Ngày 08.06.2005, tin cho hay, trước sự chứng kiến của đám đông nhiều trăm người, Matthew Fox, người Mỹ, rảo bước đến trước Thánh đường Wittenberg nổi tiếng của nước Đức, rồi đóng lên gian cửa gỗ đồ sộ của chốn linh thiêng này bản danh sách 95 Luận đề cho cuộc Cải Cách Tôn giáo mới.

Mathew Fox là ai, và vì sao lại không thực hiện hành động này tại quê hương ông, hay tại thành Rome – thánh địa của Công giáo, mà lại là tại nước Đức?

Chắc hẳn độc giả còn nhớ Hans Küng, một trong những nhà thần học hàng đầu trên thế giới đã bị trục xuất khỏi Giáo hội vào năm 1979. Trực tiếp thực hiện công việc này khi đó, người đứng đầu Bộ Giáo lý và Đức tin, không ai khác, là Hồng y Joseph Ratzinger, tức Giáo hoàng Benedict XVI đương nhiệm. Xấp xỉ có đến cả trăm nhà thần học và người chăn chiên khác đã là “nạn nhân” của Hồng y Ratzinger dưới triều Giáo hoàng vừa rồi. Những người nổi tiếng nhất có thể kể đến là nhà thần học người Đức Eugen Drewermann, linh mục dòng Francis người Brazil Leonardo Boff, nhà thần học người Mỹ Charles Curran, và – không thể bỏ qua – một nhà thần học người Mỹ khác thuộc dòng Dominic, Matthew Fox.

Matthew Fox sinh ngày 21.12.1940, thụ phong linh mục vào năm 1967. Fox đã nhận bằng Thạc sỹ về triết học và thần học tại Viện Aquinas (Aquinas Institute), và sau đó là Tiến sỹ Tâm linh học tại Viện Công giáo Paris (Institut Catholiques de Paris). Năm 1977 ông sáng lập Viện Văn hóa và Tâm linh Sáng tạo (Institute of Culture and Creation Spirituality, ICCS) thuộc Phân khoa Đại học Mundelein (Mundelein College) tại Chicago. ICCS là tiền thân nguyên thủy của Đại học Thông thái (Wisdom University) ngày nay, tại California, mà Fox hiện là Chủ tịch danh dự.

Matthew Fox là tác giả của hai mươi sáu cuốn sách về đề tài tôn giáo. Trong số này đáng lưu ý là Phúc lành nguyên thủy (Original Blessing); Tâm linh dưới tên gọi tình thương (A Spirituality Named Compassion); Xuyên phá: tâm linh sáng tạo của Meister Eckhart dưới bản dịch mới (Breakthrough: Meister Eckhart’s Creation Spirituality in New Translation); Ân huệ tự nhiên (Natural Grace, đồng tác giả với nhà khoa học Rupert Sheldrake); Một dòng sông, nhiều dòng chảy (One River, Many Wells); và Tính sáng tạo: nơi Thần thánh và Con người gặp nhau (Creativity: Where the Divine and the Human Meet). Cuốn sách mới nhất của ông, Một cuộc Cải cách Tôn giáo mới! (A New Reformation!), đã thật sự là một tiếng sấm trên bầu trời Thiên chúa giáo. Tuy nhiên, trước khi nói về điều này, chúng ta nên biết thêm về Matthew Fox.

Trong những năm 1980 Fox đã có một cuộc tranh cãi trực tiếp, gay gắt và kéo dài với Joseph Ratzinger, mà kết quả là ông bị rút phép thông công, buộc phải rời khỏi hàng giáo phẩm của dòng Dominic vào năm 1993. Sau sự kiện này, Fox cải đạo, trở thành mục sư Tân giáo, thụ phong từ Giám mục giáo phận California, William Swing.

Tư tưởng của Matthew Fox lần đầu tiên được trình bày rõ ràng trong Phúc lành nguyên thủy (1983), đối lập với học thuyết nặng nề của Giáo hội về tội lỗi nguyên thủy (tội tổ tông) và sự cứu chuộc. Fox được xem là “nhà thần học nữ quyền luận”, đến mức ông gọi Thượng đế là đức Chúa Mẹ. Ông thay hành trình tâm linh với Rửa tội, Khai trí, và Hợp nhất, bằng bốn con đường: Khẳng định, Phủ định, Tạo tác, và Chuyển hóa. Bốn con đường này thuộc về điều mà ông gọi là Tâm linh Sáng tạo (Creation Spirituality), và đó cũng là danh xưng cho khuynh hướng Thiên chúa giáo mà ông sáng lập. Nó kêu gọi thổi một luồng sinh khí mới và đời sống Thiên chúa giáo, kết hợp sự mặc khải Thiên chúa với các vấn đề khoa học, với văn hóa nghệ thuật, quyền của phụ nữ và quyền của người đồng tính luyến ái, với các vấn đề về môi trường…

Cuốn sách Một cuộc Cải cách Tôn giáo mới! được xem là hành động đáp lại trực tiếp cho điều mà tân Giáo hoàng Benedict XVI nói rằng ông dành sự “lắng nghe” cho “toàn thể” Giáo hội, trong thông điệp đầu tiên sau khi tấn phong chính thức. Nó phát ra những thách thức đến Giáo hoàng, và xem xét những điều mà Matthew Fox (và nhiều người khác) gọi là sự thối nát của Giáo hội này.

