Thoạt tiên có một chuyện ngụ ngôn thế này: một em Nụ (tên trên sàn diễn nghệ thuật là Xuân Nụ) phê bình cô Hoa (trên báo chí văn chương vẫn ký bút danh Hạ Hoa), tiện thể trách luôn cả ông Quả (bí danh hoạt động cách mệnh là Thu Quả), rằng sao các cụ chẳng lên đường? Các cụ chẳng làm gương chút gì cho chúng cháu nữa! Trách rồi nàng sùi sụt khóc một cách chân tình.

Thế rồi sao nữa?

Thế rồi có cụ Hegel đi ngang. Cụ sờ vầng trán hói của mình và thở dài. Cụ nghĩ bụng “Ôi ta viết ra hàng bồ chữ, mà có ai chịu đọc đâu, mà có đọc cũng có chịu hiểu cho đâu? Hoá ra ta đã chỉ gửi lại cho đời vô vàn ảo tưởng!”

Tôi cũng tình cờ đi ngang, tôi hỏi cụ:

– Bạn Hegel ơi … à mà mình xưng hô thế có xấc xược không?

– Có gì mà xược? Khi ta bị bệnh tả và trút hơi thở cuối cùng, trong cơn mê man ta nghĩ bụng, ôi ước gì gặp được một người bạn!

– Thế nào thì được là bạn của … bạn?

– Không được chửi đổng với cuộc sống. Cuộc sống diễn ra thế ấy, khó lắm, vất vả lắm, cơ cực lắm… xin hãy trân trọng Cuộc Sống.

– Chấp nhận cả những cái bẩn thỉu của cuộc sống sao?

– Ta đâu có khi nào nói với bạn như vậy nhỉ? Chấp nhận Cuộc Sống là chấp nhận cái phương pháp phát triển của cuộc sống. Nó diễn ra như thế này: cái Nụ thành cái Hoa, cái Hoa thành cái Quả… Ðừng ngăn lời ta… Ta biết bạn định hỏi, vậy trước cái nụ có gì? Trước cái nụ có cái hạt giống, rồi có cái chồi, rồi có cái cây, rồi có cái nụ… Tạm lấy ra ba khúc nụ, hoa, quả, thì… chấp nhận cuộc sống có nghĩa là chấp nhận trách nhiệm của từng giai đoạn cuộc sống ấy. Nụ hãy đúng là nụ, đừng chấp chới thành hoa sớm quá. Hoa hãy đúng là hoa, đừng ngoe nguẩy mà sớm nở tối tàn thì còn đâu chức năng biến mình thành Quả? Mỗi giai đoạn của phương pháp phát triển hãy đảm đương trách nhiệm của mình. Không ai làm gương cho ai được. Nụ bắt chước Hoa hay Quả thì nhố nhắng, mà Quả bắt chước Nụ hoặc Hoa thì bị thiên hạ chê là động rồ. Mỗi người hãy nhận trách nhiệm của chính mình! Ðó là kết luận rút ra từ Hegel của người biết đọc sách. Nghĩa là người biết yêu Cuộc Sống đích thực.

Cái công thức “bổ ngang” ấy lại được chấp nhận, và dẫn tới sự xuất hiện báo Văn nghệ trẻ cạnh Văn nghệ (hiểu ngầm là “già”), có nhà xuất bản Trẻ và báo Tuổi Trẻ, có báo Thiếu niên, Nhi đồng, rồi báo Tiền phong (giành lấy cái quyền của lớp trẻ và chỉ có lớp trẻ mới là lớp tiên phong)… vậy bây giờ, “các cụ” về già, sao lại còn cứ đòi các cụ tiên phong như mình?

Người viết bài này giả vờ đi theo cái lý lẽ phân chia thế giới theo lối bổ ngang đấy thôi. Nay ta thử bổ dọc coi.

Bổ dọc ra, thì thấy Nụ, Hoa, Quả, mạch nào cũng chứa đựng những cái Ðẹp và những cái Thối nát như nhau.

Có các bạn trẻ từng thật sự chân thành đi nhặt ve chai và giấy lộn làm việc nghĩa, bây giờ thì có phong trào Trí tuệ Việt Nam và Tình nguyện … Còn ai nữa ngoài lớp trẻ trong các “chú” bộ đội đang bảo vệ đất nước ngoài hải đảo xa xôi? Thế nhưng cái bọn đua xe đâm chết trẻ em trên đường Láng-Hoà Lạc là trẻ hay già? Cái bọn đâm chém nhau sau khi hút hít là trẻ hay già?

Người già cũng thế. Ðầy rẫy những điều để bạn trẻ chê trách. Mà bọn chúng nói, báo cũng đăng nữa, các cụ không cựa được đâu! Kể cả khi bọn chúng không nói, nhưng nếu có ăng ten tốt, hẳn các cụ cũng giật thót. Thế nhưng các ông Thần Ðèn, các ông Thần Cầu, các ông Thần bảo quản mận và cá và vải thiều và vô số thứ khác nữa được tươi ngon giúp nhà nông… các ông ấy đâu còn trẻ? Cái ông chủ tịch huyện người Mèo vĩ đại đem mận đi bán để makéttinh hộ nông dân … cái ông Thần đích thực ấy đâu còn trẻ?

Tập thể khoa học chúng tôi có tên là Công nghệ Giáo dục, hai mươi lăm năm nay chúng tôi chủ trương mỗi người tự chịu trách nhiệm và chúng tôi dỡ bỏ rất khéo cái khẩu hiệu thầy giáo là tấm gương cho học sinh noi theo.Vì chúng tôi muốn triệt để biện chứng như lời khuyên của bạn Hegel nụ và hoa và quả là ba giai đoạn của sự sống đích thực. Từng giai đoạn đều phải là chính mình trăm phần trăm, không giai đoạn nào phải làm gương cho giai đoạn nào khác, chỉ làm gương cho chính mình thôi, nếu thật cần.

© 2003 talawas

bản để in