loạn, kỳ bí, hoang mang cuả một ngày nhật thực. Những bài còn lại, lời và nhạc, hình như chưa đủ liều lượng để gây một vụ nổ lớn, ít ra là với chúng tôi, những người đã có dịp nghe các loại hard-rock dậm dật và đọc những dòng thơ hừng hực lửa dục cuả Ðỗ Kh. hay Lê Thị Thấm Vân.

Cuối tháng bảy, lên mạng đọc Talawas, lại thấy bàn nhiều đến thơ Vi Thuỳ Linh, khen chê đủ cả (chuyện không có gì mà ầm ỹ, cả đến thánh thơ, thần thơ cũng còn bị chê nữa là…). Tôi lại bỏ đĩa nhạc ”Nhật thực” vào máy nghe tới nghe lui thêm vài lần, còn cẩn thận đọc kỹ lời mấy bài thơ được phổ nhạc, mong… hiểu được thơ Vi Thuỳ Linh thêm một chút. Xong, mới thấy tội nghiệp cho cô nhà thơ này. Chẳng lẽ chỉ vì những câu ”cùng lũ gái trai xiết vào đêm cháy…”, ”khi anh đẩy em bằng mắt, trăng vưà tròn mười chín…” hay:

Cài then tiếng khóc cuả em bằng đôi môi anh…

Cài then em, cài những ngón tay trầy xước cuả em bằng anh!

mà cô sinh viên báo chí Ðinh Bích Ngọc và bạn bè phải rùng mình, đỏ mặt vì giận dữ (theo bài viết ”Từ ”thơ vọt trào” đến hội chứng khen trào vọt…” cuả tác giả Trần Mạnh Hảo)? Vì thật sự bị xúc phạm đến danh dự hay chỉ vì muốn tên mình và những suy nghĩ ”phải đạo” cuả mình được đưa lên báo? Tôi đặt câu hỏi này do cũng vừa đọc xong một bài viết báo động tình trạng phá thai ngày càng tăng cuả các ”thiếu nữ” Việt Nam dưới hai mươi tuổi trên toàn quốc (nhỏ tuổi hơn Vi Thuỳ Linh và Ðinh Bích Ngọc đấy nhé!). Tác giả Lê Thị Huệ (”Sex Sells : Cảm giác sau khi đọc những bài bình thơ Vi Thuỳ Linh cuả các đàn anh văn nghệ”) thì lôi một đống ”kính chiếu yêu” ra, nào là nữ quyền luận, rồi tâm lý học, sinh lý học, cơ thể học… để đốt, à không, để đọc thơ Vi Thuỳ Linh. Cô nhà thơ này có dán cái nhãn phê-mi-nít (lại xổ tiếng tây tiếng u!) lên trán đâu mà bắt cô ấy phải đấu tranh cho bình đẳng, bình quyền cuả phụ nữ? Và tôi, đàn ông đàn ang, không biết gì nhiều lắm đến các bí mật cuả phụ nữ, cũng xin có ý kiến riêng: một cô gái thành thị thế kỷ hai mươi mốt, khoảng hai mươi tuổi, ít ra cũng đã làm quen và điều chỉnh với những biến đổi cuả cơ thể (trích Lê Thị Huệ, bài đã dẫn) được năm bảy năm, và nếu muốn, không thiếu cơ hội để ”nghiên cứu” và sử dụng các phương tiện ngừa thai để ”tự giải phóng”. Hơn nữa, trong một tháng ba mươi ngày, chỉ cần vài ngày thân thể thật khoẻ mạnh, tinh thần thật sảng khoái, là cô gái đã có thể yêu mãnh liệt được rồi, đã dư sức xuất thần sáng tác những câu thơ ”gợi cảm” được rồi. Và nếu Vi Thuỳ Linh ”mê giai” thì đã sao? Hàng đống nam thi sĩ (và không thi sĩ) đông-tây bao thời ”dại gái” khóc than rên rỉ, có thấy ai nói gì đâu? Cũng may mà Vi Thuỳ Linh viết: ”Cái lưỡi mềm cuả anh nơi gan bàn chân em”, còn bị tác giả Lê Thị Huệ cho xếp đứng ngang hàng với cái xương sườn cuả đàn ông, giả dụ cô ấy viết: ”Cái lưỡi mềm cuả em nơi gan bàn chân anh” thì sẽ còn bị ”giáng cấp” xuống đến đâu nuã không biết! Tác giả Nguyễn Thanh Sơn, trong bài ”Linh ơi…!” nhẹ nhàng phê phán cách sử dụng những ngôn từ to tát, như một rừng khẩu hiệu cuả Vi Thuỳ Linh, trong thơ. Chắc ông đã quên, ở tuổi đôi mươi, cái tuổi coi trời bằng vung, cái tuổi bẻ gãy sừng trâu ấy, những người có máu nóng (trong đó có Vi Thuỳ Linh, tôi nghĩ vậy) mơ lấp biển vá trời, ”bốc”, ”xung độ”, dùng hàm ngôn, lộng ngôn, ngoa ngôn là chuyện bình thường, là điều tự nhiên. Cũng không nên quên là họ rất thích triết lý vụn, thích những gì mới, hào nhoáng, và nhất là, thích nghĩ mình đã lớn, đã trưởng thành (sinh viên rồi chứ bộ giỡn sao!). Vi Thuỳ Linh đang sống và đang nghĩ ở đúng tuổi cuả cô ta, nên thơ làm ra cũng bồng bột, sôi nổi cuồng nhiệt như vậy. Chỉ buồn cười cho những lời khen ”nổ văng miểng” và những lời chê ”nghiêm trang trịnh trọng” cuả các nhà văn, nhà thơ đã hai ba lần hai mươi tuổi.

Tái bút 1: xin đừng ai nghĩ tôi có họ hàng làng nước, quen biết gần xa hay ái mộ văn tài cuả Vi Thuỳ Linh mà viết bài này đấy nhé! Ngay cả mặt mũi cô nhà thơ hai mươi tuổi này ra sao, tôi cũng chưa hân hạnh được biết, chỉ thấy in trong đĩa nhạc nào mắt, nào tóc, nào tai, nào tay, chân, vai, cổ, yếm mờ mờ ảo ảo, không biết là của ca sĩ Trần Thu Hà hay của ai?

Tái bút 2: đọc lại đoạn đầu, thấy mình cũng tầm bậy tầm bạ khi đem so sánh thơ Vi Thuỳ Linh với thơ Ðỗ Kh. và Lê Thị Thấm Vân. Hai vị này, trước tiên đều đang sống ở các nước ”tư bản đồi truỵ” láo lếu ”tự do ngôn luận”, sau nữa, Ðỗ Kh. là đàn ông, Lê Thị Thấm Vân đầy kinh nghiệm sống, so sánh thơ của họ với thơ Vi Thuỳ Linh là điều không phải phép. Xin thành thật tạ lỗi cùng tất cả mọi người vậy!

Paris 08.2002

______________

(*)Đĩa nhạc ”Nhật thực” gồm bảy bài : ”Nghi ngại”, ”Ðừng hát tình ca Du mục nưã!”, ”Phiá ngày nắng tắt”, ”Dệt tầm gai”, ”Tiếc nuối!”, ”Ảo ảnh” và ”Nhật thực”