Nhà thơ Vũ Hữu Định (1942-1981)

Trong một căn phòng rộng mênh mông của thư viện Đại học Cornell New York, đầy kệ ngăn san sát, nơi chứa đựng những di sản về văn hóa của toàn thế giới, có ai ngờ một tạp chí như Tiếng Ðộng, tiếng nói của Ban đại diện Ðại học xá Minh Mạng vào năm 1971, hay Trước Mặt do Phan Nhự Thức chủ biên trước 1975 ở Quảng Ngãi lại nằm giữa kệ sách. Ai có thể ngờ tập san Bộ Binh của khóa 23/24 Thủ Ðức vào năm 1966 lại được đóng bìa cứng, có mặt tại đây. Cũng thật không thể tưởng tượng có những nội san của các trường trung học, đại học miền Nam trước đây được cất giữ. Ðó là những ví dụ để nói lên sự giữ gìn và bảo tồn văn hóa nhân loại của một đại học Hoa Kỳ. Nó không có màn kỳ thị, không kẻ thắng người thua. Không trả thù. Không kết án nọc độc để rồi đốt hủy… Nó chẳng cần phân biệt hay ưu đãi ai. Sách nào cũng được bảo bọc tối đa, bìa cứng, chữ nổi. Nếu là tạp chí quá cũ thì được bỏ vào hộp carton, cột dây cẩn thận.

Không những chỉ có căn phòng rộng mênh mông này để cất giữ di sản văn chương miền Nam mà còn có cả một tòa nhà khác nằm riêng biệt ngoài vòng đai của khuôn viên đại học cũng chứa các tạp chí và sách báo của miền Nam, loại ngoại cỡ. Nơi này, có những tập như Khởi Hành đóng bộ, hay nguyệt san Ðời, hay những bộ nhật báo Chính Luận, Tin Sáng, Ðiện Tín v.v… Nhưng đừng mang ra ngoài hay xé. Coi chừng tiếng hú báo động đấy.

Nơi đây không có ngăn riêng dành cho nhà văn lớn hay nhà văn nhỏ. Không người nổi tiếng hay kẻ vô danh. Bên cạnh tập thơ của Tố Hữu là tập truyện của Nguyễn Mạnh Côn. Những tập sách mỏng của nhà xuất bản Quân Giải phóng nằm cạnh những tác phẩm của Cục Chỉnh huấn Quân lực Việt Nam Cộng hoà. Sách của kẻ chiến thắng nằm bên sách của phe chiến bại. Bên cạnh một cuốn sách đóng bìa công phu, phụ bản nhiều màu, tranh bìa của họa sĩ tên tuổi vẽ, là một tập sách nghèo nàn, đơn sơ, đến tội nghiệp. Chỉ có kẻ đọc mới có quyền thẩm định và lựa chọn. Cho dù cuốn sách có mạ vàng, giấy loại hoa vân, bìa cứng hay cho dù tranh bìa được vẽ bởi một họa sĩ hàng đầu đi nữa, cũng không thể thu hút quyến rũ được hắn.

Riêng tôi, tôi chọn Vũ Hữu Ðịnh.

Thứ nhất là anh thuộc thế hệ chúng tôi. Dù sinh thời, anh chưa có một tác phẩm nào xuất bản, nhưng không vì thế mà thơ anh lại không được nhiều người ưa thích. Riêng bài thơ “Còn một chút gì để nhớ” đã đi vào tâm trí chúng tôi không ít thì nhiều, thời ấy.

Nói đến Vũ Hữu Định là nói đến một người bạn giang hồ, và những cốc rượu bốc cháy. Có người trách anh bỏ bê gia đình, vợ con để theo tiếng gọi của những phần rượu tặng. Có lẽ những bài thơ về rượu này khá phổ biến, nhưng họ làm sao hiểu được nỗi lòng của Ðịnh và lý do tại sao anh lại phải xa người mẹ bệnh tật, xa vợ con, xa quê. Từ ba năm làm lính biên trấn mà Ðồn cheo leo đón gió/Bốn mùa phên mây che/ Ðất trời đây một cõi/Nhốt đời chưa cho về đến những tháng năm luân lạc, chấp nhận làm một người con bất hiếu, một người chồng một người cha không chu toàn trách nhiệm, để được sống, để được tiếp tục làm thơ, tiếp tục dâng hiến cho đời, cho người đọc những bài thơ đẹp, hay, để đôi lứa càng thương yêu nhau, để Pleiku càng đi vào trong tim của chúng ta, bằng tóc em mướt và mắt em ướt, để bọn trẻ chúng tôi thời ấy, cả tháng không thấy đàn bà, không thấy cả một tờ tạp chí, được an ủi rằng may mà có em đời còn dễ thương… trong khi đêm ngày tai như muốn bục màng nhĩ vì trái pháo và tiếng trực thăng cùng những núi đồi vây hãm khó có thể thoát được ra ngoài.