Theo Fox, “Vào thời điểm khủng hoảng này của lịch sử loài người và hành tinh, khi trái đất đang bị tàn phá bởi bạo lực chiến tranh, nghèo đói, sự kỳ thị giới tính, thái độ bài gay, và sự tàn phá môi trường, chúng ta cần phải làm một điều chưa từng có trước nay, là tập hợp những người mong muốn một tương lai của tình thương, sáng tạo, và công bằng, cùng đứng lên và nói lên lương tâm của mình. Tôn giáo nên là một phần của giải pháp chứ không nên tạo thêm vấn đề trong số đó”.

Chương cuối của cuốn sách năm chương này, là “95 luận đề (hay tín điều) của đức tin dành cho một Thiên chúa giáo của thiên niên kỷ thứ ba”. Đây chính là thách thức trực tiếp nhất mà Matthew Fox đưa ra với Giáo Hoàng Benedict XVI. Fox đã mời vị tân Giáo hoàng cùng ông và những người khác tham gia vào cuộc thảo luận về 95 luận đề này vào ngày 18.05.2005 tại Wittenberg. Lời mời này có quá “ngang ngược” không, khi người được mời là Giáo hoàng, mà người đi mời lại dám tự ấn định thời gian và nơi chốn như vậy? Và tại sao phải là ở Wittenberg của nước Đức? Chúng ta nay quay trở về với câu hỏi ở đầu bài.

Thiên chúa giáo đã có những lần phân ly để lại dấu ấn không chỉ trong lịch sử tôn giáo, mà hơn thế, là những lần phân ly đem lại tác động mãi mãi về sau lên đời sống tinh thần và cả đời sống chính trị – xã hội của con người, hết thời đại này qua thời đại khác. Có thể nói, lần phân ly lớn nhất chính là sự tách rời của Thiên Chúa giáo Tin lành khỏi Thiên Chúa giáo Cơ đốc. ^[1]

Năm 1517, Đức cha Martin Luther đã công khai thực hiện một việc đầy thách đố đối với Giáo hội, là đến trước Thánh đường Wittenberg, đóng lên khung cửa gỗ to lớn của toà nhà một bản “95 luận đề”, kịch liệt đả phá sự thối nát của đời sống Công giáo dưới triều Giáo hoàng Leo X. Kháng thư 95 điểm đó nhanh chóng lan tràn khắp nước Đức, khiến Leo X nổi giận, rút phép thông công của Luther vào năm 1520. Khinh thường quyền uy đó, Luther tiếp tục cuộc vận động của mình, xây dựng một Giáo hội Thiên Chúa mới, đối lập với Giáo hội Công giáo khi đó, vốn nặng đàn áp, đầy những nghi lễ rườm rà không hướng vào chính tâm linh con chiên, và nhiều phép tắc hủ bại về tài chính. Và như vậy, từ một hành động mang tính biểu tượng, Tân giáo, hay Tin lành giáo – cũng trên tinh thần giáo lý Thiên Chúa, đã ra đời và vẫn tiếp tục vững bước phát triển từ đó cho đến thời đại của chúng ta ngày nay.

Gần 500 năm sau, tháng Năm, vào dịp mà người Thiên chúa giáo vừa tưởng nhớ sự Giáng thế ^[2] không lâu, cánh cửa của chính cái Thánh đường đã được Martin Luther làm cho nổi tiếng và đi vào sử sách cùng với ông, lại một lần nữa rung lên vì những nhát đóng, làm rúng động tính thiêng liêng bất khả xâm của nó, và cũng là một bản giấy gồm 95 điểm, nhưng lần này là của Matthew Fox.

Chọn dịp lễ trọng – tức Matthew Fox đã không tùy tiện ấn định cả thời gian và địa điểm – để mong có cuộc thảo luận giữa Giáo hoàng và những nhà thần học nổi bật nhất của thời hiện đại, về một đề tài đã vang rền trong cộng đồng Công giáo trong rất nhiều năm qua, như vậy là đã không diễn ra. Theo lịch trình làm việc trong dịp lễ này, sau khi thuyết giảng tại Pentecost và Bad Herrenalb, nước Đức, trong hai ngày 15 và 16 tháng Năm, Matthew Fox đến Wittenberg để gióng lên một hồi chuông thách thức, một đòi hỏi Cải cách Tôn giáo của thời hiện đại.

