Cách biệt trong quá trình phát triển

Trong gần hai thập niên qua, Trung Quốc đã làm thế giới kinh ngạc vì sự phát triển kinh tế liên tục với một tốc độ chưa từng thấy. Theo báo cáo của Thủ tướng Ôn Gia Bảo tại kì họp Quốc hội vừa qua thì kinh tế Trung Quốc đã phát triển với tốc độ 10,7% trong năm 2006. Đấy cũng là tốc độ phát triển trong suốt bốn năm qua. Trước đó còn cao hơn nữa.

Các cuộc cải cách kinh tế bắt đầu từ cuối những năm 70 của thế kỉ trước do Đặng Tiểu Bình phát động với khẩu hiệu: “Tự do kinh tế, chính trị ổn định” mà không động chạm đến thể chế xã hội đã làm cho Trung Quốc gần như là nhà nước xã hội chủ nghĩa duy nhất trên hành tinh. Nhưng tốc độ phát triển kinh tế cao như thế hiện được coi là một tai hoạ và người ta đang phải kiềm chế nó bằng những biện pháp kiên quyết nhất. Năm nay, Trung Quốc quyết định giới hạn tốc độ tăng trưởng ở mức 8%. Tại sao Trung Quốc lại coi là hoạ cái điều mà chúng ta coi là phúc như thế? Một trong những vấn đề chủ yếu là đất nước này đã phát triển nền kinh tế hướng ngoại – hơn 50% GDP được dành cho xuất khẩu. Năm ngoái, GPD của Trung Quốc là 2684 tỉ USD thì xuất khẩu đạt con số kỉ lục là 1760 tỉ USD. Sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài như thế đe doạ ngay chính nền tự chủ kinh tế của quốc gia. Điều mà giới lãnh đạo Trung Quốc đặc biệt lo ngại là tốc độ xuất khẩu tăng cao hơn tốc độ tăng GDP nói chung. Năm ngoái, tăng trưởng kinh tế là 10,7% thì tăng trưởng xuất khẩu là 23,8%. Nếu xảy ra khủng hoảng trên thị trường thế giới thì sự thần kì kinh tế Trung Quốc sẽ sụp đổ. Thị trường nội địa nếu không phải là liều thuốc trị bá bệnh thì cũng giúp làm giảm nhẹ cú sốc từ bên ngoài đưa lại. Vấn đề là thị trường nội địa Trung Quốc không phát triển. Hiện có 400 triệu người sống tại các thành phố với mức lương khá cao, theo tiêu chuẩn của Trung Quốc, cũng như có các bảo đảm về xã hội. Còn hơn 800 triệu người sống ở nông thôn thì không những không có thu nhập ổn định mà còn không có cả dịch vụ y tế, thậm chí không được học hành nữa!

Mạnh được yếu thua

Sẽ là sai khi cho rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc không nhận thấy khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng giữa thành thị và nông thôn. Nhưng họ không có con đường nào khác. Bất đồng với Liên Xô, trong khi ngay bên cạnh là Đài Loan được Mĩ ủng hộ, muốn giữ độc lập, Trung Quốc phải “nhảy qua đầu” của chính mình. Thêm nữa, đến cuối những năm 80 của thế kỉ trước, Trung Quốc đã gần như là đại diện duy nhất của khối xã hội chủ nghĩa. Biện pháp duy nhất là thực hiện khẩu hiệu: Đuổi kịp và vượt Mĩ, một nước mà các chuyên gia quân sự đang ngày đêm tính toán xem cần bao nhiêu đầu đạn hạt nhân với sức công phá là bao nhiêu để có thể loại bỏ “hiểm hoạ đỏ” trên hành tinh. Những khoản tiền đầu tư to lớn từ nước ngoài cộng với giá nhân công rẻ mạt và đầu óc nhanh nhạy của người Trung Quốc đã tạo ra một liên minh hữu hiệu chưa từng có trong lịch sử. Trong thế giới hiện đại, đa số các cuộc chiến tranh có nguồn gốc từ việc tranh giành nguyên-nhiên liệu, những thứ mà Trung Quốc không có nhiều. Còn xâm chiếm Trung Quốc để “chơi” thì ít ai muốn làm.

Công nghiệp hoá đất nước, như các nhà lãnh đạo đòi hỏi, dẫn đến kết quả là các công ti nước ngoài đã xây dựng ở Trung Quốc một nền kinh tế hoàn toàn thiếu hiệu năng (theo các tiêu chuẩn hiện đại). Nhiều nhà máy không có hệ thống và công nghệ xử lí chất thải hữu hiệu. Trên các khu công nghiệp (trước hết là ngay ở Bắc Kinh) luôn luôn có một đám mây khói bụi, tỉ lệ tiêu hao năng lượng trên một đơn vị GDP Trung Quốc cao hơn ở Mĩ và châu Âu từ 4 đến 5 lần.

