Nếu tạm giả thiết rằng đa số dịch giả đủ khả năng diễn đạt các ý tưởng mà họ nhận thức được, thì Dịch gần như đồng nghĩa với Ðọc. Kinh nghiệm của tôi về đọc là một quá trình mang tính thực chứng: mỗi lần đọc lại một tác phẩm tôi đều khám phá được những kinh nghiệm, thông tin và mỹ cảm mới. Vì vậy quan niệm của tôi về Dịch cũng mang tính đa nguyên đa tầng.

Có lẽ vì không phải là dịch giả, nên tôi hoàn toàn không bị những lo lắng “Dịch là chết, Dịch là phản” dày vò. Ðối với tôi, bất cứ một bản dịch chấp nhận được nào cũng mang một giá trị nào đó dù nhiều hay ít. Tôi chưa bao giờ phải băn khoăn lựa chọn giữa bản dịch của Ngô Tất Tố hay của Phan Bội Châu khi đọc Kinh Dịch, bởi lẽ khi đọc tôi đều có một cái nhìn phê phán với bất kỳ bản dịch nào. Nếu bản dịch không bị mù mờ tối nghĩa theo tôi là chấp nhận được. Nhưng sau lần đọc đầu tiên thì có lẽ có trong tay càng nhiều bản dịch càng tốt. Ngay cả khi tôi có thể đọc nguyên bản gốc, đọc lại các bản dịch (không nhất thiết phải là tiếng Việt) cũng cho tôi những thông tin mới và lý thú.

Theo quan niệm của tôi, văn bản là một chìa khoá để ta đi vào khai thác một nội dung nhiều tầng. Dịch nhiều khi phải bám vào một tầng nào đó, vì vậy có thể có nhiều bản dịch khác nhau với giá trị tương đương để bạn đọc lựa chọn tùy theo ý thích vào mỗi thời điểm.

Hôm nay tôi mê bản dịch của Cao Xuân Hạo, ngày mai tôi lại đổi ý thích đọc bản của Bùi Giáng hơn, đâu có hại gì.

Nếu các bản dịch này cũng chứa đựng nổi nhiều tầng ý nghĩa khác nhau thì chúng là những sáng tạo tuyệt vời. Sau khi đọc những bản dịch “nghiêm túc”, đọc các bản dịch như của Bùi Giáng tôi vẫn thấy mình hiểu thêm tác phẩm hơn dược một chút. Có những ý tưởng mà một cách dịch “nghiêm túc” dù tài hoa đến mấy cũng vẫn bị bỏ sót do tầng ý nghĩa mà tôi quan tâm có khác cái tầng Ðọc của dịch giả.

Liệu chúng ta có cần giả thiết sự tồn tại của một bản dịch toàn hảo hay không? Liệu chúng ta có cần phải bám lấy một số nguyên tắc dịch nào đó hay không? Liệu các nguyên tắc này có mang ý nghĩa gì hay không? Hay chúng ta cần chấp nhận sự tồn tại của nhiều bản dịch hay, ở nhiều tầng, nhiều góc cạnh? Bản thân tôi sẽ rất hài lòng nếu như có một cái máy dịch, mặc dù sản phẩm có thể là những bản dịch ngây ngô thô sơ. Trong vòng nửa tiếng đồng hồ ta sẽ có một bản dịch cho “Lolita” rồi trong vài tuần sẽ có các bản dịch khác nhau của Phạm Thị Hoài, Nguyễn Phú Thịnh, Trương Hồng Quang, … đều hay đều thú vị, nhưng khác nhau vì chúng khai thác những tầng ý nghĩa khác nhau. Chẳng lẽ như thế không tuyệt vời hay sao. Một nhu liệu như thế gắn vào “In Tờ Nét”, cho phép các ông bà bới rác ở Việt Nam đọc được phần nào ý tưởng của tổng thống Mỹ trong thông điệp cuối năm mà chẳng có ích hay sao. Có thể nào một người bới rác có thể nhận thức như tổng thống Mỹ hay không và nhận thức như thế để làm gì ?

Nhận thức là gì nếu không phải là một quá trình tiệm cận. Cũng may, chúng ta sống trong một thế giới cho dù nhiễu nhương, nhưng vẫn tương đối gần các điểm ổn định. Chính điều kiện này làm cho chân lý vẫn sống sót, và nhận thức ngày càng gần lại với nhau.