Matthew Fox cho rằng thực tế chúng ta đang đối mặt với hai loại Giáo hội: một Giáo hội thể hiện hình ảnh của một đức Chúa Cha trừng phạt, được nhân hình hóa từ cấu trúc tôn ti trật tự cứng nhắc của Giáo hội, đàn áp phụ nữ, gieo rắc thái độ bài gay và “bốc mùi” bất đồng nội bộ; còn Giáo hội kia thể hiện hình dáng nữ tính của sự Thông thái, nhân hình hóa từ một đức Chúa Cha – Chúa Mẹ của công bằng và tình thương. Và đây chính là lúc người Thiên Chúa giáo chọn lựa đâu là Giáo hội mà họ sẽ theo: một Thượng đế đầy những thanh lọc giận dữ đối với con chiên hay là một con đường thông thái với sự rộng mở đầy yêu thương. 95 luận đề của ông chính là nhắm vào sự chọn lựa con đường thứ hai này.

Chín mươi lăm luận đề đó là:

1. Thượng đế là cả đức Chúa Cha và đức Chúa Mẹ.
2. Vào thời điểm hiện nay của lịch sử, Thượng đế là đức Chúa Mẹ nhiều hơn đức Chúa Cha, vì giới nữ đang hầu như bị bỏ qua, và đức Chúa Mẹ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng trở lại ở vấn đề phái tính.
3. Thượng đế luôn mới, luôn trẻ, và luôn “trong sự sinh thành”.
4. Thượng đế của một Chúa Cha trừng phạt không phải là một Thượng đế đáng để vinh danh, mà là một Thượng đế trong nhầm lẫn – một vị thần để phục vụ cho những người xây dựng đế chế. Quan niệm về một Thượng đế thuần nam và thực thi sự trừng phạt là trái ngược với bản chất trọn vẹn một Thượng đế nữ tính và mang tình yêu thương của người mẹ cùng lúc với nam tính và mang sự nhân từ của người cha.
5. “Mọi danh xưng mà chúng ta dành cho Thượng đế là xuất phát từ nhận thức của chính chúng ta” (Eckhart ^[3] ). Vì thế dân chúng phụng tự cho một Chúa Cha trừng phạt chính là đi trừng phạt bản thân mình.
6. Hữu thần luận (tư tưởng cho rằng Thượng đế “ở đâu đó bên ngoài” hay bên trên và vượt khỏi vũ trụ) là sai lầm. Vạn vật ở trong Chúa và Chúa ở trong vạn vật (phiếm thần luận).
7. Mọi người sinh ra đều là một [thực thể] huyền diệu và yêu thương, là những con người trải nghiệm sự hợp nhất của vạn vật và của mọi người. Họ được kêu gọi giữ gìn cuộc sống sinh động vốn huyền diệu và yêu thương này.
8. Mọi người đều được mời gọi ở vào vị trí của những nhà tiên tri [lập giáo, lập thuyết] nhằm ngăn chặn sự bất công [khi dành vị trí đó cho riêng một số người].
9. Thông thái là sự Yêu thương Cuộc sống (xem Sách về sự Thông thái: “đây là sự thông thái: yêu thương cuộc sống”, và Chúa Jesus trong Phúc âm của John: “Ta đã thấy rằng con có thể có một cuộc đời, và có nó trong sự dư dật”).
10. Thượng đế yêu thương mọi sự sáng tạo, và khoa học có thể giúp chúng ta nhìn sâu hơn và hiểu đúng giá trị của những huyền diệu và sự thông thái của Chúa trong tạo tác. Khoa học không phải là kẻ thù của một tôn giáo chân chính.
11. Tôn giáo thì không nhất thiết [cần đến] nhưng [đời sống] tâm linh thì cần.
12. “Jesus không kêu gọi chúng ta đến với một tôn giáo mới mà đến với cuộc sống” (Bonhoeffer ^[4] ). Tâm linh là một cuộc sống sống động, ở tầm sâu của sự mới lạ và lòng tri ân, của sự dũng cảm và tính sáng tạo, của tin tưởng và sự đi tới, của tình thương và sự công bằng.
13. Tâm linh và tôn giáo không thể tiếp tục được sắp cùng loại với giáo dục và tri thức, luật pháp và công bằng, hay thương mại và quản trị, vốn thuộc cùng loại.
14. Người Thiên chúa giáo phải phân biệt giữa một Thượng đế cũ (thiên nam giới và trong lịch sử, giải phóng và cứu rỗi), với một Thượng đế ưu việt ^[5] (thiên nữ tính và huyền diệu, tồn tại và phi tác động).
15. Người Thiên chúa giáo phải phân biệt giữa Chúa Jesus (một nhân vật lịch sử) với Chúa Christ (sự trải nghiệm của Thượng đế trong vạn vật).
16. Người Thiên chúa giáo phải phân biệt giữa Chúa Jesus với [Giáo hoàng Jean] Paul.
17. Chúa Jesus, không như với bất kỳ một người giáo huấn tinh thần nào, huấn thị rằng chúng ta là những người con trai, con gái của Thượng đế, và hành động phù hợp bằng việc trở thành công cụ của của tình thương thiêng liêng.
18. Công bằng môi sinh là cần thiết cho sự sống còn của hành tinh và đạo đức con người; và không có điều đó, chúng ta đang một lần nữa đóng đinh Chúa Christ ở khắp nơi, dưới hình thức của nạn phá rừng, tiêu hủy nguồn nước, tiêu diệt các loài, làm ô nhiễm không khí và môi trường đất. ^[6]
19. Duy trì sự sống là một thế giới khác dành cho công bằng, mà đối với nó tính công bằng có thể duy trì được, còn bất công thì không.
20. Chọn lựa sự ưu đãi dành cho người nghèo, như nhận thấy trong căn bản hành động cộng đồng, là hết sức gần gũi với giáo huấn và tinh thần của Chúa Jesus, hơn là sự lựa chọn ưu đãi cho người giàu và người có quyền lực, như nhận thấy, ví dụ, ở phong trào Opus Dei.
21. Sự công bằng kinh tế đòi hỏi công việc sáng tạo nhằm khai sinh một hệ thống kinh tế mang tính toàn cầu, tôn trọng thể chất và sự thịnh vượng của các hệ thống [kinh tế] trên trái đất, và việc làm cho tất cả.
22. Các ngày lễ và công việc phụng tự là chìa khóa cho cộng đồng người; và sự sống còn [của công việc này] và những dịp tưởng nhớ hoan hỉ như vậy đáng nên có những hình thức mới, thể hiện bằng ngôn ngữ của thế kỷ 21.