Thành công trong việc xuất khẩu đã đảm bảo cho đa số dân chúng Trung Quốc lương thực và thuốc men. Tuổi thọ lập tức gia tăng. Nếu cuối những năm 50, tuổi thọ trung bình của người dân Trung Quốc là 35 (theo tài liệu của Liên hiệp quốc) thì nay là gần 72, trong các thành phố tuổi thọ trung bình là 76-77 tuổi.

Trong khi dân số tăng nhanh như vậy thì diện tích đất nước lại vẫn giữ nguyên. Hơn nữa, các tỉnh phía Bắc, chiếm 2/3 diện tích canh tác, lại thường xuyên bị hạn hán. Kết quả là diện tích trồng trọt ngày một thu hẹp dần. Theo tính toán thì Trung Quốc chỉ có thể nuôi được từ 700 đến 800 triệu nhân khẩu mà thôi. Hiện nay, dân số Trung Quốc đã tăng lên gấp đôi con số đó. Sau 15 năm nữa dân số Trung Quốc có thể đạt 1,5 tỉ người.

Tất cả những điều đó cùng với sự gia tăng cách biệt về mức sống giữa thành thị và nông thôn đã buộc lãnh đạo Trung Quốc phải tiến hành cải tạo đất nước từ bên trên nhằm xây dựng “xã hội xã hội chủ nghĩa hài hoà”. Không có cách nào khác. Một lần nữa lại chỉ để sống còn.

Ghi chú 1: Đất nước của các cụ già



Ở đất nước đông dân nhất thế giới này (hơn 1,3 tỉ người), hiện vẫn chưa có hệ thống bảo đảm hưu bổng, con trai (con gái đi lấy chồng, về nhà khác) có trách nhiệm nuôi cha mẹ già. Vì vậy người Trung Quốc không thích con gái và muốn loại bỏ chúng ngay trước khi sinh, mặc dù pháp luật cấm tìm hiểu giới tính thai nhi. Theo tính toán của các chuyên gia thì trong thời gian không xa Trung Quốc sẽ có khoảng 500 triệu cụ già. Đến năm 2020, số đàn ông “thừa”, không kiếm được vợ, sẽ là khoảng 100 triệu người. Ở Nga thì ngược lại, nhưng số đàn ông “thừa” ở Trung Quốc không chỉ đủ cho nước Nga mà có thể đủ cho cả nửa hành tinh.

Đảng – người cầm lái của ai?

Trong những năm gần đây, Đảng Cộng sản Trung Quốc bắt đầu tích cực đầu tư vào lĩnh vực con người chứ không chỉ đầu tư vào sản xuất và xây dựng nữa. Các khoản đầu tư của ngân sách vào lĩnh vực xã hội tăng đều hàng năm. Thủ tướng Ôn Gia Bảo nói tại kì họp Quốc hội vừa qua rằng chính phủ đã quyết định chi 51 tỉ USD, nghĩa là tăng 15 % so với năm ngoái, cho việc phát triển nông thôn. Trong đó, chi cho xây dựng các trường tiểu học và trung học là 29 tỉ, tăng 21%, 11 tỉ nữa được đầu tư cho các lĩnh vực giáo dục khác. Lãnh đạo cũng quyết định chi 27 tỉ cho việc xây dựng hệ thống bảo đảm an sinh xã hội. Các khoản chi này sẽ ngày càng tăng. Kế hoạch cũng dự kiến miễn học phí cho các trẻ em nông thôn cũng như xây dựng hệ thống bảo hiểm y tế ở khu vực này. Tất nhiên, các biện pháp tăng cường đầu tư cho lĩnh vực xã hội của lãnh đạo Trung Quốc là mang tính nửa vời. Nhưng đấy là những biện pháp nhằm tạo ổn định trong giai đoạn chuyển tiếp sang một nước Trung Hoa mới mà các đại biểu đang họp ở Bắc Kinh dự định xây dựng. Các đạo luật dự định được thông qua tại kì họp Quốc hội lần này sẽ làm thay đổi hoàn toàn diện mạo của nền kinh tế Trung Quốc. Một trong những đạo luật đó là xoá bỏ đặc lợi của các công ty nước ngoài, tức là tất cả các công ty sẽ phải đóng thuế 25% (trước đây công ty nước ngoài chịu thuế 15%, trong khi công ty trong nước chịu thuế trong bình là 33%). Một đạo luật khác được thông qua có tên: Luật về quyền sở hữu. Luật này xác lập quyền sở hữu tư và sở hữu công. Truớc đây, trong Hiến pháp, “sở hữu công cộng” được ưu tiên. Còn các doanh nhân Trung Quốc, dù giầu có đến mức nào, cũng chỉ là con tin của chủ nghĩa xã hội nhà nước. Họ có thể bị kết án và bỏ tù bất cứ lúc nào. Trên thực tế, tất cả các doanh nhân Trung Quốc đều phải chứng tỏ lòng trung thành với Đảng cầm quyền.

