trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
6.11.2002
Nguyễn Hưng Quốc
26 Nhà Thơ Việt Nam Ðương Ðại
Lời giới thiệu
 
Tuyển tập 26 NHÀ THƠ VIỆT NAM ÐƯƠNG ÐẠI, gồm Bùi Chát, Ðinh Linh, Ðinh Trường Chinh, Ðỗ Kh., Ðỗ Quyên, Inrasara, Lê Thị Huệ, Ly Hoàng Ly, Ngô Tự Lập, Nguyễn Ðạt, Nguyễn Đăng Thường, Nguyễn Ðức Tùng, Nguyễn Hoàng Nam, Nguyễn Hoàng Tranh, Nguyễn Quốc Chánh, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Nguyễn Viện, Phan Bá Thọ, Phan Huyền Thư, Phan Nhiên Hạo, Thận Nhiên, Thường Quán, Trần Tiến Dũng, Văn Cầm Hải, Vương Huy, Uyên Nguyên, do Tân Thư xuất bản, Văn Nghệ phát hành, vừa ra mắt bạn đọc.
Sau đây là Lời Nói Ðầu của nhóm chủ trương tuyển tập đó và Lời Giới Thiệu của nhà lý luận phê bình Nguyễn Hưng Quốc.
Talawas

Tập thơ này, mặc dù là của nhiều tác giả, nhưng lại không phải là một tập thơ tuyển. Bởi ở đây không ai “tuyển” ai cả. Ðây chỉ là sự tập hợp khá tình cờ, mang tính tự phát, xuất phát từ những lời rủ rê của bạn bè, dựa trên một sự đồng điệu mơ hồ nào đó về một quan điểm thơ, hoặc ít nhất, một thái độ đối với thơ.

Tôi đánh giá cao sự đồng điệu ấy. Không dễ gì có được sự đồng điệu rộng rãi và đáng quý như vậy, một sự đồng điệu trong nỗ lực sáng tạo và trong khát vọng vượt ra ngoài những quy ước nghệ thuật và mỹ học đã thành khuôn sáo. Dĩ nhiên, trong khát vọng ấy, không phải ai cũng được toại nguyện; và trong nỗ lực ấy, không phải ai cũng thành công. Nhưng ngay cả trong những trường hợp không toại nguyện và không thành công, một sự đồng điệu rộng rãi như thế cũng cho thấy một cái gì đó…

Cái gì đó, theo tôi, trước hết, là dấu hiệu của một sự khủng hoảng.

Lâu nay, thỉnh thoảng chúng ta hay nghe một số người lên tiếng báo động về một tình trạng khủng hoảng của thơ Việt Nam. Tôi ngờ đó chỉ là những cách nói theo quán tính. Nếu thơ Việt Nam bị khủng hoảng: còn may. Trên thực tế, từ lâu lắm rồi, có khi ngót cả nửa thế kỷ, thơ Việt Nam là một cõi bình yên, hết sức bình yên. Một số cuộc cãi cọ ồn ã lâu lâu dấy lên đây đó chủ yếu tập trung vào chuyện đề tài, vào nội dung tư tưởng, vào thái độ chính trị và xã hội của nhà thơ hoặc vào chức năng của thơ, nghĩa là vào những gì… ở ngoài thơ. Thế thôi. Sau các cuộc cãi cọ ấy, thơ vẫn lại cứ véo von như cũ, cứ ầu ơ như cũ. Ca ngợi chủ nghĩa xã hội: thơ véo von và ầu ơ. Ðổi mới, và thậm chí, phản kháng, thơ vẫn véo von và ầu ơ. Ở trong nước: thơ véo von và ầu ơ. Ðịnh cư ở nước ngoài: thơ cũng lại vẫn véo von và ầu ơ. Không có gì thay đổi cả. Một cuộc khủng hoảng thực sự của thơ, do đó, phải bắt đầu từ nỗi trăn trở về cách thức thể hiện của thơ, về cách thức tồn tại của thơ, về chính cái gọi là thơ. Ðó phải là cảm thức hoang mang về những yếu tính tạo thành căn cước và diện mạo của thơ, một nỗ lực dùng sáng tác để đưa ra định nghĩa mới về thơ và thay đổi hẳn bản đồ của thơ. Một cuộc khủng hoảng như thế không phải không từng có. Có. Nhưng chỉ thảng hoặc, với một mức độ tự giác thấp, và chỉ dừng lại ở một vài cá nhân lẻ loi. Chỉ mới gần đây, cùng lắm là năm-bảy năm trở lại đây, cảm thức mang tính khủng hoảng như thế mới thực sự lan rộng.

