Có thực chúng ta đang sống trong một dự báo về Tận thế? Chí ít là theo nghĩa từ nguyên của từ này, cái mang lại ý nghĩa “khải huyền” cho thuật ngữ, với nhiều tính cách đại họa kết nối thêm (người ta luôn cảm thấy dễ chịu với những ảo tưởng; còn với sự thật, bạn biết đấy, nó khiến ta đau), Tận thế đang đến với chúng ta. Và dẫu rằng phần lớn sự tổn thất do sóng thần, một lần nữa, không tùy thuộc vào thiên nhiên mà tùy thuộc vào lịch sử, vào kinh tế, vào tính cách thống trị (những vùng bị tàn phá không có một hệ thống cảnh báo; bởi vì nó quá tốn kém), tầm kích của thảm họa thôi thúc những suy xét bớt tình cờ hơn. Chúng ta nhận ra rằng, với toàn bộ kĩ thuật hiện có, thiên nhiên tiếp tục vận hành theo những phương thức có thể hủy diệt những dự án và sinh mạng của chúng ta trong khoảnh khắc. Thế thì, có phải đúng là chúng ta chỉ có thể rút ra những kết luận thông lệ về thân phận mỏng manh của con người, về sự chối bỏ cái tính cách ngạo mạn khiến con người hiện đại tin rằng mình có thể thay cho thánh thần? Một phương châm suy tư như thế, hoàn toàn và giản dị, lại sa vào sự mê tín. Đồng nhất Chúa với một thiên nhiên không thể dự đoán và một thiên nhiên thù địch, là sự báng bổ vĩ đại, cái mà thậm chí nhiều tín đồ đắm mình vào một cách hoàn toàn thiện ý: đấy là ý Chúa, biểu cảm của các tín đồ ấy khi họ hứng chịu một sự bất hạnh, chứ không phải lúc họ trúng số. Thế thì, làm ơn, đừng than vãn về cái sự hữu hạn của con người và cái sự kiêu căng quá đỗi của họ. Tốt hơn, hãy nghĩ là người ta có thể, trong tương lai, tránh được việc lặp lại những sự cố tương tự khi mà người ta, cuối cùng, thiết lập những cơ chế, qua chi cấp của cộng đồng quốc tế (cả những du khách phương Tây cũng được bảo vệ!), những hệ thống cảnh báo, mà một cách bi thảm, hôm nay không có. Không có cái ác tuyệt đối, có cái ác mà chúng ta không có khả năng dự phòng, hoặc một cách có lỗi, đã dọn đường. Có lẽ vấn đề không phải là mối đe dọa của lũ lụt, mà là, một lần nữa, cái phần phía Nam của chúng ta, cũng như những hòn đảo và những bãi biển nhiệt đới, những nơi mà sự đầu cơ địa ốc và sự chểnh mảng công quyền, đã có phần của chúng. Thế rồi: không nên đắm chìm trong một nỗi than vãn bi kịch, mà đặc biệt, dường như là khuynh hướng văn hóa chung, được bồi dưỡng với những lời rao giảng về sự đánh mất các “Giá trị”, với những lời răn đe về sự kết thúc của văn minh, vốn trĩu nặng chúng ta qua việc thao tác di truyền học, qua việc biến đổi gien sinh vật, qua một thứ chủ nghĩa hư vô lan tràn (theo nghĩa debole/leggerezza/nhẹ tênh của Vattimo). Những Hiệp sĩ Templar và những huyền thọai của các vị ấy cũng là một mảnh đất màu mỡ: bạn có để ý là, gần đây, có bao nhiêu đạo diễn “nghiêm túc” đã thực hiện những cuốn phim theo kiểu The Ninth Gate của Polanski hoặc Eyes Wide Shut của Kubrick không?

Chắc chắn rằng, những mối đe dọa “toàn cầu” đang trĩu nặng chúng ta, và tâm trí tập thể cảm nhận những mối đe dọa ấy qua một cung cách đặc biệt gay gắt. Cả đến sự cả tin của ai đó đã hớp những quả bong bóng của Bush và Blair về những thứ vũ khí hủy diệt số đông, cũng được nuôi dưỡng bởi những nỗi ngóng chờ mờ mịt có tính cách tận thế này. Rằng đây phiên bản ý niệm mácxít “thuốc-phiện-của-quần-chúng” được cập nhật hóa. Ngược lại, giá mà, với chút lí trí lành mạnh đơn sơ, người ta bắt đầu suy ngẫm về ý nghĩa của thảm họa toàn cầu vừa xảy ra, thì người ta, cuối cùng, có thể rút ra những bài học, mà dẫu có thế nào đi nữa, Bush và nhiều chính phủ cũng không muốn hiểu: rằng cơn sóng không bình thường ở vùng Nam Á chỉ là một mẫu nhỏ cho trường hợp có thể sẽ xảy ra của hành tinh này, nếu chúng ta không màng đến việc cứu chữa, bắt đầu từ nghị định thư Kyoto và từ một ý thức chính trị sinh thái nghiêm túc. Có thể rồi không lâu nữa, chúng ta sẽ phải đứng trước một tình cảnh tất cả bị tràn ngập trong một cơn sóng thần toàn cầu, trong một cơn đại họa “khải huyền”, thì lúc ấy, đúng là đã quá muộn.

Gianni Vattimo (1936) là một trong những triết gia Ý đương đại nổi bật nhất.

© 2005 talawas