Từ I qua O sang A đến chữ E

Cuộc “cách mạng” từ tuổi lên 6

Vậy là một cuộc “cải cách giáo dục” mới lại sắp bắt đầu. Nhiều người đã thực sự tỏ ra lo lắng ngay khi Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) khẳng định sẽ vẫn đưa sách giáo khoa (SGK) lớp 1 và lớp 6 triển khai đại trà vào năm học 2002-2003.

“Chỉ con Cừu được tôn trọng?”
Điều khiến dư luận băn khoăn nhất là những cuốn sách được làm vội vàng, để lại quá nhiều sai sót. Nhà văn Trần Mạnh Hảo trong một bài viết mới đây nhấn mạnh: “Cải cách” động trời của cuốn SGK “Tiếng Việt 1” là việc lấy nguyên âm e thay cho nguyên âm a, dạy chữ e trước, xáo trộn toàn bộ bảng mẫu chữ cái Latinh của chữ quốc ngữ truyền thống, thứ tự mà cả thế giới hàng nghìn năm nay vẫn dùng. Còn theo PGS-TSKH Nguyễn Kế Hào: Sách lạm dụng hình, trình bày nhiều chỗ chưa thoát, gây quá tải, trong khi mục tiêu đề ra lại thấp (thấp hơn giai đoạn thập niên 90 của thế kỷ trước). Sách Toán lớp 1 dạy phép cộng và phép trừ không nhớ trong phạm vi 100 là không thích hợp, là quá tải và làm rối rắm tư duy của trẻ. Trong khi đó, sách Toán lớp 1 lại trình bày theo hướng chủ đạo là kiểu trắc nghiệm, không thích hợp với lứa tuổi bắt đầu đi học. Học theo sách này, học sinh sẽ là người đóng vai phụ. Sách Tự nhiên – Xã hội lớp 1 lại được viết như sách dành cho trẻ em mẫu giáo lớn vì nhìn vào sách, trẻ em chỉ việc nhận diện chứ không phải suy nghĩ…”.

Nhiều nhà khoa học đã chỉ ra một cách chi tiết: Mặc dầu dạy ngay vào chữ e, nhưng bài này lại có tới 9 minh hoạ chẳng ăn nhập gì với chữ e mà trẻ đang học (ếch học bài, chim dạy hát…). Sang bài 2 dạy thêm chữ b, ghép với e thành be nhưng lại có hình vẽ bà cụ (gợi ý chữ bà, nhưng a lại chưa được học). Tác giả Trần Xuân cho biết: “Từ bài 1 đến bài 27, các chữ đầu câu và tên người không viết hoa, hết câu không chấm (nhưng lại phẩy). Còn từ bài 28 trở đi, chữ hoa lại được đem dùng rất phung phí, nghĩa là tên các loài vật đều được viết hoa (Cừu, Khỉ, Rùa, Sẻ, Cá, Sên, Kiến…) Những tên kép như: Bói Cá, Dế Mèn, Chào Mào, Sáo Sậu… viết hoa cả hai từ (trừ tu hú=Tú hú). Trong một câu, cừu được viết hoa (Cừu) còn hươu, nai thì không(?); lợn, giun, cò, chuồn chuồn… cũng liệt vào loại “không được tôn trọng” nên không viết hoa(!)”…

Đó là chưa kể đến thứ tự của 5 dấu truyền thống: Huyền, sắc, nặng, hỏi, ngã đã được xáo trộn thành: Huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng.

Sẽ phải trả giá đắt?

Trao đổi với phóng viên báo Lao Động, TSKH Nguyễn Kế Hào (nguyên Vụ trưởng Vụ Tiểu học, Bộ GD-ĐT) nói: “Bộ sách mới dành cho lớp 1 mà NXB Giáo dục vừa in xong cần phải được viết lại chứ không chỉ là điều chỉnh, bằng không sẽ phải trả giá đắt”. GS-TSKH Hồ Ngọc Đại gay gắt hơn: ‘Tôi hoàn toàn có tư cách khoa học và trách nhiệm đảng viên nói quyển sách Tiếng Việt lớp 1 do Dự án tiểu học biên soạn vội vàng là một việc làm bất hợp pháp, phản khoa học và phi đạo lý…Tôi kính mong các đồng chí có trách nhiệm của Chính phủ và Đảng đừng để xảy ra sự việc rất đáng xấu hổ đó cho đất nước và cho Đảng ta”.

Cô Nguyễn Bích Loan (Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Giang, HN) cho biết: Dạy các cháu viết chữ a dễ hơn dạy chữ e. Còn cô Dung, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trung tự (HN) – trường chuẩn quốc gia – thì cho rằng: Dạy chữ e trước phải hết sức cẩn thận kẻo các cháu dễ nhầm với chữ l (e lờ)…

Ông Nguyễn Hữu Trúc (Hiệp hội UNESCO VN) đã rất bức xúc khi viết thư cho chúng tôi: “Cải cách, thay đổi là cần thiết nhưng người ta chỉ thay đổi những gì sai, cái gì không phù hợp. Còn cái gì đã đúng, đã hợp lý mà thay đổi thì không được và nhất là lại dùng hàng triệu trẻ em ngây thơ, trong trắng ở độ 6 tuổi làm những “con thỏ” để thí nghiệm thì là có tội với các em, có tội với nhân dân…”

