trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
2.8.2007
Đinh Từ Thức
Lội ra biển lớn
 

Trả lời phỏng vấn Thông tấn xã nhà nước trước thềm năm mới Đinh Hợi, Chủ tịch Nguyễn Minh Triết tuyên bố: “Dù biết phía trước nhiều sóng to, gió lớn, nhưng chúng ta quyết tâm ra biển lớn, bởi phải ra biển xa mới bắt được cá lớn”. Dù đã tiên liệu sẽ gặp khó khăn, không ngờ chuyến ra biển lớn đầu tiên của ông Triết đã gặp quá nhiều sóng to gió lớn đến như vậy.

Ba tuần trước khi ông tới Washington, giới truyền thông vẫn còn cho rằng chuyến đi đã bị bãi bỏ, hay ít nhất là hoãn lại, vì hàng loạt những vụ đàn áp các nhà vận động dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam mới đây đã khiến dư luận và chính giới Mỹ bất bình. Sau khi có những hứa hẹn nhượng bộ vào phút chót từ phía Hà Nội, mãi tới ngày 7 tháng 6, Toà Bạch Ốc mới chính thức loan báo Tổng thống Bush sẽ đón tiếp Chủ tịch Nguyễn Minh Triết tại Toà Bạch Ốc vào ngày 22 tháng 6.

Có thể nhìn vào lời loan báo này, để biết rõ thực chất của cuộc gặp gỡ Bush-Triết:

Tổng thống Bush sẽ đón tiếp Chủ tịch nước Việt Nam Nguyễn Minh Triết tại Toà Bạch Ốc vào ngày 22 thàng 6 năm 2007 để tiếp tục cuộc thảo luận của hai vị tại Hà Nội vào tháng 11 năm ngoái. Hoa Kỳ và Việt Nam đã thấy tiến bộ lớn lao về bang giao giữa hai nước trong nhiều năm qua. Tổng thống Bush và Chủ tịch Triết sẽ thảo luận về mối giao dịch vững chắc và liên lạc kinh tế, hợp tác về y tế và những vấn đề mở mang, những liên hệ văn hoá và giáo dục, và chia sẻ cam kết để giải quyết những vấn đề còn tồn đọng từ chiến tranh. Tổng thống Bush cũng sẽ bầy tỏ mối quan tâm sâu xa của ông về những vụ bắt giữ mới đây đối với các nhà hoạt động dân chủ ôn hoà ở Việt Nam, và lưu ý rằng những hành động đó sẽ không tránh khỏi làm cho mối liên lạc song phương bị hạn chế. [1]



Theo nguyên văn tiếng Anh, loan báo trên đây gồm 114 chữ, trong số đó có 35 chữ nói về nhân quyền. Dự báo vấn đề nhân quyền và tự do dân chủ chiếm một phần ba câu truyện của hai ông Bush-Triết. Nhưng đo lường theo kiểu đếm chữ này, chỉ đưa tới một ý niệm rất tương đối, vì trái ớt tuy nhỏ bằng đầu đũa có thể làm cay cả tô phở. Đây là câu truyện nối tiếp từ cuộc gặp gỡ năm ngoái ở Hà Nội, nên cần nhìn lại chuyến đi của ông Bush vào tháng 11 năm 2006, để xem tình hình đã biến chuyển ra sao, và tìm hiểu nguyên nhân của nó.

Thông cáo chung sau cuộc gặp gỡ giữa hai ông Bush-Triết vào ngày 17-11-2006 có đề cập tới nhân quyền, nhưng chỉ phớt qua một cách tổng quát: “Tổng thống Bush giải thích về chiến lược an ninh quốc gia của Hoa Kỳ, dựa trên sự quan trọng của hoà bình thế giới, và sự ổn định phát triển của mọi quốc gia trong việc hoàn toàn tôn trọng nhân quyền và các tự do căn bản… Hai nhà lãnh đạo cũng đề cập tới sự quan trọng của việc tiếp tục đạt được tiến bộ trong cuộc thảo luận song phương về nhân quyền”. Đoạn chót của thông cáo chung năm ngoái đã đề cập tới chuyến đi Mỹ của ông Triết năm nay:

