Nhà báo Rupert Wingfield-Hayes của đài BBC cưỡi xe Volga đi dọc sông Volga chớp vài cảnh đời nước Nga của Vladimir Putin trước thềm cuộc bầu cử tổng thống. Đây là bài thứ tư của ký giả này, gửi từ thành phố Ulyanovsk.

Trong lúc nước Mỹ đang hồi hộp chờ xem ai sẽ trở thành ứng cử viên tổng thống qua các cuộc bầu sơ bộ ^[1] , thì ở đây tại nước Nga lại đang diễn ra một cuộc đua đầy căng thẳng khác.

Thực ra đó hoàn toàn là một trò lường gạt. Chẳng có gì là căng thẳng trong cuộc đua giành chức tổng thống Nga. Một “trò hề” có lẽ là từ đúng hơn.

Hãy lấy chuyện xảy ra đêm thứ Ba làm thí dụ.

Ngồi trong phòng khách sạn, tôi như bị bỏ bùa khi xem cuộc luận chiến tranh cử đầu tiên trên ti-vi.

Trong trường quay, ba ông ứng cử viên ngồi thủ thế – một ông cộng sản, một ông dân tộc cực đoan, và một ông vô danh.

Ngay từ lúc khai cuộc, ông dân tộc cực đoan chỉ quan tâm duy nhất có một chủ đề – ngăn chặn Mỹ và châu Âu.

Giải pháp của ông ta trước việc Liên Âu (EU) cấm cửa các không hạm Nga vừa bẩn vừa nguy hiểm tới các sân bay châu Âu ư? Cắt cung cấp khí đốt cho châu Âu tới khi nào Brussels chịu nhún thì thôi.

Ông cộng sản thì nói bằng một giọng đều đều về những kỳ tích của cuộc sống thời Liên Xô. Phước thần mà ông chọn cho cuộc tranh cử chẳng là ai khác ngoài Joseph Stalin!

Còn ông vô danh thì ngồi chăm chắm nhìn sàn nhà mà gần như chẳng nói câu nào.

Tảng lờ những vấn đề cấp bách

Quả là một tấn bi hài kịch về tranh luận chính trị.

Không hề có một thảo luận thực sự nào về nền kinh tế, về sự xói mòn của nền dân chủ và các quyền con người hoặc về sự thật, không hề có một ứng cử viên đối lập thực thụ nào được phép tham gia cuộc đua.

Hoàn toàn vắng mặt trong nghị trình là con người duy nhất có mọi cơ may trở thành tổng thống kế tiếp của nước Nga – Dmitry Medvedev.

Thay vì vậy, ông Medvedev lúc đó đang bận rộn trên một kênh truyền hình khác: người ta thấy ông đang chủ toạ một cuộc họp chính phủ quan trọng. Điều này lại càng đáng buồn hơn, bởi lẽ đang có rất nhiều câu hỏi quan trọng mà ông Medvedev và người đỡ đầu của ông – Tổng thống V. Putin – cần được nghe hỏi.

Ngồi ở Moskva, người ta dễ dàng tin rằng mọi chuyện trên nước Nga đều ổn, và rằng dưới quyền ông Putin thì tình hình đang càng ngày càng lành mạnh hơn.

Làng quê đang chết

Nhưng hãy đi tới hầu như bất kỳ ngôi làng nào ở nước Nga, bạn sẽ thấy một bức tranh hết sức khác.

Hôm thứ Hai, tôi lái xe tới một ngôi làng nhỏ nằm cách Ulyanovsk chừng 80 ki-lô-mét về phía nam.

Khi ông Putin lên cầm quyền tám năm về trước, dân số làng Golovka là 100. Nay con số đó là 50.

Cứ mỗi giây lại có một ngôi nhà bị bỏ hoang – một vài ngôi trong số chúng bắt đầu sập. Đường làng hầu như không có người đi lại, chỉ có vài bà già lội tuyết ra ngòi kín nước.

Một ông chừng 70 tuổi đang gạt lớp tuyết dầy gần một mét trước cửa nhà mình. Ông nói với tôi ông không tài nào nhớ nổi lần cuối cùng ông nghe tiếng trẻ con khóc trong làng này [là khi nào].

Tỷ lệ sinh ở Nga đang suy sụp, dân số nước Nga đang sút giảm chừng 700.000 người mỗi năm, còn nền kinh tế nông thôn của nó thì đang phá sản.

Nhìn bề ngoài, các thành phố và thị xã Nga đang khởi sắc lên nhiều. Trong chuyến đi này, đô thị nào tôi đi qua cũng ùn tắc, một dấu hiệu cho thấy nhiều người Nga bình thường nay đã có đủ tiền mua xe hơi.

Nhưng đó cũng lại là dấu hiệu cho thấy khoản tiền chi cho hạ tầng cơ sở đường sá ở nước Nga ít đến mức nào. Tại trung tâm Ulyanovsk, bạn vẫn đi trên những con đường đầy ổ trâu ổ gà chẳng khác gì ở vùng cận-Sahara của châu Phi.

Đi từ thành phố này qua thành phố khác của nước Nga, ấn tượng về sự thiếu vắng những con đường ra hồn đường lại càng nổi bật. Nước Nga không có hệ thống xa lộ hiện đại. Tôi đã phải mất cả tuần cuối cùng để đi dọc sông Volga trên những con đường hẹp gập ghềnh chỉ cho hai làn xe chạy.

Những số liệu thống kê gây sốc

Tất cả những điều đó khiến người ta phải ngạc nhiên: vậy số tiền hàng tỷ đô-la mà nước Nga bán dầu mỏ và khí đốt chạy đi đâu?

Có lẽ là để nuôi bộ máy quan liêu kinh dị của nước Nga. Tôi cần phải nói là “kinh dị”.

Thì đây, một số liệu thống kê tôi đọc được hôm nọ đã khiến tôi suýt nhào khỏi ghế.

Ngày nay, số lượng quan chức Nga nhiều gấp đôi số lượng vào cuối thời Liên Xô! Đây quả là một thành tựu.

Và những viên quan lại đó đang làm gì? Họ tạo ra những đại dương giấy tờ.

Đây là một số liệu kinh dị khác do Ngân hàng Thế giới cung cấp. Ở Nga, một doanh nghiệp nhỏ phải chi 10% doanh thu hàng năm để đối phó với bộ máy quan chức nhà nước – xin các giấy phép, điền các mẫu biểu, và (khỏi nói) những khoản hối lộ.

Tệ hơn, nếu bạn muốn gầy dựng một doanh nghiệp nhỏ ở Nga, khoảng 50% chi phí ban đầu của bạn sẽ phải chi dùng để doanh nghiệp “trở thành hợp pháp”. Nạn quan liêu không có hồi kết. Khỏi cần hỏi đâu là lý do chính để rất nhiều doanh nhân phải cầu đến hối lộ.

Tất cả những điều này đều là những vấn đề sống còn đối với tương lai nền kinh tế Nga. Nhưng đừng hòng trông đợi nghe thấy những chuyện đó được đem ra thảo luận trong cuộc tuyển cử tổng thống Nga.

Bản tiếng Việt © 2008 talawas

^[1]Nguyên văn presidential primary: quá trình tuyển chọn ứng cử viên của một đảng chính trị ra tranh cử chức Tổng thống Liên bang ở Hoa Kỳ. (Chú thích của talawas)