Tập thơ này, với sự đóng góp của những nhà thơ thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau, hiện đang sống ở nhiều địa phương khác nhau, cả trong lẫn ngoài nước, với những phong cách có khi khác hẳn nhau, là một trong những bằng chứng cụ thể nhất của sự lan rộng ấy.

Theo tôi, sự lan rộng của tâm thức khủng hoảng như thế là một điều đáng mừng. Nó là dấu hiệu của sự chuyển động, tức là của sự sống. Hơn nữa, nó là khởi điểm của sáng tạo. Nó cho thấy, với nhiều người, truyền thống đã trở thành một gánh nặng không thể nào chịu đựng nổi: những cái được gọi là chất thơ lâu nay đã trở thành khuôn sáo; những kỹ thuật quen thuộc và những khuôn mẫu kiến trúc câu chữ và nhạc điệu cũ không còn thể hiện được những gì người ta muốn gửi gắm nữa. Nó cũng cho thấy là người ta bị thôi thúc phải làm một cái gì khác.

Khác như thế nào? Với mỗi người sáng tác, đó là câu hỏi hướng tới tương lai, thuộc về dự phóng; với người làm công tác phê bình, đó là câu hỏi tập trung vào quá khứ, nhắm vào những thành tựu. Cái thuộc về tương lai bao giờ cũng mịt mùng và bất định. Nhưng những gì thuộc về quá khứ, nhất là quá khứ thật gần, của ngày hôm qua và hôm kia, chưa chắc đã sáng tỏ, đặc biệt trong lãnh vực văn học nghệ thuật, nơi cái khác bao giờ cũng đồng nghĩa với cái riêng, thực chất là một sự sáng tạo, chỉ có thể tìm thấy trong phong cách và thi pháp của từng tác giả cụ thể, chủ yếu những tác giả thuộc loại tài hoa nhất của cả một thời. Trong lời giới thiệu một tập thơ chung của nhiều tác giả như thế này, tôi lại không thể chỉ tập trung vào một số tác giả “thuộc loại tài hoa nhất” như thế. Ðành phải tìm những cái khác có tính tổng quát và chung nhất của cả một tập thể, mặc dù tôi thừa biết, đó là một công việc gần như vô vọng: khi cái mới đã có tính tập thể, nó thường chỉ có ý nghĩa về phương diện văn hóa hơn là phương diện mỹ học. Thành ra, những cái gọi là khác hay là mới ấy chỉ có ý nghĩa rất tương đối. Ðành chịu.

Ngay cả “đành chịu” như vậy, việc xác định những cái khác có tính tập thể cũng không phải là một việc dễ. Bởi, chúng ta lại sẽ đối diện với một vấn đề không kém hóc búa: khác với cái gì? Chẳng lẽ chúng ta lại so sánh với Thơ Mới thời 1932-45, thơ kháng chiến chống Pháp thời 1946-54 hay thơ ở miền Bắc trước năm 1975? Nếu nói so sánh với thơ Việt Nam hiện nay thì quá chung chung, và do đó, vô nghĩa, vì trong đó, sẽ bao gồm vô số các khuynh hướng khác nhau, thậm chí đối lập nhau. Thôi thì… đành chọn một đối tượng thực tiễn và khiêm tốn nhất: so sánh với những gì vốn được xem là thơ trong cách nhìn truyền thống vốn còn rất phổ biến trong cả giới văn nghệ sĩ lẫn quần chúng vậy. Cách nhìn này thường thể hiện rất rõ trong các giải thưởng thơ, các bài bình thơ và, thầm lặng hơn, trong cách chọn thơ để đăng tải trên báo chí, từ báo thời sự đến báo văn học.