“Hai nhà lãnh đạo đề cập tới sự quan trọng của những cuộc viếng thăm cấp cao giữa hai nước để phát triển mối liên lạc Việt Nam-Hoa Kỳ trong tương lai. Tổng thống Bush mời Chủ tịch Triết thăm Hoa Kỳ vào năm 2007 để tiếp tục những cuộc thảo luận này; Chủ tịch Triết cám ơn Tổng thống Bush và hoan hỉ chấp nhận lời mời”. [2]

Chuyến đi đã được quyết định vào năm ngoái, rồi suýt nữa bị huỷ bỏ, vì Hà Nội bỗng nhiên gia tăng đàn áp các nhà vận động tự do dân chủ và nhân quyền. Theo một bài viết của Andrew Lam đã được phổ biến rộng rãi, cả bằng tiếng Anh và tiếng Việt, sở dĩ Hà Nội làm thế, vì ông Bush đã mang tới cho đảng cầm quyền ở Việt Nam một “môn bài đàn áp” (a license, as it were – for the government to use against its dissidents). [3] Nếu giả thuyết này đúng, cái “Môn bài đàn áp” ông Bush trao cho Hà Nội năm ngoái gồm nhiều khoản: một là xoá tên Việt Nam trong danh sách các nước cần đặc biệt quan tâm (CPC); hai là quy chế trao đổi thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR – tuy hơi trễ, nhưng cuối cùng vẫn có); ba là cho gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào đầu năm 2007. Ngoài các khoản quý giá này, một khoản khác còn quý hơn, là thái độ thân thiện của ông Bush đối với nhà cầm quyền Hà Nội.

Chủ tịch Triết tiếp Tổng thống Bush tại Hà Nội, tháng 11.2006

Mặc dầu trong bài diễn văn nhậm chức nhiệm kỳ nhì vào ngày 20 tháng 1, 2005, ông Bush đã long trọng tuyên bố: “tất cả những ai đang sống dưới thể chế độc tài và tuyệt vọng có thể hiểu rằng Hoa Kỳ sẽ không làm ngơ trước sự đàn áp, hay tha thứ cho những kẻ áp bức các bạn. Khi các bạn đứng lên tranh đấu cho tự do, chúng tôi sẽ đứng chung cùng các bạn”. Nhưng khi tới Việt Nam, ông Bush không đứng cạch những người đã can đảm đứng dậy vì tự do dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam, như Phạm Hồng Sơn ở Hà Nội, Nguyễn Văn Lý ở Huế, Hà Sĩ Phu ở Đà Lạt, hay Nguyễn Đan Quế ở Sàigòn v.v… Ngược lại, ông đã vui vẻ đứng cạnh những người đang cầm đầu guồng máy đàn áp nhân quyền và tự do dân chủ, là bộ ba Nông Đức Mạnh, Nguyễn Tấn Dũng, và Nguyễn Minh Triết.

Không phải chỉ đứng cạnh cho có lệ, ông Bush đã nói với ông Triết trong dạ tiệc được Chủ tịch nước khoản đãi tối 17-11: “lý do khiến tôi đang cười vì tôi thực sự sung sướng được ở đây” (the reason I’m smiling is because I’m really happy to be here). [4] Và trong khi những người tranh đấu vì tự do và nhân quyền đang bị công an bao vây tại nhà, hay bị nhốt trong tù, ông Bush nói với ông Triết: “Dân Việt Nam hôm nay đang sống trong hoà bình và nhìn thấy những lợi ích của cải cách” (Today the Vietnamese people are at peace and seeing the benefits of reform). Và ông ca ngợi ông Triết: “Việt Nam là xứ sở đang tạo cho mình địa vị xứng đáng là một nước mạnh và đầy nghị lực. Thưa Chủ tịch, sự lãnh đạo của ông đang giúp cho đất nước ông thành công”. (Vietnam is a country that’s taking its rightful place as a strong and vibrant nation. Mr. President, your leadership is helping your country succeed). [5]