23. Tính dục là một hoạt động thiêng liêng và sự trải nghiệm tâm linh, một sự hiển linh (sự mặc khải Thánh thần) của trải nghiệm huyền bí; nó thiêng liêng và đáng được vinh danh như thế.
24. Tính sáng tạo là năng khiếu vĩ đại nhất của loài người, và cũng là vũ khí uy lực nhất dành cho cái ác; và vì thế nó được khuyến khích nhưng cũng cần phải được định hướng đến với hành động mang tính chất của Thượng đế nhất, mà mọi tôn giáo đều đồng ý, là Tình thương.
25. Có một tính chất chăn dẫn nơi người công nhân (tất cả những ai đang làm việc tích cực đang là bà đỡ cho sự vinh quang, và vì thế, giống như một người chăn dắt), và tính chất này phải được tôn vinh như sự thiêng liêng, và người công nhân phải được hướng dẫn về mặt tinh thần, tâm linh để thực hiện công việc của họ một cách hiệu quả.
26. Việc xây dựng một đế chế là không phù hợp với cuộc đời và giáo huấn của Chúa Jesus, với cuộc đời và giáo huấn của Paul, và với giáo huấn của các tôn giáo thần thánh.
27. Tư tưởng hệ không phải là thần học, và tư tưởng hệ gây nguy hại cho đức tin vì nó thay tư duy bằng sự tuân phục, và nó làm thần học sao nhãng nhiệm vụ gắn kết sự thông thái của quá khứ với những nhu cầu hiện tại. Thay cho lý luận thần học, nó đòi hỏi những phát nguyện tận trung với quá khứ.
28. Trung thành không phải là điều kiện đủ của địa vị thánh vụ. Tri thức sáng suốt và lương tâm đã được minh chứng mới là điều đó.
29. Không thành vấn đề là truyền thông, truyền hình tô hồng đến đâu cho Giáo hoàng và một đời Giáo hoàng, vì nó chỉ làm nên một vở kịch hay. Giáo hoàng không phải là [toàn bộ] Giáo hội, mà chỉ là có địa vị giám quản trong Giáo hội. Sùng bái Giáo hoàng là hình thức hiện đại của sự sùng bái cá nhân, và mọi tín hữu phải chống lại điều đó.
30. Tạo dựng một Giáo hội của những kẻ tìm kiếm ân huệ từ bợ đỡ không phải là một Giáo hội thiêng liêng (Từ điển Webster định nghĩa họ là “những kẻ nịnh hót luôn tìm kiếm tư lợi một cách hèn hạ”), và không đó phải là những con người có tâm linh khi dành cho họ chỉ một đức tính là tuân phục. Một hiệp hội của những kẻ bợ đỡ – linh mục bợ đỡ, chủng sinh bợ đỡ, giám mục bợ đỡ, hồng y bợ đỡ, hàng phẩm cấp bợ đỡ của Opus Dei, hay của Lữ đoàn của Chúa, của Tín hữu và sự Giải phóng ^[7] (Legioneers of Christ and Communion and Liberation), và báo chí bợ đỡ, không thể hiện bất cứ hình thức nào từ những giáo huấn hay con người của Chúa Jesus trong lịch sử, người đã chọn sự đương đầu với quyền lực chứ không phải là tích góp nó.
31. Những thề nguyền kín của người giám mục là một cách thức đi đến hủ bại và che đậy bên trong Giáo hội, cũng giống như trong các tổ chức thế tục mà thôi.
32. Tội tổ tông [hay tội gốc] cuối cùng chính là sự diễn đạt về một Thượng đế Chúa Cha mang tính chất trừng phạt, và đó không phải là giáo huấn của Kinh thánh, phúc lành tổ tông [hay phúc lành nguyên thủy] mới là điều Kinh thánh muốn nói.
33. Khái niệm “thương tổn gốc” mô tả tốt hơn so với khái niệm “tội lỗi gốc” về sự chia cắt của trải nghiệm con người của việc rời bụng mẹ và bước vào thế giới, một thế giới vốn thường bất công và không đón chào thân thiện.
34. Chủ nghĩa phát-xít và việc sử dụng sức mạnh cưỡng bức để cai quản không phải là con đường của thanh bình hay tình thương, và những ai thực thi chủ nghĩa phát-xít không phải là đang sử dụng những mô hình thích hợp vì sự thiêng liêng thánh thần. Nắm giữ cơ chế phong thánh để phong thánh cho những tên phát-xít là bôi một vết nhơ lên Giáo hội.
35. Tinh thần của Chúa Jesus và những nhà tiên tri khác kêu gọi mọi người đơn giản hóa lối sống để “người dân có thể sống”.
36. Khiêu vũ, có ý nghĩa như hơi thở hay tinh thần trong nhiều nền văn hóa bản địa, bắt nguồn từ rất xa xưa, và là hình thức thích hợp cho việc cầu nguyện.
37. Vinh danh cha ông và tưởng nhớ các vị thánh không có nghĩa là đặt các anh hùng vào những tượng bê-tôn, mà bằng việc vinh danh họ từ sự làm sống dậy những đời sống sáng tạo, dũng cảm và từ tâm, trong thời đại, trong nền văn hóa, và tại thời khắc của chính chúng ta, như họ đã làm trong thời đại của họ.
38. Sự đa dạng trong diễn dịch về sự kiện Chúa Jesus và trải nghiệm Chúa Christ là điều hoàn toàn được mong đợi và chào đón, như đã như thế trong thuở ban đầu của Giáo hội.
39. Vì thế, thống nhất Giáo hội không có nghĩa là tuân phục. Đó là sự thống nhất trong tính đa dạng. Thống nhất do cưỡng bức không phải là thống nhất.
40. Tinh thần Thần thánh là năng lực hoàn hảo của việc vận hành xuyên suốt nền dân chủ thiên thành viên trong cấu trúc Giáo hội, và mô thức phẩm bậc có thể thật sự cản trở sự vận hành của Giáo hội.
41. Thể xác là một đền thờ Thượng đế thiêng liêng sùng kính, và điều này không có nghĩa nó là ô uế khi có “tiện dân” chạm đến, mà đúng ra là tất cả những chiều cạnh của nó, được định danh tốt bởi thất năng, ^[8] thì cũng thiêng liêng như những chiều cạnh khác.
