Nghề nghiệp của người dịch (dịch văn bản cũng như dịch nói) là một nghề rất cần thiết cho xã hội, nhưng cũng đồng thời là một nghề khó. Nó đòi hỏi quá trình đào tạo đặc biệt và nghiêm túc, bên cạnh đó nó cũng yêu cầu một quá trình tự hoàn thiện không ngừng, không nghỉ.

Để có thể hành nghề, người dịch phải thỏa mãn nhiều yếu tố, trong đó có trình độ làm chủ tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ dịch với tất cả mọi khía cạnh và sự tinh tế của chúng, mà làm chủ ở đây gồm từ vựng, thuật ngữ, ngữ pháp, tính chính xác và nét đẹp của ngôn ngữ, văn phong; trong trường hợp của người dịch nói còn phải kể thêm: phát âm chuẩn, đọc từ chính xác v.v… Nhưng việc làm chủ ở mức độ cao một lúc hai ngôn ngữ như vậy cũng chưa đủ. Cùng với những yếu tố đó nhất thiết phải có vốn hiểu biết văn hóa, lịch sử, kinh tế, các tổ chức, cơ quan trong nước và quốc tế, phong tục tập quán, những kiến thức cơ bản về hiện thực đang tồn tại trong hai quốc gia của hai thứ tiếng, đồng thời phải có sự hiểu biết sâu sắc về đối tượng mà công việc dịch cụ thể sẽ đề cập tới.

Chỉ trên cơ sở đáp ứng những điều kiện tối thiểu như vậy việc dịch mới được coi là đạt yêu cầu.

Trong số những yếu tố cơ bản và không kém phần quan trọng giúp cho công việc dịch có thể được tiến hành, có thể kể: hiểu rõ văn bản (giải mã nội dung văn bản), phát hiện những vướng mắc nằm trong văn bản (ngôn ngữ, thuật ngữ, cú pháp v.v…) và các phương tiện để giải quyết chúng. Ngoài ra cũng cần phải nắm vững để có thể biết ngay được là cần tìm hướng giải quyết ở đâu (từ điển, bách khoa thư, tài liệu, tham khảo ý kiến các nhà chuyên môn). Cần nhắc lại ở đây một sự thật, tuy ai cũng biết, là nắm được hai ngôn ngữ không có nghĩa là đương nhiên sẽ làm chủ được nghệ thuật dịch. Nắm được hai ngôn ngữ mới chỉ là điều kiện tiến tới làm nghệ thuật dịch mà thôi.

Xin nhấn mạnh thêm để loại bỏ một quan niệm hiện vẫn đang tồn tại và tồn tại một cách phổ biến trong những người học ngoại ngữ, rằng các trường đào tạo dịch không phải là các trường dạy ngoại ngữ. Sự thật là một số người muốn học trong các trường này chỉ nhằm một mục đích là học ngoại ngữ, bởi lẽ chương trình của một số trường loại này trên thế giới cho phép như vậy. Các trường đó, vì những lí do nhất định, đang hiện thực hóa mục đích này với danh nghĩa mục đích phụ, nhưng điều đó có thể cho thấy là nó rất tai hại đối với trình độ đào tạo và đối với việc hiện thực hóa mục tiêu chính, mục tiêu cuối cùng của đào tạo.

Trong chương trình đào tạo nghề nghiệp dịch, một điểm đã được nhấn mạnh nhiều lần, là người dịch văn bản cũng như dịch nói (kể cả những người mới đang là ứng cử viên cho nghề nghiệp này trong tương lai) cần phải xác định những môn cụ thể. Chương trình đào tạo mà các trường đào tạo dịch giới thiệu, cần phải đặc biệt lưu ý đến những đòi hỏi mang tính nền tảng, bởi chất lượng người tốt nghiệp ra trường – trong trường hợp cụ thể ở đây là sản phẩm dịch – ở một mức độ rất lớn, phụ thuộc vào điều kiện đào tạo và những đòi hỏi tiếp sau đó.