Hãy hiểu nỗi lòng của Ðịnh. Hãy thương lấy Ðịnh qua những dòng tâm sự đành đoạn não nùng khi anh viết về người vợ của anh:

Trách anh hay trách hoàn cảnh, thời thế ?

Vâng. Nếu cảm ơn thành phố ấy có em, thì cũng cần phải cảm ơn Vũ Hữu Định của chúng ta nữa.

Ðể rồi từ đó, những chuyến đi đi về về thư viện Đại học Cornell, Library of Congress, dặm dài thăm thẳm, qua đồi, qua đèo trập trùng, để chúng tôi nói với lòng, chúng tôi đi tìm Vũ Hữu Định đây. Rồi những chồng tạp chí cũ mà người phụ trách mang đến cao ngất, cứ lật và cứ lật miệt mài. Nơi nào có cõi thơ anh trú ngụ? Tạp chí nào, số nào, để có thể mượn mà tìm ra dấu vết thơ anh? Trang giấy nào có tên Vũ Hữu Ðịnh dù chỉ một hai dòng, nhất là ở giữa xứ lạ quê người mà việc sưu tập di sản văn chương miền Nam chỉ biết trông cậy vào các thư viện Mỹ?

Nhưng chúng tôi tin hương hồn anh sẽ phù trợ việc làm của chúng tôi, hà hơi tiếp sức chúng tôi vượt tất cả những trở ngại khó khăn. Ðể rồi những lần lên đường vào bốn giờ sáng, khi đêm bưng bít cùng tuyết rơi mịt mùng. Và những lần trở về, một mình trong đêm, giữa xa lộ đầy ánh đèn xuôi ngược, hay qua dốc đèo hiu quạnh, có khi lạc qua một thị trấn quờ quạng tìm lối ra, không phải đi năm phút đã về chốn cũ mà đi một phút đã về chốn cũ, mắt lão như không thấy đường nhưng lòng thì vui thật là vui. Bởi vì mỗi lần trở về là những bài thơ Vũ Hữu Định làm bạn đồng hành, nằm bên cạnh, để cho mình quên cả nhọc mệt, mà nhấn mạnh bàn đạp gia tốc…

Tập thơ này là một tập thơ được may mắn. Với tổng số 80 bài (tập thơ in trong nước chỉ có 45 bài), nó không phải bị nộp lưu chiểu hay phải qua giấy phép xuất bản nào để phải chịu cắt xén hay thay đổi cho phù hợp với chế độ đương đại. Sách dày 170 trang, gồm 2 phần. Phần đầu Dẫn nhập và phần hai là thơ sưu tập. Riêng lần xuất bản này, chúng tôi “chơi sang”: Bìa sách được in bằng lọai nhũ kim (gold metallic and golden foil), và giấy toàn là loại đặc biệt. Chỉ dành tặng nếu có yêu cầu. Không bán. Xin nhắc lại, dành để tặng khi có yêu cầu. Ðể chứng tỏ cùng Ðịnh là đám bạn bè tuổi ngựa của anh dám chơi đẹp, chơi sang và chơi hết mình vì bạn!

Chúng tôi xin được để tập thơ này bên cạnh phần rượu tặng trong ngày giỗ thứ 25 của anh.

