Tôi đã giáp mặt với chiến tranh. Như nhiều người Việt Nam khác từng sống trên mảnh đất quê hương. Nhưng ba mươi năm qua tôi nhìn chiến tranh từ xa, qua màn hình, qua những trang báo.

Ngày tôi rời bỏ đất nước, tưởng như chiến tranh đã tàn, hòa bình đến rồi. Nhưng trên quê hương cũ âm vang bom đạn nào đã tắt. Chỉ vài năm sau Châu Đốc, Mỏ Vẹt, Cao Bằng, Lạng Sơn lại bùng lên khói lửa sau thời âm ỉ, trở thành chiến địa tàn khốc.

Tôi còn nhớ rõ ngày bộ đội Trung Quốc tràn qua biên giới. Buổi sáng xuống phòng ăn của ký túc xá, đọc tờ San Francisco Chronicle chạy tin nơi trang nhất với hình ảnh đi kèm và lời kêu gọi hai bên tự kiềm chế của Hoa Kỳ mà lòng tôi quặn đau. Đất nước ơi! Quê hương ơi! Sao hoà bình lại chạy trốn dân tôi! Như tôi đã chạy trốn chiến tranh để rồi thành người biệt xứ. Các bạn sinh viên ở chung xúm xít hỏi: người Việt vừa đánh bại Mỹ, giờ lại phải đương đầu với quân Trung Quốc, anh nghĩ sao? Tôi bị giằng co giữa nhiều suy tưởng, ở quê nhà nỗi thống khổ của người dân dưới chế độ cộng sản ngày một dâng cao trong khi quan hệ Mỹ-Trung mới được chính thức nối lại. “Việt Nam từng bị Trung Quốc đô hộ cả ngàn năm mà rồi cũng giành được độc lập”. Đó là điều tôi đã nói với các bạn, như là một chân lí lịch sử. Mấy tuần của cuộc chiến, tối tôi coi ti-vi, sáng đọc báo xem tình hình thế nào. Lại cảnh người dân gánh gồng sơ tán, phố thị, làng xã bị bom đạn tàn phá trở nên hoang tàn. Trong cuộc chiến, người dân luôn là kẻ hy sinh, chịu đựng nhiều nhất.

Lời cầu nguyện cho hoà bình trước sân một thánh đường ở thành phố Grand Rapids, bang Michigan, Hoa Kỳ (ảnh Bùi Văn Phú. 6.2006)

Thời sinh viên, cũng như sau này ra đời, khi chiến tranh xảy ra ở bất kì nơi nào trên thế giới, bạn đồng nghiệp thường hỏi: “Anh đã trải qua những năm tháng sống trong chiến tranh, anh hiểu được thế nào chứ?”. Vâng tôi hiểu lắm về lòng khao khát hoà bình của tôi, của dân tôi, nên tôi chẳng ủng hộ chiến tranh.

Đời sống nước Mỹ hiện đại, thông tin nhanh chóng với hình ảnh tường thuật tại chỗ được gửi đi trong giây phút. Nhưng trong bất cứ bản tin chiến sự nào, nếu gạt bỏ ra ngoài tên những quốc gia, những địa danh, thì cuộc chiến nào cũng mang lại những hệ lụy giống nhau cho người dân. Tan cửa. Nát nhà. Mất người thân. Angola, Nicaragua, Somalia, Kosovo, Iraq và giờ đây Lebanon đều gieo nỗi kinh hoàng cho người dân như thế.

Cảnh mạn bắc của Israel bị pháo kích không giống sao những đêm Sài Gòn có hỏa tiễn 122 li bay vào. Cảnh máy bay Israel ồ ạt ném bom Lebanon thì có khác gì đâu khi Mỹ oanh tạc Hà Nội 12 ngày đêm dịp Giáng Sinh 1972. Quân Israel tràn qua biên giới giống như những vùng chiến trận ở Hạ Lào, Mỏ Vẹt, ở phía nam sông Bến Hải, ở biên giới Việt-Trung.

Đã ba mươi năm theo dõi tin chiến sự từ xa qua những hình ảnh, dòng chữ, nhưng tôi vẫn cảm nhận được nỗi lo canh cánh bên lòng của những người dân phải sống những chuỗi ngày bên cạnh đạn bom.

Vì tôi đã từng đối mặt với chiến tranh.

© 2006 talawas