Trước tiên cần phải hiểu cho thật rõ, rằng dịch là một lĩnh vực độc lập, dạy dịch cần được phân biệt rõ với việc dạy ngoại ngữ, đồng thời đây là lĩnh vực đòi hỏi phải được đào tạo mang tính chuyên ngành. Trong bối cảnh như vậy, cần phải đặc biệt lưu ý đến vấn đề tuyển chọn và điều kiện đầu vào cho loại hình đặc biệt này. Đó là những thứ bảo đảm cho các ứng cử viên có trình độ ngoại ngữ cao và một tầm cao trí tuệ để có thể học tốt ngay từ giai đoạn đầu tại các trường đào tạo dịch. Tại một số quốc gia, việc tuyển đầu vào cho các trường này, nếu có dễ dàng thì đó là chính sách của ngành lập pháp nước đó nhằm điều chỉnh các vấn đề nêu trên.

Nếu nói về đội ngũ những người trực tiếp làm công tác đào tạo dịch, thiết tưởng họ cần phải được tuyển chọn trước hết trong số những người làm công tác phiên dịch chuyên nghiệp, sau đó mới đến các nhà khoa học và các nhà nghiên cứu (các nhà ngôn ngữ học). Những người thuộc nhóm thứ hai này có thể phát huy chuyên môn rất tốt trong lĩnh vực giảng dạy các bộ môn chung (lí luận dịch, ngôn ngữ học so sánh, các môn lí thuyết khác). Điều đặc biệt có ý nghĩa nữa là các nhà dịch thuật tương lai phải được thực tập nghề nghiệp trong các xí nghiệp sản xuất và các cơ quan chuyên ngành. Dù có những khó khăn về tổ chức và về vật chất, một kì thực tập như thế sẽ là sự bổ sung tuyệt vời cho những gì đã học và cho phép đối chiếu những kĩ năng của người học với hiện thực nghề nghiệp trong tương lai.

Đó là chưa nói đến một vài chuyến tham quan nước ngoài, vì điều này là đương nhiên, bởi chúng góp phần nâng cao trình độ ngoại ngữ và nắm vững thêm thực tế mọi mặt, nghĩa là tất cả những gì là quan trọng đối với một người làm nghề dịch.

Một vấn đề khác cũng cần được xác định rõ: Có nên phân biệt dứt khoát việc đào tạo người dịch văn bản với việc đào tạo người dịch nói (chẳng hạn như dịch hội nghị) hay không? Nhiều nhà chuyên môn ngả theo hướng trả lời khẳng định cho câu hỏi này. Một số trường, tuy không nhiều lắm, dự kiến một quy trình đào tạo là trước hết đào tạo người dịch văn bản, sau đó mới là giai đoạn đào tạo dịch ngôn ngữ nói.

Theo ý kiến chúng tôi, chương trình đào tạo ngoài những môn học truyền thống, cần phải tính đến những thông tin cơ bản về việc dịch có sử dụng thiết bị máy móc (chẳng hạn như ngân hàng thuật ngữ, từ điển điện tử, máy vi tính mini), cũng như các khóa học về thuật ngữ học được hiểu là một khoa học về sử dụng thuật ngữ.

Cuối cùng, cần phải xác định dứt khoát với nhau rằng không một trường đào tạo người dịch nào trên thế giới có khả năng bảo đảm cho học viên của mình khi ra trường một trình độ cao, nếu không tiến hành kì thi cuối khóa một cách nghiêm khắc với những tiêu chí ngặt nghèo.