Ghi chú 2: Gulag vẫn còn tồn tại

Thật đáng ngạc nhiên là hiện nay hệ thống gọi là “trại cải tạo lao động”, được Mao Trạch Đông cho áp dụng vào năm 1957, vẫn còn tồn tại ở Trung Quốc. Mọi công dân đều có thể bị đưa vào các trại lao động như thế để “cải tạo tư tưởng” với thời hạn lên đến bốn năm. Mà không cần bất cứ một quyết định của toà án nào cả. Một trong những bộ luật mà kì họp Quốc hội phải thông qua liên quan đến việc cải tổ hệ thống này. Người ta có ý định đổi tên các trại đó thành trại lao động và không còn các tháp canh có súng liên thanh, không còn hàng rào dây kẽm gai xung quanh các trại nữa. Nhưng quan trọng là thời hạn lao động chỉ có thể kéo dài tối đa là 18 tháng và phải do toà án quyết định bằng một bản án có hiệu lực.

Công cuộc cải cách kinh tế sâu sắc như thế không thể không kéo theo những biến động về chính trị. Và có khả năng là trong một hai năm tới, chúng ta sẽ được chứng kiến quá trình chuyển đổi từ chủ nghĩa xã hội sang một hình thái kinh tế xã hội khác tại đất nước láng giềng phương Đông này.

Những tín hiệu đầu tiên về quá trình dân chủ hoá xã hội đã được phát đi từ Bắc Kinh. Gần đây, vị đại diện của Hội đồng Hiệp thương Toàn quốc đã tuyên bố: “một số thủ lĩnh của các đảng dân chủ sẽ giữ các chức vụ lãnh đạo trong các cơ quan nhà nước”. Như vậy có nghĩa là một số người không phải đảng viên cộng sản sẽ được tham gia vào các cơ quan lãnh đạo quốc gia. Còn phó chủ tịch nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, ông Tăng Khánh Hồng, thì đòi: “đẩy mạnh việc dân chủ hoá trong giáo dục cán bộ” và “tăng cường dân chủ trong nội bộ Đảng”. Hẳn mọi người còn nhớ, công cuộc cải tổ của nước ta (nước Nga – N.D.) cũng bắt đầu bằng các khẩu hiệu như thế. Nhiều chuyên gia cho rằng đường lối dân chủ hoá đời sống chính trị sẽ được chính thức đưa ra vào mùa thu năm nay, nghĩa là tại kì Đại hội Đảng sắp tới.

Nhân tiện xin nói thêm: đã có một số chuyển động theo hướng này. Khoảng 30 trong số 100 người giầu nhất Trung Quốc hiện đã tham gia công tác trong một cơ quan nhà nước hay tổ chức xã hội nào đó. Còn theo khảo sát của Hiệp hội Thương mại và Công nghiệp Trung Quốc thì một phần ba các doanh nhân muốn tham gia hoạt động chính trị. Dĩ nhiên, Đảng Cộng sản Trung Quốc, một khi còn cầm quyền, sẽ không cho ai xây dựng chủ nghĩa tư bản ở đất nước này. Nhưng nhất định lãnh đạo Đảng phải đưa ra cho được một ý tưởng nào đó nhằm cố kết nhân tâm. Vấn đề là hệ tư tưởng nào? Chủ nghĩa xã hội chỉ dẫn đến suy đồi còn chủ nghĩa tư bản lại không chấp nhận được. Vậy, cái gì có thể cố kết được những người thành thị giầu có và được giáo dục tốt với những người nông dân ngu tối phải làm quần quật suốt ngày trên đồng lúa và hàng trăm triệu người Trung Hoa trên khắp thế giới? Có lẽ không có gì ngoài tư tưởng Đại Hán, một tư tưởng có thể được tất cả các tầng lớp nhân dân chấp nhận. Công cuộc cải tổ đang được hoạch định sẽ phù hợp với sự khởi đầu theo hướng đó. Chỉ cần một giọt nước cuối cùng, một sự kiện chói ngời để gắn kết tất cả người Trung Hoa với nhau. Sự kiện đó cũng đã sẵn sàng rồi.