Phụ lục: Thơ Vũ Hữu Định

Rừng Hương Mật

Tặng Diệp Mậu

Anh đang sống, đang cảm nhiều chuyện lạ

Những chuyện trăm năm mà tưởng như vừa

Một ngọn gió của đời đã thổi

Bay hồn anh trong bóng nắng hồn mưa

Một chút gió trên rừng hay dưới biển

Tới từ đâu sao lại báo tin mưa

Hôm qua ngó vầng trăng cuối tháng

Mọc giữa chiều xanh của buổi giao mùa

Anh cảm động nhớ một thời si dại

Yêu là yêu em bằng tấm lòng xưa

Anh đang sống – đang thở đều rất lạ

Thở yêu em yêu đau đớn của đời

Anh cảm được phút của mùa đang đổi

Giây của sông dừng lại đợi chiều trôi

Ở đâu đó rừng của Thu ảm đạm

Uống chút hương hoa của suối mà say

Mây của nghìn năm mây vẫn là mây

Nhưng một buổi lạ như vừa mới có

Gió là gió mà sao anh ớn lạnh

Men ở đâu mà anh đã ngất ngây

Ngày anh về, hôm anh cất chân đi

Nghe được tiếng của con đường anh bước

Em có xa như một đời kiếp trước

Anh thấy gần nên cảm được trầm hương

Anh ở trên rừng cũng sống trọn nguồn thương

Ra giữa biển tình cũng như biển mặn

Một ngày nằm nghe đất trời cay đắng

Sấm vang lên, mưa giận dữ trên rừng

Nước của nguồn đi mạnh bạo cuồng hung

Tiếng bi thiết trong mạch nguồn nức nở

Anh đang sống – anh đang nghe anh thở

Cảm được tinh của cả đất trời

Lúc bắt đầu anh chỉ có em thôi

Nay có hết núi mây rừng với biển

Những đồng nội mấp mô màu trác tuyệt

Một hôm nao cảnh cũ lạ vô cùng

Của đất trời là Xuân Hạ Thu Đông

Anh có cả em nên giàu cảm lụy

Anh đang sống và anh đang thấy

Nước trên sông khi chảy khi dừng

Lúa trên đồng kể chuyện với sao sương

Những đá tảng nghìn năm nay nói chuyện

Những con đường anh đi và anh đến

Bờ Trùng Dương bến hẹn với Bình Nguyên

Những nẻo rừng trạm gió sơn xuyên

Thân ái với màu rêu trên vách cổ

Những củi mục của rừng thân rất nhỏ

Kể với anh về thay đổi của đời

Một chiều vàng bên suối mộng rong chơi

Anh soi thấy anh hình dung đã lạ

Mắt rực rỡ ngó chiều bay tơi tả

Vượn hú sương chim kêu bạn não nùng

Suối cạn mòn, nước đã ra sông

Ở nơi đó anh lạc hình mất ảnh

Một ngày nào mặt trời kia rét lạnh

Máu đỏ trùng dương một lần chết cuối cùng

Giấc lạnh vang lời gió nhắn với rừng

Anh hối hả trở về mau cho kịp

Anh đang sống một ngày tha thiết

Nghe âm vang đồng nội rừng già

Mỗi bước đi về nghe thật thiết tha

Hồn ứ chứa bao nhiêu tình rừng thẩm

Mỗi bước chân anh đất trời lằng lặng

Mắt sáng như sao tiếng nói như đồng

Anh bước về để thấy một hừng đông

Có mặt Nguyệt thay mặt Trời hiển hiện

17-10-73

Tiếng dội của sương chiều

lạnh trong rừng thu xanh

anh vô nằm trong cỏ

nơi những ngày xưa kia

em đã ngồi ở đó

anh nằm đây, ngồi đây

nghe rừng thu nhắc nhở

tiếng dội của sương chiều

làm xanh đau sắc cỏ

lạnh trong rừng thu xanh

em là con chim nhỏ

đậu trên nhành hoa leo

hát mấy lời ngẩn ngơ

anh nằm đây, ngồi đây

ngó nước nguồn reo vỡ

nước nguồn chảy bao năm

đá núi mòn dấu nhớ

anh nằm đây, ngồi đây

một mình anh vẫn thở

mười năm trong trắc trở

anh thở khác ngày xưa

nghe dội tiếng rừng mưa

nghe vang lời suối nhớ

anh như còn nặng nợ

với cây cỏ rừng già

anh vẫn còn thiết tha

nơi em nằm buổi nọ

lạnh trong rừng thu vang

lá thu vàng cũng rụng

anh nằm nghe lay động

đau của những nhánh cành

anh ngồi trong lá xanh

trên những hồn lá chết

tay anh cầm tha thiết

những chiếc lá còn tươi

thả xuống suối mà chơi

trôi đi còn tiếng dội

anh nằm đây, ngồi đây

mưa của rừng đã tới

những hạt rơi nhức nhối

trên những lá vàng non

và những lá héo hon

rụng như lòng anh rụng

lạnh trong rừng thu mộng

ôi giấc mộng dài đời

lạnh cả mùa thu tươi.