Như chúng tôi đã có dịp trình bày, nghề nghiệp của người dịch đòi hỏi quá trình tự đào tạo không ngưng không nghỉ. Sự phát triển khoa học kĩ thuật buộc thế giới dịch thuật phải tự hoàn thiện mình theo tinh thần là không có bất cứ quá trình đào tạo nào trong trường đại học là đầy đủ cả và quá trình đó cũng không theo kịp được với tiến trình của thế giới. Việc tự hoàn thiện mình có thể là một chương trình mang đậm nét cá nhân (mà cũng là điều thường tình), nhưng cũng có thể phải được sự ủng hộ và tham gia tổ chức của các cơ quan khác nhau. Một trong số các hình thức đào tạo bổ sung cho người dịch là các khóa học, các bài giảng, bài tập, bài kiểm tra, hội thảo v.v… mà các Hội dịch thuật của các quốc gia trên thế giới vẫn thường làm. Điều quan trọng ở đây là vấn đề hình thức tiếp cận với thực tế. Việc đào tạo bổ sung và tự hoàn thiện nghề nghiệp như thế này có thể lôi kéo cả các giảng viên của các trường đào tạo dịch cùng vào cuộc.

Để kết thúc phần để dẫn của mình về vấn đề đào tạo người dịch, có lẽ cũng cần lưu ý một điều rằng tại phần lớn các trường đào tạo dịch trên thế giới, việc đào tạo cũng liên quan đến các lĩnh vực sau đây của dịch thuật, chẳng hạn như các loại văn bản chuyên ngành, trong lĩnh vực dịch nói thì thường đào tạo người dịch theo nhu cầu của dịch ca-bin, dịch hội nghị (dịch đồng thời và dịch đuổi). Trong khi kể ra các lĩnh vực này, chúng tôi chủ tâm không nhắc đến dịch nghệ thuật (văn học) và dịch thơ, vì có một câu hỏi đặt ra: Liệu có thể đào tạo và đào tạo thành công dịch giả văn bản văn học và dịch giả thơ? Trong khi đi tìm câu trả lời cho câu hỏi này, cần lưu ý rằng hiện vẫn tồn tại một số trường đào tạo dịch giả, trong đó vấn đề đào tạo dịch giả văn bản văn học và đào tạo dịch giả thơ được đưa vào chương trình.

Về dịch văn học, chúng tôi đã có dịp trình bày kĩ ở một phần khác trong công trình này, ở đây chỉ xin nêu một vài ý kiến xung quanh vấn đề liệu năng khiếu có phải là yếu tố đủ để hoàn thành tốt các bản dịch (traductologie) đã chỉ ra một cách có cơ sở, rằng ngoài năng khiếu, kiến thức đại cương và sự thành thực trong nghề nghiệp cũng như sự nhạy bén và tinh tế là những thứ không thể thiếu. Vật liệu của nhà văn là ngôn từ. Vì vậy nhà dịch thuật tương lai cần tương lai cần phải:

1. Tìm hiểu kĩ và nắm vững khía cạnh sáng tạo và thủ pháp của nhà văn, phân biệt rõ các loại phong cách và những khác biệt dù nhỏ giữa chúng, nhận ra sức mạnh ngôn ngữ của tác giả, đồng thời biết cách thể hiện sức mạnh này trong ngôn ngữ dịch;
2. Nhận thức được rằng câu là một trong những phương tiện quan trọng nhất làm nên sức mạnh thể hiện nghệ thuật và rằng sức thể hiện cũng như chất lượng thi ca của ngôn từ phụ thuộc vào vấn đề dùng từ ở đâu và dùng từ như thế nào;
3. Học cho bằng được khả năng không bị văn bản tiếng nước ngoài thôi miên, nghĩa là đừng bao giờ trở thành nô lệ của văn bản đó;
4. Biết dịch các văn bản văn học chứa nhiều từ ngữ và thông tin chuyên ngành, chẳng hạn như tài chính, ngân hàng trong tiểu thuyết của Balzac hoặc liên quan đến hàng không trong tác phẩm của Saint-Exupery. Người dịch tiểu thuyết khoa học viễn tưởng sẽ phải biết cách sử dụng kiến thức thuộc lĩnh vực vật lí học, hóa học, sinh học, thiên văn học v.v…, bởi vì hầu như trong mỗi văn bản văn học loại này đều có chứa những vấn đề kĩ thuật;
5. Ý thức rõ ràng rằng văn xuôi cũng như thơ đều có nhịp điệu, có sự uyển chuyển, hữu hình, siêu hình, có vẻ đẹp hội họa, đều giàu có về các thành ngữ, phong phú về màu sắc, về từ đồng nghĩa.