42. Vì thế, sự liên hệ của chúng ta với trái đất (năng lực thứ nhất) là thiêng liêng, tính dục của chúng ta (năng lực thứ hai) là thiêng liêng, sự phẫn nộ đạo lý của chúng ta (năng lực thứ ba) là thiêng liêng, tình yêu thương mà chúng ta đương đầu với sợ hãi (năng lực thứ tư) là thiêng liêng, những nhận định mà chúng ta nói thẳng ra là thiêng liêng (năng lực thứ năm), trực giác và trí tuệ của chúng ta (năng lực thứ sáu) là thiêng liêng, và những gì mà chúng ta dâng cho các linh hồn và tổ tiên (năng lực thứ bảy) là thiêng liêng.
43. Định kiến của chủ nghĩa duy lý và [ưu thế của] bán cầu não trái ^[9] đã định vị trong đầu phải được cân bằng, bằng sự chú ý vào những năng lực thấp hơn, dành tư cách là những vị trí bình đẳng cho thông thái, chân lý, và tinh thần, khi nhắm đến hành động.
44. Năng lực trung tâm, tình thương, là cái kiểm chứng sự lành mạnh của tất cả các năng lực khác vốn phục vụ cho nó, vì “bằng những hoa trái đem lại của chúng, các con sẽ biết đến chúng” (Jesus).
45. “Hoan hỉ là hành động cao quý nhất của con người” (Aquinas). Nền văn hóa của chúng ta và những phạm vi chuyên môn của nó, giáo dục và tôn giáo, phải chăng đang thăng tiến sự hoan hỉ?
46. Tinh thần con người được hướng đến vũ trụ, và sẽ không đựơc thỏa mãn cho đến khi nào cả hai được tái hợp nhất và sùng kính: khởi đầu của sự thông thái – kết quả từ sự tái hợp nhất này.
47. Bốn con đường được định danh trong thực tế tâm linh sáng tạo nói lên đầy đủ hành trình tâm linh huyền bí và tiên tri của Chúa Jesus và truyền thống Do Thái giáo, hơn là ba con đường gồm rửa tội, khai trí, và hợp nhất – những điều không xuất phát từ truyền thống Do Thái giáo và Kinh thánh.
48. Vì thế, có thể nói rằng Thượng đế được trải nghiệm trong những trải nghiệm của sung sướng, hoan hỉ, kỳ công, và vui thú (con đường khẳng định)
49. Thượng đế được trải nghiệm trong u tối, hỗn loạn, hư vô, đau đớn, và trong những truyền giảng để cho phép đi tới và cho phép trở thành (con đường phủ định).
50. Thượng đế được trải nghiệm trong những hành động sáng tạo và đồng sáng tạo (con đường tạo tác).
51. Mọi người sinh ra đều có sức mạnh tạo tác. Nó là công việc của tâm linh nhằm khuyến khích khả năng sáng tạo thiêng liêng cho tất cả, vì mọi người sinh ra đếu “mang hình ảnh và tính chất” của Đấng Sáng tạo và “quyền năng mãnh liệt của khả năng sáng tạo là một món quà ban tặng của Thượng đế” (Kaballah).
52. Nếu ngươi có thể nói thì ngươi có thể hát, nếu ngươi có thể bước đi thì ngươi có thể nhảy múa, nếu ngươi có thể nói thì ngươi là một nghệ sĩ (tục ngữ Phi Châu và thổ dân Châu Mỹ).
53. Thượng đế được trải nghiệm trong sự đấu tranh của chúng ta cho công bằng, chữa trị, tình thương, và tưởng nhớ (con đường chuyển hóa).
54. Tinh thần Thần thánh hoạt động ở khắp các nền văn hóa, ở khắp các truyền thống và tai họa tinh thần – “những nơi mà nó thể hiện ý chí”, và không phải là phạm vi độc quyền dành cho bất kỳ một truyền thống nào, và sự dành riêng đó cũng đã không bao giờ được nhận thấy.
55. Những gì Thượng đế nói ngày hôm nay, như trong quá khứ, xuyên suốt mọi tôn giáo, mọi nền văn hóa, và mọi truyền thống đức tin. Không một tôn giáo, văn hóa, đức tin nào là hoàn hảo, và cũng không phải là con đường độc quyền chân lý; mà tất cả đều có thể học hỏi từ những tôn giáo, văn hóa, đức tin khác.
56. Vì thế, tính liên tín ngưỡng, hay tinh thần toàn thống sâu rộng, là một phần tất yếu trong tập quán và nhận thức của thời đại chúng ta.
57. Vì “trở ngại số một đối với tính liên tín ngưỡng là một quan hệ tồi với đức tin của chính mình” (Đức Dalai Lama), nên điều quan trọng là người Thiên chúa giáo cần biết rằng truyền thống khải huyền và tiên tri của chính mình, là điều còn rộng lớn hơn là tôn giáo của một đế chế và hình ảnh của Thượng đế với tư cách một Chúa Cha trừng phạt.
58. Vũ trụ là ngôi đền thần thánh của Chúa, và là ngôi nhà thần thánh của chúng ta.
59. Mười bốn tỉ năm tiến hóa và giãn nở của vũ trụ cho thấy tất cả tính thiêng liêng thầm kín là gì.
60. Tất cả những gì thần thánh và tất cả những gì có quan hệ đối với mọi tồn tại trong vũ trụ của chúng ta, đã bắt đầu như một tồn tại trước khi quả cầu lửa bùng nổ.
61. Tính liên hệ lẫn nhau không chỉ là quy luật vật lý và quy luật tự nhiên, mà còn là những hình thức cơ bản của cộng đồng và tình thương. Tình thương đang vận hành [trong thế giới này] là vì tính liên hệ lẫn nhau mà chúng ta chia sẻ, cả sự hoan hỉ và đau đớn, sự đấu tranh của chúng ta cho công bằng.
62. Vũ trụ này không thiếu những ân huệ, và không một thiết chế tôn giáo nào nhìn nhận công việc của mình là ban phát những ân huệ. Ân huệ đã thừa rồi trong cái vũ trụ này của Chúa.
63. Tạo tác, Hiện thân, và Hồi sinh đang tiếp tục diễn ra cả ở phạm vi vũ trụ lẫn cá nhân. Vì thế, Cuộc sống, Cái chết, và Hồi sinh (tái sinh và tái hiện) cũng đang diễn ra cả ở phạm vi vũ trụ lẫn cá nhân.
64. Yêu thương lành mạnh, hay Yêu thương Sự sống là công việc hàng ngày của mọi người.
65. Yêu thương bệnh hoạn, hay yêu thương cái chết, dưới mọi hình thức của nó, bị chống đối trong chính xã hội.
66. Cái ác có thể diễn ra ở mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, mỗi bộ lạc, và mỗi con người cá nhân, vì thế sự kêu gọi cảnh giác, thái độ tự phê phán và sự phê phán mang tính thể chế, là luôn cần thiết.