Nếu, một cách hết sức ước lệ và tương đối, so với dòng thơ truyền thống ấy, những bài thơ xuất phát từ ý hướng cách tân khác ngay ở phương diện thể thơ: không ai bảo ai, phần lớn đều lần lượt từ bỏ các thể thơ cách luật, hoặc nếu dùng, cũng chỉ dùng một cách vặn vẹo để thế vào đó là các thể thơ tự do và thơ văn xuôi. (1)

Khác về phương diện hình thức: nếu thơ cổ điển được cấu trúc chủ yếu trên đơn vị dòng; mỗi dòng là một luồng hơi, bao gồm một số âm tiết nhất định, trên đó, người ta quy định những khuôn nhịp (meter) khác nhau; Thơ Mới và những dòng thơ chịu ảnh hưởng sâu đậm của Thơ Mới cấu trúc trên sự pha trộn giữa dòng và câu, từ đó, làm nảy sinh ra loại câu bắc cầu (enjambment) (2) quen thuộc, thì thơ hiện nay chủ yếu được cấu trúc trên đơn vị câu; dòng chỉ còn là một trong các thủ pháp nghệ thuật được sử dụng để phân lập câu, hoặc thỉnh thoảng, để làm lạ hóa một số cấu trúc câu, để làm nổi bật một số từ hay nhóm từ nào đó, để ngắt nhịp, và cuối cùng, để khai thác yếu tố tạo hình trên trang giấy.

Khác về phương diện nhạc điệu: thay thế cái nhịp điệu du dương ngân nga trầm bổng và tròn trịa phảng phất âm hưởng của ca dao và dân ca bằng thứ nhạc điệu chông chênh, khúc khắc, phần lớn thiên về nhịp chỏi của ngôn ngữ đời thường.

Khác trong các biện pháp tu từ: những hình thức ví von, so sánh giảm bớt để thế vào đó bằng các ẩn dụ, hơn nữa, với một mật độ ẩn dụ dày đặc trong từng câu khiến về phương diện ý nghĩa, câu thơ thường hàm súc và cũng thường tối hẳn lại.

Khác về phương diện cấu trúc: bên cạnh cấu trúc tuyến tính (linearity) quen thuộc là cấu trúc đồng hiện (simultaneity), cấu trúc phân mảnh (fragmentation) và cấu trúc lắp ghép (collage) trong đó các liên từ dẫn dắt và đẩy đưa được sử dụng một cách thật tiết kiệm khiến câu thơ thường có cái vẻ ngổn ngang và chật chội đòi hỏi người đọc phải huy động trí tưởng tượng để liên kết các mạch thơ lại với nhau.

Khi việc ngắt dòng được sử dụng như một thủ pháp nghệ thuật, nhà thơ không những khai thác các hiệu ứng về âm thanh mà còn khai thác cả các hiệu ứng về hình ảnh. Ðiều này không phải chỉ làm thay đổi diện mạo của thơ mà còn làm thay đổi cả bản chất của thơ: thơ được biến đổi từ một loại hình nghệ thuật thời gian thuần túy sang loại hình nghệ thuật vừa mang tính thời gian vừa mang tính không gian. Hệ quả đầu tiên là thơ tự nhiên trở thành… khó đọc. Khó đọc theo nghĩa đen hoàn toàn. Cứ đọc to các bài thơ trong tập này lên thì thấy ngay. Ở ngay cả những bài thơ “hiền lành” nhất, cũng có cái gì như thể chênh vênh trong cấu trúc, lổn nhổn trong câu chữ, mấp mô trong hơi văn, và trúc trắc trong giọng điệu: chúng bắt chúng ta phải khựng lại liên tục. Có thể nói đặc điểm nổi bật của phần lớn các bài thơ trong tập này là tính… chói tai. Ðó là những sự chói tai cố ý như một thái độ từ chối tính chất nhịp nhàng, đăng đối và du dương vốn là đặc trưng mỹ học chủ yếu của nền văn hóa truyền khẩu.