Một vài dẫn chứng trên đây đã cho thấy là bản dịch văn học có thể mở rộng tầm hiểu biết của học viên ngoại ngữ cũng như tiếng mẹ đẻ giúp người đó hiểu rõ hơn về sự giàu có của các phương tiện biểu đạt của hai ngôn ngữ, đồng thời giúp người học vượt qua những khó khăn trong khi lựa chọn từ ngữ của thứ tiếng anh ta đang học.

Không ai có thể kì vọng vào việc đào tạo một người dịch đầy đủ năng lực chỉ thông qua một số bài tập loại này, nhưng chắc chắn những bài tập đó sẽ góp phần biên soạn những phương pháp làm việc đem lại lợi ích lớn lao trong hoạt động nghề nghiệp tương lai của người dịch.

Đến đây chúng ta liên tưởng tới một chân lí, tuy không phải là mới mẻ, là không thể học bởi không thành công nếu không nhảy xuống nước.

Còn về dịch thơ, quan điểm bao trùm vẫn là thơ chỉ có thể và cần phải được dịch bởi các nhà thơ, rằng tài năng của nhà thơ-dịch giả là thành tố duy nhất làm nên thành công bản dịch thơ, mà tài năng không thể là môn học của quá trình đào tạo. Thiết nghĩ ở đây cần phân biệt rõ bản dịch thơ và bản dịch mang tính thơ. Đây không phải là những khái niệm như nhau, bởi lẽ có thể dịch thơ (và trong thực tế người ta đã dịch thơ bằng việc sử dụng các phương tiện và kĩ xảo khác nhau), đôi khi – như ta đã biết – thơ được dịch thành văn xuôi hoặc thành văn xuôi có vần hay thành diễn ca, có nghĩa là cho bản dịch một âm điệu và một hệ thống gieo vần phù hợp, nhưng trong tất cả mọi trường hợp như vậy bản dịch vẫn là văn xuôi, thậm chí ngay cả khi nó được gieo vần. Tất cả những cái đó đều là bản dịch văn xuôi, chứ không phải là bản dịch thơ, nhưng cần phải hiểu là bản dịch được hoàn thành thông qua các phương tiện thi ca. Nói cách khác bản dịch thơ là một hành động sáng tạo trong ngôn ngữ dịch tác phẩm thi ca trong đó giá trị thẩm mĩ tương đương với giá trị của tác phẩm nguyên gốc. Rất dễ hiểu là một nhiệm vụ như vậy chỉ có thể được hoàn thành bởi một nhà thơ, mà lại phải là nhà thơ đã được đào tạo đặc biệt về ngữ văn.