Trước đó nửa ngày, vừa tới Hà Nội, ông nói với ông Triết là Việt Nam giống như một con hổ non. Và sau khi ăn trưa với Thủ tướng Úc John Howard, trong cuộc họp báo chung ở vườn khách sạn Sheraton, trước câu hỏi của nữ ký giả Jennifer là bản thân ông thấy thế nào, và ông nghĩ rằng những người Mỹ khác đã từng trải qua những xáo trộn trong chiến tranh Việt Nam thấy thế nào về việc ông tới đây nói chuyện hợp tác và hoà bình với kẻ thù cũ? Ông Bush trả lời rằng “một trong những khoảnh khắc xúc động nhất trên đường tới đây là khi xe đi qua cái hồ nơi đó John McCain đã được vớt lên. Và ông ấy là bạn của chúng tôi; thật ra, ông ấy đã đau khổ nhiều trong thời gian bị tù, nhưng chúng tôi đã đi qua nơi mà, phải nói thẳng ra, về một phương diện, ông ấy đã được cứu, bởi những người vớt ông ấy lên”. [6]

Ông Bush muốn cho mọi người biết rằng, ông hân hoan bên cạnh ông Triết, không phải chỉ vì mối giao hảo Mỹ Việt, mà vì Việt Nam còn có thể coi như là ân nhân của Mỹ, đã cứu được một bạn thân của ông, đồng thời cũng là một anh hùng của Mỹ.

John McCain đã được cứu như thế nào vào ngày 26-10-1967?

Ông (McCain) nổi trên mặt nước một vài phút trước khi vài người lính bơi ra kéo vào bờ. Một đám đông tới hàng trăm người Việt giận dữ đã họp lại, hầu như tất cả đều võ trang. Bị lột chỉ còn đồ lót, ông bị đá và bị nhổ, rồi bị đâm bằng lưỡi lê ở mắt cá chân trái, và bẹn trái. Sự đau đớn từ vết thương do phóng ra khỏi máy bay vẫn không cảm thấy từ trước, bỗng tràn ngập cơ thể. Ông ngẩng đầu lên, và sửng sốt khi thấy bắp chân mặt hầu như ở thế thẳng góc với đầu gối, theo một hướng không tự nhiên.


Trong khi đang quan sát thương tổn, ông bị một người lấy báng súng trường giáng thẳng xuống vai, nát bấy. Có người đáp ứng kiểu khác. Một người la lên với đám đông hãy để ông yên. Một người đàn bà đưa một ly trà vào môi ông, trong khi các nhà nhiếp ảnh chụp hình tuyên truyền. Rồi những người lính đồng phục ném ông lên phía sau một xe vận tải, chở một quãng ngắn vào Hoả Lò, nhà tù chính của Bắc Việt. Sau này, John Hubbell viết lại trong tác phẩm P.O.W của ông về tù binh, là ‘Không có người Mỹ nào tới Hoả Lò với một cơ thể trong tình trạng tồi tệ hơn McCain’. [7]



Qua diễn văn hùng hồn tại Prague ngày 5-6-07, ông Bush nói rằng trong việc bảo vệ nhân quyền và hỗ trợ tự do dân chủ trên thế giới, nước Mỹ đã hành động theo cung cách khác nhau: có việc mọi người nhìn thấy, có việc không nhìn thấy. Tất nhiên, không thể phê phán những việc làm kín đáo của ông Bush, vì không nhìn thấy, đành chịu. Để hiểu thêm thái độ của ông Bush, có thể nhìn lại chuyến đi đầu tiên của Tổng thống Ronald Reagan tới Moscow năm 1988, và chuyến đi Việt Nam năm 2000 của Tổng thống Bill Clinton. Cách đây hai chục năm, Liên Xô vẫn còn là một đối thủ đáng sợ của Mỹ, nhưng trong chuyến đi Mạc Tư Khoa năm ấy, Ngoại trưởng Shultz và Tổng thống Reagan đã công khai vận động nhân quyền, và không ngại ngùng đứng về phe những người vận động tự do dân chủ.