67. Không phải tất cả những ai tự gọi mình là “người Thiên chúa giáo” đều xứng đáng với danh xưng ấy, cũng chính như “không phải tất cả những ai nói ‘lạy Chúa, lạy Chúa’ đều sẽ lên Thiên đàng” (Jesus).
68. Nhi dâm là một sai trái kinh khủng, nhưng sự che đậy nó bằng hệ thống giáo quyền thậm chí còn đáng khinh hơn.
69. Tận trung và tuân phục không bao giờ là đức hạnh lớn hơn lương tâm và công bằng.
70. Chúa Jesus không hề nói gì về bao ngừa thai, kiểm soát sinh đẻ, và đồng tính luyến ái.
71. Một Giáo hội mà chỉ bận tâm cho những sai trái về tình dục, hơn là cho những sai trái của bất công, tự nó đã là bệnh hoạn.
72. Vì luyến ái đồng giới được nhận thấy ở 464 loài và có ở 8% của bất kỳ cộng đồng cư dân nào, nên hoàn toàn là tự nhiên đối với những ai sinh là đồng tính luyến ái, và đó là ban tặng của Thượng đế và tự nhiên dành cho toàn thể cộng đồng.
73. Thái độ bài gay dưới bất cứ hình thức nào là một tội lỗi nghiêm trọng chống lại tình thương đối với người láng giềng, tội lỗi của sự thiếu hiểu biết trước tính phong phú và đa dạng trong sự tạo tác của Thượng đế, và cũng là tội lỗi thanh lọc [con người].
74. Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính, chủ nghĩa quân phiệt cũng là những tội lỗi nghiêm trọng như thế.
75. Nghèo khổ cho số nhiều và xa hoa ở số ít là không đúng và không thể biện minh được.
76. Chủ nghĩa tiêu thụ là biến thể thời nay của thói phàm ăn, và cần phải bị cản trở bằng một hệ thống kinh tế hoạt động vì tất cả mọi người và tất cả sinh vật trên trái đất.
77. Các trường dòng, như chúng ta đã biết về chúng, bằng sự nhấn mạnh thái quá về công việc của não trái, thường giết chết và làm hư hỏng tâm hồn huyền diệu của giới trẻ, thay vì khuyến khích sự huyền diệu và ý thức tiên tri. Chúng phải được thay thế bằng những ngôi trường thông thái hơn.
78. Hoạt động hướng nội cần thiết cho tất cả chúng ta. Vì thế, thực hành thiền định tâm linh nên có ở tất cả, và điều đó giúp cho chúng ta đem lại sự điềm tĩnh cho cái đầu nóng. Yên lặng, suy tư và kiến thức vẫn luôn cần thiết, và cần được dạy cho mọi trẻ em và người lớn.
79. Hoạt động hướng ngoại xuất phát từ hoạt động hướng nội của chúng ta, chính như là hoạt động xuất phát từ tĩnh lặng và hoạt động thực xuất phát từ tồn tại.
80. Sự kiểm chứng khôn ngoan cho một hành động đúng, là: đâu là tác động của hoạt động này lên người dân thuộc bảy thế hệ, kể từ hôm nay?
81. Một kiểm chứng khác đối với hành động đúng, là: tôi đang làm gì, chúng ta đang làm gì, tốt đẹp hay không?
82. Ái tình, say mê dành cho cuộc sống, là một đức tính chống lại sự lãnh đạm, hay sự thiếu sinh lực để bắt đầu những điều mới, và cũng được diễn tả như là sự suy yếu, yếm thế, hay uể oải (cũng được biết đến như chứng “nằm nhoài”).
83. Bóng đen của tâm hồn buông xuống tất cả chúng ta, và sự đáp lại thích đáng là không nghiện vào những thứ như mua sắm, rượu chè, hút xách, TV, sex, và tôn giáo, mà vốn đúng ra là cùng với sự u tối và học hỏi từ nó.
84. Bóng đen của tâm hồn là một vùng [đòi hỏi] hiểu biết sâu. Sự tĩnh lặng được cần đến.
85. Không chỉ là một bóng đen của tâm hồn, mà còn có bóng đen của xã hội, và bóng đen của chủng loài chúng ta.
86. Rối loạn là người bạn, người thầy, hay là một phần, một khúc dạo đầu không thể thiếu để khai sinh cái mới, vì thế nó không đáng sợ hay phải kiểm soát một cách cưỡng bức.
87. Khoa học xác thực có thể và phải là một phần của nguồn thông thái của loài người, vì nó là một nguồn của sự sùng kính, của sự thắc mắc trẻ thơ, và của sự thật.
88. Khi khoa học dạy rằng vật chất là “ánh sáng đông lạnh” (khoa học gia David Bohm) nó đang giải phóng con người khỏi nhục thân như một điều gì đó không tốt, để thay vào đó, làm vững dạ chúng ta rằng mọi thứ là sáng tỏ. Huấn thị tương tự được tìm thấy trong Phúc âm Thiên chúa (Chúa Christ là ánh sáng có ở vạn vật) và ở giáo huấn nhà Phật (Phật tánh có ở mọi chúng sanh). Vì thế nhục thể không phải là tội lỗi; nó là chọn lựa của chúng ta và đôi khi hướng ra ngoài trung tâm.
89. Đối tượng xứng đáng của tấm lòng con người là sự thật và công bằng (Aquinas), và mọi người dân có quyền đi đến những điều này thông qua một nền giáo dục lành mạnh và một chính quyền lành mạnh.
90. “Thượng đế” chỉ là một tên gọi cho Đấng Thiêng liêng, và có một son số không giới hạn các tên gọi về Thượng đế và Thượng đế ưu việt, và Thượng đế vẫn “không hề có tên và sẽ không bao giờ được cho một cái tên” (Eckhart).
91. Ba đại lộ đi vào lòng người là sự tĩnh lặng, tình yêu, và thương xót.
92. Sự thương xót trong tấm lòng con người cần được chú ý đến, bằng các nghi lễ và việc thực hành chúng. Khi chúng được thực hiện sẽ giảm bớt nóng giận và cho phép sáng tạo lại tuôn chảy.
93. Hai đại lộ xuất phát từ con tim là tính sáng tạo, và những hành động công bằng và tình thương.
94. Trí tuệ chân thực bao gồm cả tình cảm, xúc cảm, cái đẹp – quà tặng của dinh dưỡng và óc hài hước – quà tặng của tinh thần và nghịch biện, vốn là người chị em của nó.
95. Vì các thiên thần được nhận biết chỉ bằng trực giác, nên khi phát triển sức mạnh trực giác của mình, chúng ta có thể hy vọng gặp gỡ các thiên thần bằng cách ấy.