Dịch giả Nga kiệt xuất, đồng thời là chuyên gia về vấn đề dịch thơ ca, Samuel Marchak, đã từng nói: “Bản dịch thơ, về nguyên tắc, là không thể có được, còn nếu có một bản dịch tốt, thì đó sẽ là một ngoại lệ”. Theo Goncharenko, trong câu cách ngôn được đưa ra dưới dạng một điều phi lí chứa đựng toàn bộ vấn đề lí luận, thực tiễn và đào tạo dịch thơ. Nhưng nếu nói về bản dịch thơ, chứ không phải bản dịch mang tính thơ ca, khoa học đã soạn thảo được những nguyên tắc cơ bản mà mỗi khóa đào tạo người dịch thuộc lĩnh vực này đều phải đưa vào khuôn khổ kiến thức nền tảng của mình. Thực tế đã chỉ ra rằng nhiệm vụ đầu tiên đè nặng trên vai các giảng viên chính là dạy cho học viên cách tiến hành phân tích văn bản nguồn dưới góc độ ngữ nghĩa học và phong cách học. Một sự phân tích như vậy đòi hỏi trí tuệ thi ca bẩm sinh và hứng thú thơ ở trình độ cao, đòi hỏi có kiến thức thuộc phạm vi lí luận văn học, kiến thức văn học của ngôn ngữ nguồn, kiến thức lịch sử thời đại mà tác phẩm văn học nói đến, những hiểu biết về những khái niệm thuộc phạm vi phong cách văn bản, lịch sử và thi pháp của ngôn ngữ nguồn.

Một nhóm vấn đề khác, cũng sẽ là môn học trong chương trình đào tạo, là các vấn đề liên quan đến mối quan hệ của sự tương ứng tương đối tồn tại giữa các yếu tố hình thức và các yếu tố có ý nghĩa xác định của văn bản nguồn và văn bản dịch. Ở đây nảy sinh vấn đề nhu cầu đào tạo về kiến thức lịch sử văn học của ngôn ngữ dịch, lịch sử và lí luận thi pháp ngôn ngữ dịch v.v…

Cuối cùng, nhóm vấn đề thứ ba sẽ là các vấn đề liên quan đến tất cả những gì phải làm xuất phát từ thực tế là giữa hai hệ thống ngôn ngữ và truyền thống văn học luôn tồn tại sự khác biệt.

Ngoài những điều lưu ý trên đây, cũng cần phải nhắc lại một số sự thật cốt yếu xung quanh chuyện đào tạo người dịch tại các trung tâm của các trường đại học tổng hợp hoặc trường đào tạo dịch. Không có bất cứ công thức lí tưởng nào cho việc đào tạo hoặc hoàn thiện người dịch, bởi vì cho đến nay chưa ai trả lời được thật đầy đủ cho câu hỏi: Một chương trình dạy dịch thuật, dạy thuật ngữ học tiếng nước ngoài ở bậc đại học hoặc trong các trường chuyên dạy dịch phải như thế nào để đáp ứng nhu cầu thức tế của thị trường lao động?

Thiết nghĩ, bất kể thời gian đào tạo dài ngắn như thế nào, một chương trình đào tạo đáp ứng những đòi hỏi hiện tại của thị trường dịch thuật phải nhằm mục tiêu là hiện thực hóa ba mục tiêu cơ bản sau đây: thứ nhất: tạo điều kiện để người học (sinh viên) đạt được những năng lực ngôn ngữ cơ sở trong ngôn ngữ nguồn và trong ngôn ngữ đích; thứ hai: chương trình đào tạo phải cho phép làm quen không chỉ với những phương pháp và kĩ thuật cần thiết để hoàn thành việc dịch mà còn làm quen được với những thông tin đặc biệt, chẳng hạn như với những yếu tố cơ bản của tri thức và văn hóa mà chỉ trên cơ sở nắm vững chúng mới có thể bảo đảm trình độ toàn diện; thứ ba: chương trình đào tạo dịch phải biết kết hợp thực tế và lí luận. Nhằm mục đích đó, cần đòi hỏi ở những người làm công tác giảng dạy phải duy trì mối liên hệ với môi trường nghề nghiệp và theo dõi chặt chẽ sự tiến triển và những thành tựu về chuyên môn ở những nơi mà người học có thể đến công tác trong tương lai. Hình thái kép gồm lí luận và thực tiễn song song này phải trở thành nền tảng của việc dạy nghệ thuật dịch nếu như chúng ta có nhiệm vụ chuẩn bị cho sinh viên sau này mang những kiến thức đã học đương đầu với thực tế nghề nghiệp đang chờ đón họ.