Mà cũng đúng. Việt Nam đã bước vào nền văn hóa in ấn cả hơn một trăm năm rồi. Hiện nay, chúng ta cũng đang ngấp nghé trước ngưỡng văn hóa điện tử và điện toán. Theo các lý thuyết gia truyền thông, từ McLuhan đến Walter Ong và Neil Postman, phương tiện chính là thông điệp (the medium is the message). Nói cách khác, cách thức truyền tin ảnh hưởng đến cách thức tiếp nhận; cách thức tiếp nhận ảnh hưởng đến cách thức phản ứng và hồi âm của người tiếp nhận; cách thức phản ứng và hồi âm làm thay đổi bản chất của cái thông điệp được gửi gắm. Theo Kenner và Dana Gioia, chính bàn máy đánh chữ đã đóng một vai trò quan trọng trong những sự cách tân về hình thức thơ Âu Mỹ trong mấy thập niên đầu tiên của thế kỷ 20. (3) Theo Sven Birkerts (4) và George P. Landow, (5) xã hội chúng ta đang sống càng ngày càng được điện toán hóa và điều đó nhất định là có ảnh hưởng đến cách chúng ta nhìn thế giới bên ngoài, cách chúng ta đọc, và cuối cùng, cách chúng ta sáng tác văn học. Những ảnh hưởng như thế có thể được thấy rất rõ qua sự xuất hiện của hàng loạt hình thức thơ thử nghiệm tại các quốc gia Tây phương trong hơn mấy thập niên vừa qua: thơ cụ thể (concrete poetry), thơ tạo hình (visual poetry), thơ âm học (phonetic poetry), thơ âm thanh (sound poetry), thơ trình diễn (performance poetry), thơ phi-vật thể (non-object poetry), thơ video (video poetry), thơ trên internet (cyber poetry), v.v…

Những sự thay đổi ấy cho thấy thơ, cũng như văn học nói chung, như điều nhiều nhà lý thuyết văn học hiện đại, và nhất là hậu hiện đại, đã nhận ra, thực chất là một tiến trình chứ không phải một sản phẩm, là một con đường chứ không phải một cái trạm, là một cái gì đang hình thành chứ không phải cái gì đã hoàn tất. Bản chất của thơ, cũng như của văn học nói chung, là sáng tạo, và bản chất của sáng tạo là vượt bỏ: thơ, do đó, trên nguyên tắc, chấp nhận mọi tìm tòi và mọi thử nghiệm. Nói chính xác hơn: nó hình thành qua những tìm tòi và những thử nghiệm. Ðiều này có nghĩa là sẽ không có một định nghĩa chung cuộc nào cho thơ cả. Mỗi bài thơ thành công là một định nghĩa được đề nghị cho thơ. Ðiều này cũng có nghĩa những sự phản bác mà chúng ta thường thấy nhan nhản trên sách báo, từ trong nước ra đến hải ngoại, từ những người bảo thủ và dị ứng với cái mới, đại loại “Những thứ như thế này mà cũng gọi là thơ được à?” chỉ là những lời phản bác vụng về, ấu trĩ và… phản động. Chúng được đặt trên giả định đã có sẵn một cái gì đó được gọi là thơ với những yếu tính nhất định, không thay đổi và có thể nắm bắt được. Giá trị của lời phê phán chỉ có thể đứng vững khi điều giả định có thật. Nhưng, tiếc thay, giả định ấy lại chỉ là một ảo tưởng. Hoàn toàn là một ảo tưởng. Trên thực tế, thơ đa dạng và biến đổi liên tục đến độ mọi nỗ lực khái quát hóa đều bất cập và mọi ý đồ sử dụng quá khứ và các di sản từ quá khứ như những tiêu chuẩn để thẩm định hiện tại và các thử nghiệm trong hiện tại đều trở thành vô hiệu. Hơn nữa, vô duyên. Ðó là cách hướng dẫn người khác lái xe bằng cách chăm chăm nhìn vào… kính chiếu hậu.