Hành động của Matthew Fox có sánh được với điều tương tự của Martin Luther hay không, còn quá sớm trước lịch sử đề mà có thể biết được. Chín mươi lăm luận đề của ông có là “cương lĩnh” chuẩn xác của một Thiên Chúa giáo Sáng tạo Tâm linh giả định đó hay không, còn quá xa thời điểm có thể nói đến. Và, Matthew Fox có trở thành một nhà tiên tri lập giáo mới, ngang tầm với Jesus hay Luther hay không, câu trả lời có vẻ còn rất xa vời…

Tuy nhiên, có một điều có lẽ nhận ra được từ sự kiện đó, ngay vào lúc này. Đó là cuộc khủng hoảng trong lòng Giáo hội Công giáo – một khủng hoảng chưa từng có trong lịch sử cận – hiện đại ngay vào thời điểm mà vị thế và sức ảnh hưởng của nó lên cao nhất, dưới sự chăn dắt của một vị Giáo hoàng ưu tú nhất (thời hiện đại) – đang tiếp tục càng sâu thêm, mà vẫn không hề có dấu hiệu nào có thể giải quyết chừng nào mà những cải cách thật sự chính bên trong nó, hướng đến dân chủ và tôn trọng các quyền con người của mọi tín hữu trong một xã hội hiện đại, vẫn chưa diễn ra. Dường như triển vọng của xu hướng ly tán – vốn nở rộ dưới đời Giáo hoàng vừa rồi, mà Sáng tạo Tâm linh của Matthew Fox cũng chỉ là một trong số đó – là điều sẽ tiếp tục “đục khoét” Giáo hội, chính ngay từ thởi điểm hưng thịnh nhất của nó.

