Xưa nay, Trung Quốc theo cái gọi là “chủ nghĩa đóng cửa”, mình không đi đâu cả, nhưng cũng không cho người khác đến. Từ ngày súng đạn phá hỏng cánh cổng đi rồi, thì cứ xúi quẩy liên tiếp, cho đến nay thành ra cái gì cũng là “chủ nghĩa mang đi”. Hãy không nói đến việc khác, riêng về văn học nghệ thuật, gần đây thì mang một lô đồ cổ sang Paris triển lãm, nhưng cuối cùng “không biết sau đó là thế nào?”. Lại còn mấy vị “đại sư” cũng mang mấy bức cổ hoạ và tân hoạ, đi các nước châu Âu, dọc đường treo khắp, nói là làm “rạng rỡ Tổ quốc”. Nghe nói nay mai sẽ mang bác sĩ Mai Lan Phương sang Liên Xô, để đẩy mạnh “chủ nghĩa tượng trưng”; từ đây về sau sang châu Âu truyền đạo thì rất thuận tiện. Ở đây tôi không định bàn xem cách diễn xuất của bác sĩ Mai Lan Phương có quan hệ gì với “chủ nghĩa tượng trưng” ^[1] hay không, tóm lại, tôi dám nói, người sống mà thay thế đồ cổ, thì cũng có thể cho là đã tỏ ra có tiến bộ một chút.

Nhưng chúng tôi không có ai căn cứ vào nghi tiết “lễ thượng vãng lai” ^[2] mà nói: Mang về!

Tất nhiên, nếu có thể chỉ mang đi, cũng không phải là một chuyện xấu, một là thấy được ta phong phú, hai là thấy được ta rộng rãi. Nietzsche nói khoác rằng ông ta là mặt trời, nóng vô cùng, chỉ cho đi, chứ không nghĩ đến chuyện lấy lại. Nhưng cuối cùng Nietzsche không phải là mặt trời, ông ta phát điên. Trung Quốc cũng không phải là than đào dưới đất lên có thể đủ dùng cho toàn thế giới mấy trăm năm thì sao? Sau mấy trăm năm, tất nhiên chúng ta sẽ thành linh hồn, hoặc lên thiên đường, hoặc xuống địa ngục, nhưng con cháu chúng ta thì còn đấy, cho nên còn phải để lại cho chúng nó một ít lễ phẩm chứ. Nếu không, gặp những lúc tết nhất, chúng nó sẽ không còn tìm ra cái gì cả, đành phải cúi đầu chúc mừng để được thưởng lại chút cơm thừa canh cặn.

Vật “thưởng” đó không nên hiểu lầm là “quăng lại” mà “quăng cho”, nói cho đường hoàng một tí, có thể nói là “mang đến”, ở đây tôi không muốn nêu thí dụ. ^[3]

Ở đây tôi cũng không muốn nói gì thêm về chuyện “mang đi”, nếu không sẽ không “môđec” chút nào. Tôi chỉ muốn khuyến khích chúng ta nên hà tiện một chút, ngoài việc “mang đi” còn phải “mang về”, là vì chủ nghĩa “mang về”.

Nhưng chúng ta bị những cái “mang đến” làm cho khiếp sợ. Trước có thuốc phiện của Anh, súng hỏng của Đức, sau có phấn sáp của Pháp, điện ảnh của Mỹ, và các thứ lặt vặt in dấu “hoàn toàn quốc hoá” của Nhật. Thế là ngay những bạn thanh niên đầu óc tỉnh táo cũng đâm ra sợ hãi hàng ngoại. Thực ra, chính vì đó là đồ “mang đến”, chứ không phải là đồ “mang về”.

Cho nên, chúng ta phải vận dụng não tuỷ, mở mắt ra cho sáng, tự mình mang về!