Thơ là một tiến trình. Trong tiến trình ấy, người đọc đóng một vai trò quan trọng. Người đọc không còn là một kẻ tiêu thụ thụ động một sản phẩm có sẵn như ngày xưa, cái kẻ, nói theo Xuân Diệu, đi vào thơ với tâm thế “cứ lặng chuồi theo dòng cảm xúc / như thuyền ngư phủ lạc trong sương”. Những bài thơ được sáng tác trong hệ mỹ học mới đòi hỏi người đọc phải tham gia vào tiến trình sáng tạo thơ. Ðọc thơ là làm lại bài thơ trên cái chất liệu thơ mà nhà thơ đã tạo ra. Ðiều này vừa là một vinh dự vừa là một trách nhiệm cho người đọc: người ta chỉ có thể hiểu và cảm được thơ đương đại khi chấp nhận, và nhất là, khi có nỗ lực làm đồng tác giả của thơ. Từ chối sự tham gia ấy, hắn vĩnh viễn là một kẻ đứng ngoài dòng thơ ấy. Ðiều này cũng có nghĩa là công cuộc đổi mới thơ sẽ không thể nào được thực hiện trọn vẹn nếu không có công cuộc vận động đổi mới cách đọc. Mỗi giai đoạn thơ cần có một văn hóa đọc thơ riêng. Khi có sự hòa hợp giữa ý hướng sáng tạo và văn hóa đọc, thơ sẽ nhanh chóng được phổ cập, nhập làm một với truyền thống, trở thành những điển phạm (canon) và được coi là cổ điển (classic). Ngược lại, thiếu một văn hóa đọc thơ tương ứng, mọi thử nghiệm trong thơ đều trở thành lạc lõng, cuối cùng, ngay cả những nhà thơ giàu ý chí sáng tạo nhất cũng cảm thấy mệt mỏi và bỏ cuộc: thơ lại tiếp tục véo von và ầu ơ như cũ. Hiện tượng này đã từng xảy ra nhiều lần. Ở cả nước, đầu những năm 1940; ở các chiến khu chống Pháp, cuối những năm 1940; và ở miền Nam, cuối những năm 1950. Bao nhiêu lần thử nghiệm đều bị chết yểu. Chết yểu nhanh đến độ ngay cả giới yêu thơ cũng chưa kịp nhận diện khiến có tình trạng trớ trêu là biến dạng của thử nghiệm ấy, trong lần tái xuất hiện mười hay hai mươi năm sau, vẫn khiến họ ngỡ ngàng, cho là quá… mới mẻ và táo bạo.

Bước sang đầu thế kỷ 21, các nhà thơ có may mắn hơn không? Tôi không chắc. Văn hóa đọc, nhất là đọc thơ, của chúng ta trong khoảng nửa thế kỷ vừa qua rất ít thay đổi, nếu không muốn nói càng lúc càng thoái hóa, chủ yếu do ảnh hưởng của xu huớng chính trị hóa, và gần đây, xu hướng thương mại hóa: cả hai đều đề cao những giá trị có tính truyền thống và nhất là, bình dân. Ðến lượt chúng, cả hai giá trị này đều thù nghịch với những nỗ lực cách tân và sáng tạo. Tuy nhiên, nhìn vào sự đồng điệu rộng rãi của mấy chục nhà thơ góp mặt trong tập thơ này, tôi lại thấy lóe lên chút hy vọng: ít nhất các nhà thơ có tâm huyết với sự cách tân không quá cô đơn. Mà đâu phải chỉ có ở tập thơ này. Nhìn rộng ra toàn cõi thơ Việt Nam đương đại, chúng ta dễ dàng bắt gặp không ít nhà thơ khác cũng hừng hực một nhiệt tình đổi mới tương tự.

Khi đổi mới đã thành một xu thế chung của một đội ngũ đông đảo như thế, ý nghĩa tiên phong và tính chất độc đáo của từng người có phần bị mờ nhạt, nhưng với tư cách là một trào lưu, nó lại là một dấu hiệu rất đáng mừng: đó là chiến thắng của cả một thế hệ làm thơ.

Chiến thắng bắt đầu từ một cuộc khủng hoảng đồng bộ và sâu sắc.

