Nhà báo Rupert Wingfield-Hayes của đài BBC cưỡi xe Volga đi dọc sông Volga chớp vài cảnh đời nước Nga của ông Vladimir Putin trước cuộc bầu cử tổng thống đang cận kề. Đây là bài thứ ba của ký giả này, gửi từ thành phố Ulyanovsk.

Tôi có tin lành cho riêng những vị nào vẫn còn đang sùi sụt tiếc thương cái chết của Liên bang Xô-viết.

Tại cái thành phố xa lắc nằm sát mép phần lãnh thổ châu Âu của nước Nga này, có chút gì đó của Liên Xô xưa vẫn còn đang sống.

Dấu hiệu đầu tiên cho thấy tôi đã lạc bước về thời gian là lúc tôi đăng ký nhận buồng khách sạn. Một phụ nữ vẻ nghiêm nghị đeo cặp kính to và mặt trát đậm phấn son đòi tôi cho xem hộ chiếu, visa và nhận thực cho tạm trú của công an.

Điều này là bình thường ở Nga. Nhưng chuyện xảy ra sau đó nữa thì không bình thường, hoặc giả không có vẻ được coi là bình thường.

“Thưa ông Wingfield, xin ông cho biết mục đích ông tới thăm Ulyanovsk được không?” bà hỏi tôi.

“Tôi là nhà báo”, tôi nói.

Biểu hiện của bà ta rõ ràng hàm ý nhận định tôi đang làm việc cho MI6 ^[1] .

“Ông định gặp những ai trong thời gian lưu lại Ulyanovsk?” bà ta hỏi. Tôi muốn bảo bà ta rằng đó không phải là việc của bà ấy, nhưng tôi biết như vậy sẽ chỉ làm cho mọi chuyện tồi tệ thêm.

“Tôi sẽ đến dinh thống đốc”, tôi buột miệng.

Câu hỏi sau đó đã thực sự khiến tôi bối rối: “Ông Wingfield, nói cho chính xác ông đã làm nhà báo bao nhiêu năm rồi?”

Tôi bắt đầu cười khùng khục. “Bà đang nghiêm chỉnh đấy chứ?” tôi hỏi lại.

Nhưng bà bạn mới của tôi không thấy đó là câu tôi hỏi đùa.

Bảo tàng Lenin

Có lẽ tôi đã chẳng hề ngạc nhiên rằng, rốt cuộc, Ulyanovsk là sinh quán của đích thị một Vladimir Ilyich Lenin. Thành phố được đặt tên theo họ của ông. Và ở Ulyanovsk không cái gì thoát được khỏi ông ta.

Thả bộ khỏi khách sạn, tôi đi qua phố Xô-viết tới tòa công thự rộng mênh mông là Bảo tàng Vladimir Lenin.

Bảo tàng nằm cao trên một triền dốc đứng nhìn xuống dòng Volga, một khối cẩm thạch đồ sộ theo trường phái kiến trúc dã thú ^[2] . Nó được xây năm 1970 để kỷ niệm sinh nhật thứ 100 của con người vĩ đại ấy.

Vào trong, tôi đi qua hàng trăm hộp kính chất đầy những kỷ vật về Lenin, đi qua một thư viện Lenin và một hội trường Lenin. Ở trung tâm Bảo tàng có ngôi nhà thật, nơi Lenin chào đời – nó được dỡ ra và đem dựng lại ở đây.

Nhưng điểm gây ấn tượng nhất trong toàn bộ khu phức hợp này là cái phòng gửi áo: ngoài chiếc áo khoác ngoài màu đen của tôi ra, còn lại hàng trăm và hàng trăm cái móc treo áo ở đó đều hoàn toàn trống trơ.

“Chúng tôi vẫn đón tiếp mỗi năm 15 nghìn khách”, người đàn bà có tuổi dẫn tôi đi thăm bảo tôi thế. (Thế nhưng) hôm nay thì có quá ít chỉ dấu về số khách viếng thăm đó.

Nét hài phố xá

Một dấu hiệu khác về sự miễn cưỡng của Ulyanovsk khi phải dứt bỏ quá khứ Liên Xô là tên các đường phố ở đây.

Tại Moskva và St Petersburg, nhiều tên phố thời Xô-viết đã bị vứt bỏ và thay bằng những tên có từ trước Cách mạng [tháng Mười 1917]. Nhưng ở đây thì không.

Xuôi theo phố Xô-viết, bạn sẽ tới ngay phố Karl Marx. Xa chút nữa là phố Lenin (cố nhiên rồi) rồi đến phố Người Cộng sản.

Nhưng phải ra khỏi trung tâm thì sự khôi hài mới thực sự bắt đầu.

Tôi lái xe đi để làm một cuộc phỏng vấn, và bất ngờ phát hiện mình đang ở trên phố Hồ Chí Minh. Qua một khúc quẹo, tôi đã đi vào phố “Đại hội Đảng lần thứ 19” và, sau hết, phố “Kỷ niệm lần thứ 40 Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sả”, một cái tên khiến tôi tuyệt đối thích thú.

“Thế là tốt rồi!”

Bây giờ trước khi kết thúc mục bài này tôi cần có đôi lời thú nhận.

Tôi có cảm giác mình hơi mắc lỗi. Trong bài đăng kỳ trước tôi đã không ngỏ lời khen chiếc xe Volga cũ của mình.

Đúng thế, vào hôm thứ Tư tôi đã lái 500 cây số từ Nizhniy Novgorod tới Ulyanovsk, dưới trời mưa tuyết và nhiệt độ đông giá, mà không gặp trục trặc gì.

Khi tôi rời Nizhniy, nhiệt biểu trỏ quanh quẩn âm 5 độ C. Chín giờ đồng hồ sau, khi xe tôi lăn bánh vào Ulyanovsk thì nhiệt độ đã tụt xuống đến âm 17 độ C.

Hai bên đường, những cây bạch dương cao vút màu trắng bạc trông như những que kẹo bông khổng lồ.

Chiếc xe cứ rung lên bần bật và kêu lạch cạch khi đi trên những con đường nứt nẻ và nhiều ổ gà kinh khủng của nước Nga. Lưng tôi đau nhói.

Hai cái cần gạt kính hầu như không hoạt động, và mỗi khi tốc độ vượt quá 60 dặm/giờ ^[3] , chiếc xe bắt đầu lắc lư và long sòng sọc một cách đáng lo ngại.

Nhưng cả tôi lẫn xe đều nguyên vẹn, bình an vô sự. Thế là tốt lắm rồi!

Bản tiếng Việt © 2008 talawas

^[1]Cơ quan tình báo đối ngoại của Vương quốc Anh (các chú thích trong bài của talawas)
^[2]Brutalism, trường phái kiến trúc sử dụng những cấu kiện chức năng hình khối đơn giản, đồ sộ
^[3]Tức 100 cây số /giờ