Nói thí dụ, một thanh niên nghèo trong chúng ta, nhờ âm đức của tổ tiên (tạm cho tôi nói như thế) mà được một ngôi nhà lớn, hãy chưa nói anh ta lừa được, cướp được, hay thừa kế hợp pháp, hoặc giả làm rể mà có. Thế thì, làm thế nào? Tôi nghĩ trước tiên, bất kể ba bảy hăm mốt, cứ “mang về” đã! Nhưng nếu phản đối chủ cũ ngôi nhà đó, sợ bị bẩn lây, cứ loanh quanh không dám bước vào cửa, như thế là hèn; bỗng nổi giận, phóng lửa đốt sạch, gọi là bảo vệ danh dự, như thế là dốt. Có điều vì hâm mộ người chủ cũ, mà cái gì cũng tiếp thu cả, hớn hở mò vào phòng ngủ, ra sức hút cho hết chỗ thuốc phiện còn lại, tất nhiên như thế càng hỏng. “Chủ nghĩa mang về” không phải như vậy.

Anh ta chiếm lấy, lựa chọn. Thấy vây cá, thì không quăng ra đường để tỏ mình “bình dân”, nếu là đồ ăn được, cũng sẽ cùng bạn bè ăn, như ăn củ cải, ăn rau, chỉ không dùng để thết khách sang mà thôi; thấy thuốc phiện, cũng không quăng vào hố xí trước mặt mọi người, để tỏ mình triệt để cách mạng, mà đem về phòng bào chế thuốc chữa bệnh, nhưng không làm cái trò giả dối “còn bao nhiêu đem bán, bán hết thì thôi”. Chỉ có hai cái dọc tẩu và bàn đèn, mặc dù kiểu khác với Ấn Độ, Ba Tư, Ả Rập, có thể cho là quốc tuý được, nếu mang đi chu du thế giới, nhất định sẽ có người xem, nhưng tôi nghĩ, trừ một ít đem vào để nhà bác cổ, còn thì có thể phá huỷ quách đi. Lại có một bầy dì hai, cũng có thể mời các bà mỗi người mỗi ngả cho, nếu không thì “chủ nghĩa mang về” sợ không khỏi hơi nguy hiểm.

Tóm lại, chúng ta cần phải mang về. Chúng ta phải hoặc sử dụng, hoặc giữ lại, thả ra, hoặc phá huỷ đi. Thế thì, chủ nhân là chủ nhân mới, nhà cũng biến thành nhà mới. Nhưng trước hết người đó phải bình tĩnh, dũng cảm, biết phân biệt, không tự tư. Không mang về thì người ta không thể thành người mới được, không mang về thì nghệ thuật không thể thành nghệ thuật mới được.

4 tháng 6 (tập Thả giới đình)

(Bài này đăng lần đầu trên mục Động hướng, tờ Trung Hoa nhật báo, ngày 7 tháng 6 năm 1934.)

---

^[1]Tờ Đại văn báo ngày 28 tháng 5 năm 1934 có đăng tin sau: Các nhà hoạ sĩ danh tiếng của nước ta, Lưu Hải Mễ, Từ Bi Hồng gần đây có mở một cuộc triển lãm sách và tranh ở Mạc Tư Khoa, được nhân sĩ nước đó rất tán thưởng, cho là rất thích hợp với chủ nghĩa tượng trưng đang thịnh hành ở Liên Xô. Giới nghệ thuật Liên Xô trước nay chia ra hai phái, tả thực và tượng trưng. Hiện nay chủ nghĩa tả thực đã tàn tạ rồi, mà chủ nghĩa tượng trưng thì được mọi người hoan nghênh nhiệt liệt. Các nhà nghệ sĩ nước đó thấy tranh và sách của ta rất hợp với phái chủ nghĩa tượng trưng, mới nhớ rằng kịch bên Trung Quốc cũng theo chủ nghĩa tượng trưng, cho nên… mời diễn viên danh tiếng của Trung Quốc là Mai Lan Phương sang diễn…“.
^[2]“Lễ trọng chuyện có đi có lại”
^[3]Ám chỉ việc Mỹ chở bông và bột mì cho Trung Quốc năm 1933. Chính phủ Quốc dân Đảng để tiến hành cuộc chiến tranh chống nhân dân, đã sai Tống Tử Văn sang Mỹ ký hiệp ước vay bông và bột mì, bằng số tiền 30 triệu Mỹ kim.