Melbourne ngày 12.7.2002

—————

1) Xin lưu ý là sự thay đổi ở đây có tính chất tuần tự hơn là đột biến. Trong số hơn 500 bài thơ của 10 nhà thơ được xem là tiêu biểu nhất của phong trào Thơ Mới, chỉ có 32 bài hợp thể và tự do. Tỉ lệ bài thơ được viết theo thể hợp thể vào tự do trong Tập Thơ Kháng Chiến 1945-1954 là 62 trên tổng số 147 bài; trong tập Thơ Việt Nam 1945-1985 là 98 trên 213 (Theo tài liệu của Trần Ðình Sử trong cuốn Văn Học và Thời Gian, nxb Văn Học, Hà Nội, 2001, tr.319-320). Trong tập này, thơ tự do và thơ văn xuôi chiếm đa số tuyệt đối. Số bài theo thể cách luật chỉ có 1, 2 bài; thơ hợp thể thì hoàn toàn vắng bóng.

2) Về loại câu bắc cầu, ví dụ tiêu biểu nhất có lẽ là bài thơ “Tập Qua Hàng” của Chế Lan Viên:

Chỉ một ngày nữa thôi, em sẽ

trở về. Nắng sáng cũõng mong. Cây

cũng nhớ. Ngõ cũng chờ. Và bướm

cũng thêm màu trên cánh đang bay.

3) Dẫn theo Paul Lake trong bài “Disorderly Orders” đăng trên tờ Contemporary Poetry Review, phổ biến trên trang web: http://www.cprw.com/Lake/orders.html.

4) Trong cuốn The Gutenberg Elegies: The Fate of Reading in an Electronic Age, Faber and Faber, Boston & London, 1994.

5) Trong cuốn Hypertext: The Convergence of Contemporary Critical Theory and Technology, The John Hopkins University Press, Baltimore, 1992.

Ðinh Trường Chinh, Phan Nhiên Hạo, Thận Nhiên, Ðỗ Quyên, Nguyễn Ðức Tùng

26 Nhà Thơ Việt Nam Ðương Ðại

Lời nói đầu

Thơ, tự bản chất, là một công việc sáng tạo và cá nhân. Ðó là sự thật mà những người chủ trương tập sách 26 Nhà Thơ Việt Nam Ðương Ðại ý thức rõ. Trong lời mở này chúng tôi chỉ muốn trình bày một vài suy nghĩ, đơn giản như cách mà những người ngay thẳng luôn cảm thấy thoải mái để nói về chính công việc của mình.

1– Với bối cảnh văn nghệ, xã hội, chính trị… hiện nay ở cả trong và ngoài Việt Nam, chúng tôi cũng hiểu biết rằng khi tập thơ này ra đời có nơi, có người sẽ không hài lòng. Vì đây là cảnh “Trong-Ngoài đuề huề” của những nhà thơ… Vì đây là văn chương “không chính thống”, đa số các nhà thơ có mặt là “ngoài luồng”… Và sau cùng, thậm chí không phải tất cả các tác giả cùng xuất hiện ở đây đều sẽ hài lòng về thơ của nhau; tức là nếu có nhiều chọn lựa hơn, họ đã xuất hiện một cách khác.

2– Vấn đề là không có nhiều sự chọn lựa. Chúng tôi không nói về chuyện tiền bạc. In một cuốn thơ ở hải ngoại hay ở Việt Nam, giờ đây không phải là việc ngoài khả năng tài chính của phần lớn những người làm thơ. Vấn đề là trên cái mặt bằng đầy những ngôi nhà, những chòi tranh cũ kỹ của thi ca hiện nay, những người thực tâm (một số cũng thực tài), đều thấy rằng nếu muốn làm điều gì đó tốt đẹp hơn cho văn chương, thỉnh thoảng họ phải đến với nhau. Trong sự thờ ơ của độc giả đối với thơ, những tiếng nói đồng điệu – ở trường hợp này là ý muốn làm mới thi ca – vẫn tạo chú ý hơn là những tiếng nói đơn lẻ. Sự quây quần dù sao cũng tạo cơ hội các nhà thơ học hỏi nhau; và quan trọng hơn, thỏa thuận với nhau về việc xây những ngôi nhà mới và riêng một cách đàng hoàng, tạo một thần sắc chung sinh động hơn cho toàn bộ thành phố.