Nhóm PV KT-XH

Mảng sáng lại bị thu hẹp…

Sau 2 năm thực hiện, bức tranh của giáo dục tiểu học mảng sáng ngày càng sáng hơn, mảng tối đỡ tối hơn và ngày càng thu hẹp lại. Nhưng…

Vậy mà đã phải thay đổi quá sớm, “Chiến dịch 1.6.2002” của Nhà xuất bản Giáo dục đã in xong sách mới cho học sinh lớp 1 cả nước trong khi đó thì giáo viên, các bậc cha mẹ và các ngành, các cấp đều chưa sẵn sàng tiếp nhận. Riêng giáo viên dạy lớp 1 thì thật khó nói. Nhìn vào bộ sách giáo khoa (SGK) mới, nhiều người hoài nghi, họ than phiền, rằng sách tiếng Việt và sách Toán quá tải đối với trẻ em 6 tuổi lần đầu cắp sách tới trường, rằng sách quá đắt so với túi tiền và mức sinh hoạt của nhiều người dân, rằng sách chỉ được dùng một lần rồi bỏ đi ngay như vở nháp, rằng sách còn quá nhiều hạt sạn, rằng đồ dùng học tập của học sinh giá cao nên con nhà nghèo không mua nổi, rằng nhiều điều trong SGK khiến giáo viên không hiểu, mà khi tập huấn thay sách đem hỏi cán bộ hướng dẫn thì chỉ nhận được câu: “Cấp trên đã nghiên cứu cả rồi, cứ thế mà làm!”, rằng chương trình thiết kế cho học sinh học 1 buổi/ ngày và 2 buổi/ngày đều như nhau, v.v và v.v…

Thêm vào đó, nhiều giáo viên tiểu học nếu bị đánh giá là không đủ năng lực dạy theo SGK mới đành đứng trước nguy cơ không được tiếp tục dạy học! Đặc biệt là ở vùng núi, vùng sâu vùng xa, nhiều giáo viên chưa đạt chuẩn đào tạo, nhiều trẻ em khi vào học lớp 1 còn chưa biết nói tiếng phổ thông (tiếng Việt), chưa biết đếm đến 10 thì việc dạy và học ở những nơi này sẽ ra sao? Phải chăng, bức tranh giáo dục tiểu học sẽ thay đổi theo hướng ngược lại, mảng sáng bị thu hẹp và mảng tối sẽ tối hơn và lan rộng ra, sự lộn xộn và tiêu cực sẽ gia tăng. Vì bộ sách mới chỉ được thử nghiệm ở những nơi thuận lợi, trong khuôn khổ của dự án chứ không tính đến những nơi khó khăn, không quan tâm đầy đủ đến điều kiện đại trà (từ dự án ra đại trà còn là khoảng cách lớn).

PGS-TSKH Nguyễn Kế Hào

Ưu điểm lớn – khuyết điểm nhỏ

Bộ Giáo dục – Đào tạo trả lời

Để chuẩn bị khai giảng năm học 2002 – 2003, năm học bắt đầu triển khai chương trình, sách giáo khoa mới ở lớp 1, lớp 6, trong hai tháng 4 và 5.2002, Bộ đã huy động 124 báo cáo viên, tổ chức bồi dưỡng cho 6.031 giảng viên cốt cán (2.842 giảng viên lớp 1 và 3.189 giảng viên lớp 6). Trong hè 2002, các địa phương đã tổ chức bồi dưỡng cho tất cả hiệu trưởng các trường tiểu học, trung học cơ sở và toàn bộ giáo viên dạy lớp 1, lớp 6 và giáo viên dạy thí điểm ở lớp các lớp trên về chương trình, sách giáo khoa mới; phương pháp giảng dạy và cách đánh giá kết quả học tập của học sinh; thực hành soạn bài, sử dụng thiết bị, làm đồ dùng dạy học.

Nhà xuất bản Giáo dục đã phối hợp với các công ty sách và thiết bị trường học các địa phương phát hành 52,5 triệu bản SGK lớp 1 và lớp 6 mới, đáp ứng đầy đủ nhu cầu SGK và các tài liệu phục vụ năm học mới ở tất cả các vùng, đặc biệt là các vùng khó khăn. Theo dự báo, tổng số học sinh tiểu học nhập học năm học mới là 8,998 triệu em.

Thực hiện sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, trong hè 2002, UBND các tỉnh, TP đã tập trung vào công tác bố trí, bồi dưỡng giáo viên, đề ra các giải pháp khắc phục một phần tình trạng thiếu giáo viên và đội ngũ không đồng bộ, ưu tiên sắp xếp đủ giáo viên dạy lớp 1, lớp 6 phát hành SGK mới và mua sắm thiết bị, đồ dùng dạy học. Các tỉnh, TP cũng đã điều tra, thống kê cụ thể vầ số lượng và địa chỉ các phòng học tạm bợ, cần cải tạo, xây dựng, nâng cấp. Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ các giải pháp kịp thời về nguồn tài chính đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Đó là bước đầu quan trọng để việc triển khai chương trình, sách giáo khoa mới ở lớp 1, lớp 6 cũng như ở các lớp tiếp theo đạt kết quả tốt đẹp.