46 năm sau cách mạng Cuba, Fidel Castro vẫn toàn trị đất nước. Qua bài phỏng vấn dưới đây của Spiegel Online, nhà ly khai Julio Hernández phát biểu về sự phân hoá của thành phần đối lập, đường lối chính trị hoà hoãn của Liên hiệp châu Âu và mối nguy cơ của một sự bùng nổ xã hội.

Spiegel Online: Từ nhiều năm nay, mức độ chấp nhận chính quyền Fidel Castro ngày càng bị giảm thiểu. Đã xuất hiện nhiều nhóm đối lập quốc nội cũng như lưu vong. Tuy nhiên vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy chế độ độc tài này sắp bị sụp đổ. Tại sao phe đối lập lại bị phân hoá đến thế?

Hernández: Hẳn ông còn nhớ ngạn ngữ „Chia để trị“? Castro có công cụ trong tay để chia rẽ chúng tôi. Ông ta đã cài được hàng nghìn nội gián vào tất cả các nhóm đối lập. Ngay cả phong trào Thiên Chúa giáo giải phóng của chúng tôi cũng không miễn nhiễm. Thế nhưng, cấp lãnh đạo như chúng tôi biết mình sẽ phải làm gì. Chúng tôi không chạy theo mật vụ của Castro.

Spiegel Online: Vào ngày 20 tháng 5, lần đầu tiên Cuba có một đại hội của lực lượng ly khai kể từ khi cách mạng 1959 thành công. Ông và các nhóm khác lại tuyên bố đây chỉ là một „trò bịp bợm“ và đứng lên tẩy chay. Tại sao các nhà ly khai lại hoạt động đối nghịch nhau như thế?

Hernández: Những người đứng ra tổ chức hội nghị đều là những kẻ tuồn bài cho chính quyền. Chả hạn một số tham dự viên mặc áo thun in rành rành cờ Mỹ. Chắc chắn họ đã được cài vào để chính quyền có thể khẳng định rằng toàn bộ lực lượng ly khai đều là gián điệp của Hoa Kỳ. Mặt khác, Castro sẽ có cớ để sau đó tuyên bố rằng mình đã cho phép tổ chức một hội nghị của lực lượng ly khai và rõ ràng không hề có sự đàn áp nào. Ông ta coi hội nghị này là bằng chứng rằng ông ta sẵn sàng đối thoại. Nhưng toàn là trò tuyên truyền cả. Chính phủ này chưa hề có ý muốn đối thoại với lực lượng đối lập bao giờ.

Spiegel Online: Sau cơn bão Dennis, gần đây đã bùng phát nhiều đợt phản kháng tại Havana và lần đầu tiên sau hai năm lại ào lên làn sóng bắt bớ bỏ tù. 26 người biểu tình đã bị giam giữ. Vậy điều này có phải là dấu hiệu chính quyền sẽ áp dụng một biện pháp cứng rắn hơn đối với lực lượng đối lập?

Hernández: Sự đàn áp này thì chưa có lúc nào ngơi cả. Trận cuồng phong nói trên chỉ làm nặng thêm khủng hoảng mà thôi. Bốn tỉnh hầu như bị tan hoang. Người dân không có gì ăn, điện nước và mái nhà che thân cũng không nốt. Nông nghiệp thì tan nát. Dự trữ lương thực lại cạn kiệt. Đó chính là nguy cơ của một sự bùng nổ xã hội.

Spiegel Online: Nhưng số người tham gia biểu tình lại luôn luôn tương đối ít. Vậy liệu những phản kháng kiểu này có gây nguy cơ gì cho Castro không?

Hernández: Có vài lãnh tụ đối lập đã lợi dụng tình hình để kích động bạo lực. Chính các lãnh tụ tổ chức hội nghị của lực lượng ly khai giờ đây lại kêu gọi nhân dân đến Havanna phản kháng. Họ lợi dụng sự cùng quẫn của nhân dân để lái chính trị vào con đường đối đầu. Thật vô trách nhiệm. Làm như thế chỉ tổ dẫn đến hỗn loạn. Chúng tôi chủ trương một giải pháp ôn hoà.

Spiegel Online: Nhưng các cuộc biểu tình đã luôn đóng vai trò chủ chốt trong mọi tiến trình dân chủ hoá ôn hoà đấy chứ.