3– Sự thỏa thuận mà các tác giả đạt tới trong tập thơ này là một sự thỏa thuận ngầm và đơn giản. Ðó là cùng nhau trình bày những bài thơ đột phá nhất của chính mình (dĩ nhiên là với chính mình). Bằng cách đó ít nhiều tạo nên một hình ảnh chuyển động của thơ trên cái nền bất động do thói quen và tự mãn.

4– Ðiều quan trọng là một hình ảnh chuyển động. Còn bản thân cái hình ảnh mà tập thơ đem lại hấp dẫn hay không, điều đó không tùy thuộc vào chúng tôi. Nhưng, có rất nhiều sắc độ khác nhau mà nếu kiên nhẫn và không thành kiến, bạn đọc vẫn có thể quan sát được. Tuyệt đại đa số các bài thơ ở đây đều đã thoát khỏi những kiểu cách trau chuốt vần điệu cổ lỗ và các hình tượng sáo mòn. Vẻ ngoài duy mỹ của ngôn ngữ thi ca đã gần như bị/được loại bỏ, và trong nhiều trường hợp như là tung hê đùa cợt, để nhanh chóng chạm đến cốt lõi điều muốn nói. Hay, chính xác hơn, vì những điều muốn nói đã không chỉ dừng lại ở bề mặt, thơ ca lúc này đòi hỏi những cách diễn đạt trực tiếp và khả năng khoan sâu hơn. Vẻ ngoài thô ráp của phần lớn những bài thơ trong tập này có thể là phản ứng chống lại thứ phấn son mốc meo của diện mạo văn chương được đúc khuôn bằng nhựa tái sinh. Nếu như không rơi vào trường hợp làm dáng, phần lớn những bài thơ ấy là những cố gắng can đảm diễn tả chính mình một cách trung thực nhất, và – nếu có thể – đổi mới thi ca.

5– Góp mặt trong tập thơ là các nhà thơ không có nhiều điểm giống nhau. Họ có thể là người trẻ – mới hơn tuổi 20 – như Bùi Chát, hoặc là người từng trải trong nửa thế kỷ qua. Họ có thể là những người trưởng thành trong một nền văn hóa khác mà vẫn rất hiểu Việt Nam – như Ðinh Linh – hoặc là những người chưa bao giờ đi ra khỏi đất nước. Họ có thể là người được trao hết giải thưởng này đến giải thưởng khác của nhà nước, hoặc là những người kiêu hãnh chọn lựa cuộc chơi bên lề. Họ có thể là một người tràn đầy năng lượng như Nguyễn Quốc Chánh hoặc một người hết sức tinh tế như Thường Quán. Họ có thể là người thời buổi này còn can đảm một cách đáng nể để viết trường ca như Ðỗ Quyên hoặc một người coi thơ in ra chỉ là những cái xác chết như Nguyễn Ðăng Thường.

Họ là những người làm thơ, xét cho cùng, để đi đến đơn độc, đến sự không hài lòng với chính mình. Trên hết, và quan trọng nhất, tất cả họ đều muốn góp phần đưa dần thơ ra khỏi những lối mòn. Ðấy chính là điều hy vọng sẽ được bạn đọc ghi nhận, mặc dù chúng tôi không ảo tưởng vào bất cứ gì, kể cả sự hài lòng của tất cả chúng tôi.

Chúng tôi chỉ cố gắng làm một điều có thể.

Cảm ơn các tác giả đã góp mặt trong tập thơ này! Cảm ơn các bạn hữu đã bằng nhiều cách khác nhau giúp đỡ cho tập thơ ra đời, như các văn hữu Nguyễn Danh Bằng, Hoàng Ngọc-Tuấn, Khế Iêm, Khánh Trường, v.v… và đặc biệt là nhà phê bình Nguyễn Hưng Quốc đã có lời giới thiệu cho tập thơ.

Do còn phải gặp nhiều giới hạn, và cũng là lần đầu tiên thực hiện một tuyển tập đặc biệt như vậy, tập sách 26 Nhà Thơ Việt Nam Ðương Ðại sẽ có những thiếu sót khó tránh khỏi, mong bạn đọc, bạn văn nhận lấy nơi chúng tôi một lời cáo lỗi chung…

(Những người chủ trương)

 
© talawas 2026