Trong suốt cả năm qua, mâu thuẫn vốn hình thành từ lâu giữa xã hội và chính quyền Ukraine đã chín muồi. Chính quyền hậu Xô-viết đơn giản là đã rạn nứt trên cơ thể của nước Ukraine theo các vết khâu như thể một chiếc áo thiếu niên chật hẹp, sờn mòn trên cơ thể một thanh niên trưởng thành.

Tại sao trí thức Ukraine – các nhà văn, các nhà hoạt động văn hoá – đã tham gia vào cuộc Cách mạng màu da cam?

Thứ nhất: Cách mạng bao giờ cũng vẫn là cách mạng, với sự tham gia bằng cách này hay cách khác của tất cả, từ nhỏ đến lớn, từ ông hàng xóm lái tắc-xi của tôi, sau giờ làm việc đã chở không lấy tiền những người tham gia mít-tinh trên Quảng trường Tự Do về nhà của họ, đến ông chủ một quán ăn Nhật mà tôi thường lui tới, chiều nào cũng đánh một xe chở đầy các món ăn Nhật ra các lều trại ở Quảng trường để phát không cho mọi người, rồi các ca sĩ mà tôi hằng yêu dấu như Oleg Skripki, Mariki Burmaki… đã biểu diễn nhiều giờ liền không lấy tiền trong băng tuyết gió lạnh.

Thứ hai: Động cơ của cuộc Cách mạng màu da cam hoá ra lại xuất phát từ chính tầng lớp trung lưu và giới văn nghệ sĩ trí thức tất nhiên cũng nằm trong số đó. Trên thực tế, giới trí thức Ukraine bắt đầu sự phản kháng của mình trước ngày 21 tháng 11 từ lâu. Chính giới trí thức đã cho ra đời những ấn phẩm được truyền qua Internet (về vai trò của Internet trong cuộc “Cách mạng màu da cam” này, một lúc nào đó người ta sẽ phải viết cả chồng các luận văn. Không gian tự do này quả thật vô cùng quan trọng.)

ngay khi tất cả các kênh truyền hình của nhà nước vẫn lải nhải một giọng điệu tuyện truyền theo kiểu Liên Xô cũ, rằng Yanukovych là một người đàn ông chân chính, một thủ tướng tuyệt vời, còn Yushchenko là tay chân hèn hạ và đe tiện của chủ nghĩa đế quốc Mỹ, mồm ngậm dao găm, trên trán thích biểu tượng phát-xít.

Viktor Yushchenko

Có đến hàng chục ngàn kĩ sư, nhà báo, sinh viên đăng kí làm người quan sát trong cuộc bầu cử (tổ chức lại lần này). Rồi rất nhiều băng ghi hình của các nhà quay phim nghiệp dư đã ghi lại những nỗi khiếp sợ và lo lắng trong những vòng bầu cử (gian lận) trước. Nếu không sống ở Ukraine thì không hình dung được: Chiến thắng của Yushchenko lại không thuộc về ông và chỉ ở một chừng mực nhỏ nào đó là chiến thắng của những người cùng chí hướng với ông, theo nhận xét chủ quan của tôi. Mọi người xuống đường biểu tình tuần hành là để phản đối không phải chính quyền đã đánh cắp chiến thắng của Yushchenko mà ăn cắp chiến thắng của chính họ, của tất cả chúng ta. Yushchenko đã biết cách trở thành một biểu tượng thống nhất và đoàn kết dân tộc theo hình mẫu mà V. Havel đã làm tại Tiệp Khắc năm 1989 và John Paul II đã làm tại Ba Lan năm 1980. Ông đã trở thành một hình mẫu hiếm (có thể chỉ rất thành công trong những giai đoạn giao thời của lịch sử) của một nhà chính trị có đạo đức. Điều này cực kì quan trọng và cấp bách.

Trong một bài phát biểu trước cuộc bầu cử vòng một, nguyên thủ tướng Yanukovych đã tung ra một câu nói khá nổi tiếng: “Tôi tin rằng những con người khoẻ mạnh, dũng cảm trong xã hội chúng ta nhiều hơn những con dê này, những con vật thường xuyên quấy nhiễu làm phiền cuộc sống của chúng ta”. Nghe câu ấy, tôi cảm thấy kinh hãi không phải vì từ “con dê”, mà chính là vì cụm từ “những con người khoẻ mạnh, dũng cảm” – trích thẳng từ bài phát biểu của Hitler năm 1933. Còn bây giờ thì sao? Sau hai tháng “phản kháng của những con dê” và ba tuần trên Quảng trường Tự Do làm rung chuyển thế giới, muốn hay không cũng phải nghĩ lại: Thủ tướng đã nói rất đúng! Nếu ông ta muốn ngụ ý “những con người khoẻ mạnh” ở đây không chỉ về thể lực mà về tinh thần, thì ở đất nước Ukraine này còn có rất nhiều.

Đấy là còn chưa tính đến việc chính quyền đã đầu độc cái xã hội này từ lâu, vậy mà nó vẫn khoẻ mạnh một cách đáng ngạc nhiên. Tất nhiên, giới trí thức đã bị âm thầm bóp nghẹt trong cái bầu không khí ngột ngạt của sự lừa dối kiểu con buôn, và chính mùa thu này nó đã vươn mình đứng thẳng dậy để lên đường cứu nước, mỗi người trên mỗi lĩnh vực của mình.

© 2004 talawas