Thưa ông Việt Hải,

Cảm ơn ông đã cho tôi biết thêm về một số khái niệm mới như “Chân độc tài” và “Ngụy dân chủ”. Nhưng nếu cho rằng vì cái niềm tin “Thiên mệnh” của dân chúng mà bao nhiêu sĩ phu đua chen giúp vua trị vì đất nước và đi đến kết luận đó là chế độ “Chân độc tài” thì e có điều gì đó, theo tôi là chưa ổn.

Nói đến “mệnh Trời” là nói đến quan điểm của Nho giáo. Trong lịch sử Việt Nam có lúc Phật giáo làm quốc giáo, có lúc Nho giáo làm quốc giáo. Phật giáo quan niệm: “Giác thánh trung vương” (Bậc giác ngộ là vua trong các hàng vua) chính vì vậy có những vị vua tu hành mục đích không phải để làm “Trời”. Vua Trần Minh Tông từng nói: “Ngoài Trời còn có Trời”.

Đối với Nho gia, quyền lực tối cao được sản sinh ra bởi “mệnh Trời”, nhưng họ vẫn phải sử dụng đến chữ “trung” như một hạn cuộc khác để đối phó với những bất ổn do các hành vi “lệch chuẩn” gây ra. Và họ phải chuẩn hóa nó bằng nhiều các khái niệm khác như “Tam cương”, “Ngũ thường”… Nên không chỉ có khái niệm “mệnh Trời” không đâu mà còn có khái niệm “nhân luân” nữa. “Mệnh Trời” và “nhân luân” phải thuận hợp với nhau, nếu vua làm việc gì cũng trái với “nhân luân”, vua ấy cũng sẽ bị phế truất.

Do đó dù là “con Trời” thì cũng phải chuẩn hóa từ trong cách nghĩ, cách đi đứng, nói năng và ra các quyết định hành chính. Trong Hậu tự huấn, Nguyễn Trãi dạy thái tử: “Cho đến những việc dùng nhân tài, nghe can gián, ra một chính sách, một mệnh lệnh, phát một lời nói, một việc làm, đều giữ chính trung…” Nguyễn Trãi đã phải trả giá khi tin quá vào “mệnh Trời”. Vì thế khi chán chê với nó rồi, ông mới huỵch toẹt một câu: “Chẳng Bụt chẳng tiên ai kẻ hỏi. Ông này đã có thú ông này”.

Tuy nhiên, xã hội không phải không tồn tại những cách ứng xử “vô vi”, “biện chứng vong thân”, của Lão Trang và Thiền học khai phóng. Đó chính là “Hậu kỳ thân nhi thân tiền, ngoại kỳ thân nhi thân tồn” (Đặt mình ra sau thì mình lên trước, đặt mình ra ngoài thì mình còn”. Đó chính là “Bất thượng hiền sử dân bất tranh” (Không đề cao “người hiền” khiến dân không tranh giành nhau). Nói như Đạo gia: “Mất một mảy lông mà có lợi cho thiên hạ cũng không làm”, huống chi là chỉ nghĩ đến việc làm lợi cho riêng mình, bởi có “làm” là có góp cho phần “tranh” đó tăng lên.

Tôi cũng xin thưa thêm với ông Việt Hải, có khi vua phong kiến ở trong nhà thì xưng “Đế” nhưng bên ngoài đối ngoại thì chịu phong. Thậm chí đánh thắng họ rồi mà vẫn phải dâng biểu tạ tội. Tôi nghĩ ở điểm này thì “Ngụy – Chân” giao hòa đã quá rõ. Có điều những việc làm ấy có ích cho mình, lợi cho người, có tránh cho dân tộc khỏi tai họa diệt vong hay không mà thôi. Còn chuyển từ Ngụy sang Chân (chưa biết đâu vì có cái “Chân” còn Ngụy hơn cả Ngụy) có thể là một cuộc “cách mạng”, nhưng xin thưa ở mức độ mà sự “trắng đen” trong “thế thuật” trị vì của các triều đại chưa phân rõ thì biểu hiện toàn Ngụy chẳng thể chơi với ai được mà biểu hiện toàn Chân chẳng phải ai cũng thích. Thế cho nên tôi xem câu nói “chỉ cần thay thế Ngụy bằng Chân là mọi chuyện sẽ ổn” của ông Việt Hải là quá đơn giản. Nếu nước Mỹ cái gì cũng Chân hết thì Mỹ làm gì còn kẻ thù. Và nếu Trung Quốc cái gì cũng Ngụy hết thì Trung Quốc làm gì có bạn.

Thưa ông Dương Phẩm,

Quả thực bàn về dân chủ thì không chỉ có những người “chống cộng mút mùa” mới bàn đâu ạ. Trong nước họ cũng bàn nhiều rồi. Nhưng bàn về dân chủ để đi đến “giải quyết” vấn đề dân chủ, tôi e nói thế sẽ là cạn nghĩ bởi cả Trung Quốc và Mỹ với bao bộ óc mà vẫn còn chưa thống nhất được. Xin thưa tôi không ghét gì nước Mỹ, nhưng tôi không thích hễ người ta nói gì về chuyện chống cộng ra là người ta đem Mỹ ra làm bình phong và so sánh, cứ như là nền dân chủ của Mỹ không còn gì phải đáng bàn và điều chỉnh nữa vậy.

Cái dân chủ Mỹ nhiều người trên thế giới ngưỡng mộ, nhưng nếu không cần suy nghĩ, cứ lên gân với nó và áp dụng một cách ồ ạt vào Việt Nam thì chẳng khác gì đem thuốc “cực bổ” cho một thể trạng không thích hợp, không những “thuốc bổ” ấy không có ích gì mà còn có thể là độc dược hại chết chính bản thân người dùng nó. Cộng sản cũng có những “thầy thuốc”, họ thừa hiểu rằng cần phải bắt mạch chính xác và uống loại thuốc bổ dân chủ “Đông”, “Tây” nào cho thích hợp.

Thưa ông Dương Phẩm, những gì tôi trao đổi với ông là đứng ở một vị trí của người không có đảng điếc gì cả và càng không có ai thúc giục tôi làm điều đó. Nên những gì tôi nghĩ, tôi nói không phải để cổ vũ và cản trở ai cả.