Hernández: Chúng tôi không muốn gây xung đột trong nội bộ nhân dân Cuba. Hành động này chỉ gieo rắc hận thù. Chúng tôi chống đối việc biểu tình do một nhóm ít người gây kích động. Điều này chỉ gây thêm bắt bớ không cần thiết. Castro sẽ lợi dụng kiểu phản kháng như thế để áp dụng biện pháp cứng rắn hơn đối với lực lượng ly khai. Sẽ chẳng đạt được ích lợi gì. Nếu thực sự nhân dân xuống đường thì lại là chuyện khác. Điều đó đã từng xảy ra như khi người dân tự phát rải hoa trên đại lộ duyên hải Malecon. ^[1]

Spiegel Online: Thay vì thế, ông đã thu thập chữ ký cho một cuộc trưng cầu dân ý. Nhưng cho đến gần đây, người ta lại ít được nghe về phong trào này. Chẳng lẽ dự án Varela ^[2] đã chết rồi chăng?

Hernández: Không, dự án Varela vẫn sống chứ. Nó khởi sự từ ngày 10 tháng 5 năm 2002. Hiến pháp của nước Cuba đã quy định: Nếu mười nghìn công dân thỉnh cầu điều gì thì chính phủ bắt buộc phải lưu tâm đến. Chúng tôi đã thu thập được 11.000 chữ ký, sau đó vào tháng 10 năm 2003 lại được thêm 14.000 chữ ký nữa. Thế mà chính quyền đã phớt lờ chúng tôi. Họ đã vi phạm luật lệ do họ đặt ra và sẽ còn tiếp tục vi phạm.

Spiegel Online: Ông ngạc nhiên về điều đó sao? Có phải tự nhiên mà người ta gọi Castro là nhà độc tài đâu?

Hernández: Theo lời Castro thì Cuba có một nền dân chủ hoàn hảo. Nhưng trong nền dân chủ hoàn hảo ấy, chả ai thèm nghe tiếng nói của nhân dân.

Lãnh tụ Cuba từ 46 năm nay: Fidel Castro (Ảnh: www.bbc.co.uk/spanish/ seriemilenio04fotos.htm)

Spiegel Online: Ông định làm gì bây giờ?

Hernández: Chúng tôi sẽ tiếp tục vận động chữ ký, lần này là lần thứ ba. Đề án thứ nhì của chúng tôi là một cuộc đối thoại rộng rãi trên bình diện cả nước và sự việc này đã được khởi sự từ một năm rưỡi nay. Hàng ngàn người Cuba trong và ngoài nước đã tham gia vào việc kiến tạo một chương trình chuyển tiếp từ chế độ độc tài sang thể chế dân chủ. Từng nhóm từ 5 đến 15 người gặp gỡ và thảo luận với nhau về những mong đợi của họ. Cơ sở cho các cuộc thảo luận này là một văn kiện hành động. Kết quả sẽ được công bố vào cuối tháng 8 này.

Spiegel Online: Ông mường tượng một Cuba hậu Castro ra sao?

Hernández: Hình dung này sẽ được trình bày qua tài liệu sắp được công bố. Xin nhắc lại là chúng tôi không hoạt động hướng đến giai đoạn hậu Castro. Chúng tôi hành động cho hiện tại. Chúng tôi không đợi cho đến lúc Castro chết hay đến khi ông ta quyết định cho phép bầu cử. Đối với chúng tôi, nhân vật Castro không đóng vai trò gì. Việc duy nhất đáng kể là quá trình chuyển biến của nhân dân Cuba.

Spiegel Online: Castro bị xem là con số không từ lúc nào thế? Chừng nào Castro còn sống thì làm gì có thay đổi.

Hernández: Đấy là một quan điểm mang tính định mệnh sinh học, một quan điểm chúng tôi không chấp nhận. Castro nay đã 78 tuổi, và ông ta có thể sống thêm 20 năm nữa. Như thế là thêm 20 năm độc tài nữa hay sao. Đề án Varela đã cho thấy, nhân dân Cuba muốn có biến chuyển trong cuộc sống của mình: quyền bầu cử, quyền lập đảng phái, tự do cho các tù nhân chính trị và tự do đầu tư. Chúng tôi đang hoạt động cho các mục đích ấy, độc lập với việc Castro ngày mai có thở hơi cuối cùng hay không. Chúng tôi muốn một cuộc trưng cầu dân ý nhằm mục đích chuyển đổi sang thể chế dân chủ như ở Nam Phi và Chí Lợi. 70 phần trăm nhân dân Cuba mong muốn một bước chuyển tiếp hoà bình. Đến một lúc nào đó, ước muốn này rồi cũng sẽ thành hiện thực.