“Một thế giới, một dân tộc, một ước mơ”

Khẩu hiệu chính thức của kì Đại hội Olimpic ở Bắc Kinh vào mùa hè năm 2008 có hơi khác một chút. Chỉ có thế giới và ước mơ. Nhưng tôi cho rằng chỉ một năm hoặc một năm rưỡi sau thì cái khẩu hiệu này, dù không chính thức, cũng sẽ được đưa thêm “một dân tộc” vào. Mà dân tộc này lại hoàn toàn không chấp nhận sống trong cái không gian đã được lịch sử phân cho nó.

Một trong những quyết định mang tính sống còn đối với toàn thế giới mà các đại biểu có mặt tại Bắc Kinh phải thông qua là dự thảo luật: Giúp đỡ thu xếp công ăn việc làm cho người lao động. Hàng triệu lao động sẽ được tự do di chuyển trên khắp các vùng trong cả nước. Nhưng ý nghĩa chính của luật này là chính phủ Trung Quốc sẽ tạo lập một cơ chế để giúp đỡ những người lao động muốn ra nước ngoài làm việc. Giữ lại quyền phân bổ sự giúp đỡ như thế trong tay nhà nước, Bắc Kinh có thể đưa những người di cư vào các nước và các khu vực được Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa đặc biệt quan tâm. Nếu lại biết thêm rằng người Trung Quốc hiện có mặt trên khắp thế giới và là những cộng đồng khép kín thì mối nguy cho nước Nga quả là lớn. Ý tưởng thành lập các khu phố Tầu (Chinatown) thật là thiển cận.

Một số chuyên gia còn cho rằng hiện nay, trong nhiều trường hợp, Hoa kiều đã hành động theo chỉ đạo của chính quyền Hoa lục rồi, vì ước mơ của tất cả Hoa kiều là được sống những ngày cuối đời ở trong nước, giữa những người thân. Hoa kiều sẵn sàng hi sinh mạng sống của mình cho tổ quốc. Tinh thần ấy sẽ còn dâng cao hơn nữa nếu họ được động viên.

Ghi chú 3: Nhanh hơn, cao hơn, mạnh hơn



Olympic Bắc Kinh 2008 không chỉ là sự kiện trọng đại đối với các vận động viên mà còn sự kiện trọng đại đối với cả dân tộc Trung Hoa. Trong hai mươi năm qua, đã có hơn 1100 vận động viên Trung Quốc lập được kỉ lục quốc tế, trong đó 270 người trở thành vô địch thế giới và vô địch Olympic. Trung Quốc hiện có gần 100 ngàn huấn luyện viên, 400 ngàn câu lạc bộ thể thao và hơn 360 ngàn học sinh theo học tại các trường thể thao. Mỗi năm, có gần 100 triệu thanh niên nam nữ tham dự các cuộc thi thể thao để được công nhận đạt chuẩn quốc gia.

Trung Quốc đã có đủ cơ sở hạ tầng cho chiến thắng. Olympic Bắc Kinh sẽ cố kết người Trung Quốc trên khắp thế giới. Khi đó, mọi người sẽ hoà làm một. Tại một địa điểm và ở một thời điểm. Và người ta sẽ hướng đến các vấn đề nội bộ. Sẽ có một cú hích cho sự phát triển khoa học và công nghiệp. Và quân sự hoá: năm nay ngân sách quốc phòng của Trung Quốc là 45 tỉ USD, tăng 17,8% so với năm ngoái. Mấy tháng trước, Trung Quốc đã thực hiện thành công vụ đánh chặn tên lửa. Trung Quốc dự kiến đến năm 2010 sẽ xây dựng chiến hạm không quân đầu tiên. Khi đó, các đoàn ngoại giao của Trung Quốc ở châu Phi sẽ hoạt động mạnh hơn, Trung Quốc sẽ hào phóng xoá các khoản nợ cho các quốc gia giầu tài nguyên ở châu Phi và sẽ cung cấp thêm các khoản vay nhiều ưu đãi mới.

Hay đây cũng chỉ là những sự trùng hợp ngẫu nhiên tại một thời điểm và một vị trí mà thôi?

Tái bút: Người Trung Quốc không bao giờ quên bất cứ thứ gì và hiện họ vẫn coi vùng lãnh thổ đến tận dãy Ural là vùng đất lịch sử của họ. Chỉ nghĩ đến thế cũng đủ lạnh sống lưng. Hai năm trước, một chuyên gia đã nói với tôi: “Người Trung Quốc chưa quên rằng nước Anh đã chiếm Bắc Kinh bằng một cuộc tấn công chớp nhoáng. Đối với họ, điều quan trọng không phải là họ sẽ chiếm London vào năm 2042 hay năm 2342. Quan trọng là họ nhất định sẽ làm điều đó”. Quân đội Nga cũng tham gia cùng với người Anh trong cuộc tấn công này (cuộc xâm lược Bắc Kinh năm 1900 – N.D.). Muốn đến London thì phải qua Moskva.

Bản tiếng Việt © 2007 talawas