Sự chuẩn bị mang tính hàn lâm liên quan ở mức độ ngang nhau đối với cả sinh viên lẫn những người chịu trách nhiệm đào tạo họ. Tất nhiên không phải nhà ngôn ngữ học nào cũng có thể dạy dịch và dạy về hệ thống thuật ngữ. Muốn dạy được, người đó phải có trình độ chuyên môn cao mang tính chuyên ngành, chẳng hạn như trình độ lí luận và thực tiễn về dịch, tri thức về hệ thống thuật ngữ (với tư cách là một khoa học và với tư cách là một tập hợp các thuật ngữ), đối tượng mà người đó giảng dạy. Về phía mình, người học bất kể là học dưới hình thức nào, tham gia khóa đào tạo dịch của trường tổng hợp hay ngoài trường tổng hợp, đều phải đáp ứng những điều kiện nhất định, chẳng hạn như nắm vững những kiến thức cơ bản thuộc lĩnh vực ngôn ngữ học, dịch thuật, từ điển học, tạo từ mới, những khái niệm cơ bản về ngôn ngữ xã hội học, những nguyên tắc và phương pháp cơ bản liên quan đến thuật ngữ học. Cũng cần phải nhắc lại ở đây, rằng năng lực của người thầy trong trường đào tạo dịch hoặc người thầy dạy dịch trong các khóa đào tạo dịch phải được đánh giá dựa trên giá trị những kiến thức đó cung cấp và khả năng sử dụng những công cụ cơ bản liên quan đến từ điển học. Điều đáng tiếc là có rất ít người học, thậm chí có ít cả các giáo sư, biết đến loại công cụ này của người dịch, sử dụng chúng một cách hạn chế, không nắm được những ưu, khuyết điểm của chúng. Sự hiểu biết không đầy đủ về lĩnh vực từ điển học xuất phát từ lỗ hổng được tạo ra do chương trình đào tạo chưa hoàn thiện, vì vậy người dạy và người học phải không ngừng bổ sung thông tin về các loại từ điển, nhất là các cuốn từ điển tuật ngữ (chuyên ngành).

Việc đào tạo người dịch thường đặt ra hai câu hỏi cơ bản sau đây: Cần dạy cái gì? Và cần phải dạy như thế nào? Ngay tại đây chúng ta phải hiện thực hóa đồng thời hai mục tiêu – mâu thuẫn nhau nhưng lại bổ sung cho nhau. Bởi vì chúng ta chuẩn bị cho người học bước vào một hoạt động nghề nghiệp vừa mang tính trước mắt vừa mang tính lâu dài.

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy là vẫn có sự nhầm lẫn đáng tiếc giữa dạy dịch và dạy ngoại ngữ, dạy ngôn ngữ học, dạy thuật ngữ chuyên ngành. Vì vậy cần khẳng định một cách dứt khoát rằng nhiệm vụ của một trường đào tạo dịch giả là đào tạo các chuyên gia về dịch thuật cũng giống như các học viện y khoa đào tạo bác sĩ chuyên ngành. Ngoài ra cũng cần lưu ý một điều là phần lớn các văn bản dịch đều chứa đựng những yếu tố liên quan đến kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực và chuyên môn khác nhau. Vì vậy người dịch càng được đào tạo toàn diện trong lĩnh vực dịch thuật bao nhiêu càng “có giá” bấy nhiêu chứ không phải chỉ đào tạo theo một chuyên ngành hẹp là đủ. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa là một khi đã qua chương trình đào tạo đại cương trong trường đào tạo dịch, người học viên sau khi ra trường không có khả năng đi chuyên sâu vào lĩnh vực và mình lựa chọn. Như chúng tôi đã trình bày ở phần trên, công việc dịch thuật đào hỏi bốn kĩ năng: nắm vững ngôn ngữ văn bản gốc, nắm vững ngôn ngữ dịch, kiến thức về đối tượng nói đến trong bản dịch, làm chủ phương pháp luận về dịch. Các công trình nghiên cứu khoa học cũng như thực tiễn dịch thuật trên thế giới đều chỉ ra rằng nhân tố cơ bản làm nên thành công trong nghề nghiệp của một dịch giả là trình độ làm chủ các kĩ năng trên, nhưng trật tự sắp xếp có hơi khác một chút, cụ thể là: phương pháp luận về dịch thuật, ngôn ngữ đích, đối tượng (lĩnh vực) được nói đến của văn bản dịch, ngôn ngữ văn bản gốc.