Spiegel Online: Liên hiệp châu Âu đã phong toả Cuba sau khi Castro bắt giam 75 nhân vật ly khai vào tháng 3 năm 2003. Nhưng vào tháng giêng năm nay, biện pháp này lại bị đình chỉ dưới áp lực của Tây Ban Nha sau khi Castro đã trả tự do cho vài tù nhân. Mới đây các ngoại trưởng Liên hiệp châu Âu đã quyết định triển hạn cho Castro thêm một năm để trả tự do cho các tù nhân còn lại. Ông có thất vọng về Liên hiệp châu Âu không?

Hernández: Liên hiệp châu Âu phải yêu cầu trả tự do cho các tù nhân. Chấm hết. Chúng tôi không đồng tình với việc triển hạn cho chính quyền Cuba. Kéo dài thêm một năm có nghĩa là lại thêm một năm đàn áp. Những ai muốn giúp đỡ nhân dân Cuba thì phải phá bỏ sự dung túng chế độ Castro. Liên hiệp châu Âu chỉ nên đối thoại chính trị với Cuba dưới hai điều kiện: Chính phủ Cuba phải tỏ thái độ sẵn sàng chuyển đổi và tôn trọng các thoả thuận dung hoà.

Spiegel Online: Castro đã công khai nhấn mạnh rằng Cuba không cần cả Hoa Kỳ lẫn Liên hiệp châu Âu. Vậy thì chấm dứt việc dung túng cho chế độ ấy bằng cách nào đây?

Hernández: Chúng tôi không phải là các nhân vật có nhiệm vụ bảo Liên hiệp châu Âu phải hành động ra sao. Nhưng nếu ông gặp phải một con vịt, nghe thấy nó kêu như vịt và nhìn thấy nó bay như vịt, ông khắc biết nó là con vịt.

Spiegel Online: Liên hiệp châu Âu đã nhượng bộ trước yêu cầu của Castro và ngừng mời các nhà ly khai đến các Đại sứ quán ở Havana. Làm thế có đúng không?

Hernández: Kiểu chính trị tiệc rượu này đã có thời của nó. Nó đã hỗ trợ chúng tôi qua việc nâng cao giá trị của lực lượng đối lập và đã gửi đến Castro một thông điệp rằng ngoài chính phủ còn có một lực lượng khác có thể đối thoại với họ. Liên hiệp châu Âu đã cho thấy sự dũng cảm, đặc biệt chính phủ Đức và chính phủ Tiệp. Thế nhưng giai đoạn ấy đã qua rồi. Nếu cứ khăng khăng tiếp tục như thế thì bằng đi giật lùi. Việc đòi hỏi tự do cho các tù nhân quan trọng hơn. Trong 72 người bị bắt giữ vào mùa xuân Cuba thì 42 người là của phong trào chúng tôi. Tất cả đều còn nằm trong ngục.

Julio Hernández là Thư ký quốc tế của phong trào „Thiên Chúa giáo giải phóng“ tại Cuba. Phong trào này được nhân vật ly khai nổi tiếng nhất Cuba là Oswaldo Payá thành lập năm 1988. Vì Payá không được phép xuất ngoại nên Hernández, hiện đang sống ở Miami, đại diện cho tổ chức tại nước ngoài. Phong trào có mối quan hệ mật thiết với Giáo hội Thiên Chúa giáo. Họ tranh đấu đòi trưng cầu dân ý về đường hướng phát triển Cuba trong tương lai (Đề án Varela). Ngoài ra, cách đây hơn một năm rưỡi, phong trào đã chủ xướng hoạt động dân tộc đối thoại: Theo cho biết, đã có hàng ngàn người Cuba trong nước và lưu vong lập thành các nhóm nhỏ để soạn một tư liệu có khả năng sẽ là cơ sở cho bước chuyển tiếp từ chế độ độc tài sang thể chế dân chủ. Trong tuần này, Hernández là khách mời của cơ quan tài trợ Konrad-Adenauer tại Berlin.

© 2005 talawas