Xem thêm:

• Hans Küng, Khủng hoảng trong Giáo hội Công giáo – Những mâu thuẫn của Giáo hoàng, Lê Trần Huy Phú dịch.
• Hans Küng, Chín điều mâu thuẫn của Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Nguyễn Tiến-Văn dịch.
• Uta Ranke-Heinemann, Tôi bực Giáo hoàng này đã từ 26 năm nay, Alexander Schwabe thực hiện, T.L. dịch.

© 2005 talawas

---

^[1]Tôi không giữ “đường lối cứng rắn trong ngôn ngữ” như những người chỉ chấp nhận chữ “Công giáo” và không thừa nhận chữ “Cơ đốc” từ âm “Catholicism”.
^[2]Ngày lễ rơi vào ngày Chủ nhật thứ bảy sau lễ Phục sinh, tưởng nhớ sự giáng thế của thần thánh. Dịp này trong năm 2005 rơi vào ngày 15.05.
^[3]Meister Eckhart (1260-1327): nhà thần học thần bí người Đức.
^[4]Bonhoeffer (1906-1945): nhà thần học Luther người Đức, chống Quốc xã, bị bắt đưa đến Buchenwald và bị xử tử tại đó.
^[5]Nguyên văn là God và Godhead. Ở đây, theo cách hiểu của Matthew Fox, là về hai loại quan niệm về Thượng đế.
^[6]Để hiểu về nhận định này, xin một lần nữa lưu ý rằng Matthew Fox theo quan niệm phiếm thần (Chúa trong vạn vật, vạn vật có có Chúa).
^[7]Những chữ “giải phóng” của người Công giáo theo quan điểm chính thống (Fundamentalism) nhắm gợi nhắc đến những cuộc thập tự chinh: các đoàn quân Thiên chúa giáo đi giải phóng vùng đất thánh. Sự liên kết ý nghĩa lịch sử như vậy có những hàm ý về một chủ trương bành trướng, sô-vanh (Chauvinism) bằng uy lực và sức mạnh là đáng e ngại!
^[8]Theo quan niệm của Ấn giáo, thất năng: bảy mức năng lực (chakra) của cơ thể người, biểu thị riêng rẽ ở bảy màu, với bảy chức năng, tương ứng với bảy nguyên tố: đất, nước, lửa, không khí, ê-te, thời gian, không gian.
^[9]Bán cầu não trái chi phối phần cơ thể bên phải. Ở đây Fox muốn nói đến sự thiên lệch.