Nói chung người ta cho rằng một dịch giả tầm cỡ thì không bao giờ bắt tay vào công việc dịch văn bản văn học, khoa học kĩ thuật hay pháp luật khi chưa có đầy đủ các thông tin cơ bản thuộc các lĩnh vực chuyên ngành mà văn bản dịch liên quan. Chính vì vậy mà trong thuật ngữ chuyên môn người ta phân biệt sự khác nhau giữa dịch các thứ tiếng, còn có tên gọi là chuyển mã và dịch văn bản, còn gọi là dịch thuật. Người ta liệt ngôn ngữ ứng dụng và dịch máy vào loại thứ nhất, còn nằm trong nhóm thứ hai là dịch văn bản.

Nắm được ngoại ngữ bao giờ cũng chỉ là một khía cạnh của vấn đề, điều quan trọng là sử dụng trong thực tế vốn kiến thức mà ta đã thu được trước đó. Nhiều người quan niệm là trước hết hãy cứ biết ngoại ngữ cái đã, còn chuyện dịch hay không thì tính sau. Vậy tại sao chúng ta không nghĩ đến chuyện làm một công đôi việc, nghĩa là chúng ta học ngoại ngữ thông qua dịch, là làm quen với ngôn ngữ đó dựa trên bản dịch?

Cho đến nay, một nguyên tắc lẽ ra không cần bàn cãi thì nhiều người vẫn chưa tin là thật: khoa học về dịch thuật chỉ nên bắt đầu khi loạt bài về ngoại ngữ đã kết thúc. Điểm lại hoạt động của các trường dạy dịch trên thế giới, có thể thấy là chỉ một số trường tôn trọng nguyên tắc này, nghĩa là một mặt có sự phân biệt dạy ngôn ngữ thông qua chuyển mã hoặc thông qua dịch, mặt khác phân biệt dạy dịch với đúng nghĩa của từ này với dạy dịch không phải như thế. Còn trong phần lớn cá trướng dạy dịch khác người ta chỉ thuần túy dạy tiếng nước ngoài, nghĩa là áp dụng dịch ngôn ngữ (chuyển mã).

Trong các trường đào tạo dịch giả chuyên nghiệp người ta tập trung sự chú ý vào việc không ngừng hoàn thiện những yếu tố mang tính bếp núc của người dịch, nghĩa là những năng lực liên quan đến dịch văn bản viết và dịch nói, đồng thời lưu ý đến trình độ làm chủ những cơ chế chỉ đạo các năng lực đó. Làm chủ ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích trong quá trình dịch không phải là điều kiện để loại trừ các vấn đề ngôn ngữ học do việc dịch làm nảy sinh. Để tránh những điều nực cười trong bản dịch, cần nhớ rằng một bản dịch tốt luôn là kết quả của tài năng kết hợp sự phân tích từ ngữ và văn bản cũng như chuyển dịch đúng thuật ngữ. Đây chính là điều cần phải dạy và là điều cần không ngừng hoàn thiện tại các trung tâm đào tạo dịch giả chuyên nghiệp. Các trường đào tạo dịch giả không phải là các trường dạy ngoại ngữ, mà là các trường đào tạo dịch thuật.