Từ ba tháng trước, trong khi tới Moscow vào cuối tháng 2, 1988 để sửa soạn cho chuyến đi chính thức của ông Reagan, Ngoại trưởng Mỹ George Shultz đã gặp nhà đối kháng Andrei Sakharov và nhiều nhà vận động tự do khác, để tham khảo ý kiến trong việc đặt vấn đề nhân quyền với Gorbachev. Nhà đối kháng Nguyễn Đan Quế được Khôi nguyên giải Nobel Y Khoa năm 1981 Torsten Wiesel từng gọi là Sakharov của Việt Nam, nhưng Ngoại trưởng Condoleezza Rice tới Việt Nam trước ông Bush ba ngày vào năm ngoái, coi ông Quế như không có. Ngày 26-10-2006, Nghị sĩ George Allen viết thư cho ông Bush, thỉnh cầu:“Tổng Thống sẽ có cơ hội tiếp kiến, hay ít nhất đề cập tới danh tính của những anh hùng ngày nay như Bác Sĩ Nguyễn Đan Quế, Linh Mục Nguyễn Văn Lý và Hoà Thượng Thích Quảng Độ”. Ông Bush cũng ghé Sàigòn vào ngày cuối cùng ở Việt Nam (20-11-06), nhưng chỉ ghé thị trường chứng khoán, và Viện Pasteur. Ông Bush không cần biết tới các nhân vật vận động tự do dân chủ, mặc dầu vài tháng trước khi ông Bush lên đường đi Việt Nam, ông Quế đã gửi tận tay ông một lá thư, do Bác sĩ Nguyễn Quốc Quân chuyển giao.


Ngày 25 tháng 5, 1988, ông Reagan lên đường đi Moscow, với trạm đầu dừng chân ở Helsinki, thủ đô Phần Lan. Tại đây, chiều hôm trước khi tới Moscow, ông đã dạo đầu bản nhạc nhân quyền bằng một bài diễn văn có những lời lẽ rất giống với lời ông Bush tại Prague hôm 5-6 vừa qua: “Không thể thực sự có an ninh quốc tế nếu nhân quyền không được tôn trọng… Sự sáng tạo vĩ đại nhất và sức mạnh luân lý trong thế giới mới, hy vọng lớn nhất để thoát hiểm và thành công, cho hoà bình và hạnh phúc, là tự do của con người”.

Ông Reagan còn lộ cho mọi người biết, khi tới Moscow, ông sẽ gặp ông bà Yuri và Tatayana Zieman, một cặp vợ chồng gốc Do Thái đã xin xuất ngoại gần mười năm mà chưa được. Chính quyền Liên Xô, một mặt cho dọn dẹp đường phố và sơn nhà ông bà Zieman, mặt khác cho nhân viên cao cấp tới Helsinki đánh tiếng cho nhân viên của ông Reagan biết, nếu ông không làm ồn vụ này tại Moscow, ông bà Zieman sẽ được cho xuất ngoại. Ngược lại, họ sẽ không bao giờ để cho đi. Ông Reagan đã không tới nhà ông bà Zieman, nhưng vẫn mời họ tới gặp tại nhà Đại sứ Mỹ. Hai tháng sau, họ được ra đi.

Ngày 29 tháng 5, 1988, từ phi trường tới thẳng điện Cẩm Linh, vừa xong nghi lễ nghênh đón, vấn đề đầu tiên ông Reagan đặt ra cho ông Gorbachev là tại sao không để cho người dân Liên Xô có tự do tín ngưỡng. Ngày hôm sau (30-5-1988), buổi sáng thảo luận với Gorbachev, buổi chiều ông bà Reagan tới thăm một tu viện Chính thống giáo, và nói với các nhà tu hành tập họp ở đó về tự do hành đạo. Ngày 19-11-06, tại Hà Nội, ông bà Bush cũng đi lễ nhà thờ Cửa Bắc, dự một lễ chung của người Công giáo và Tin lành. Xong lễ, ông có lời tuyên bố chỉ lâu một phút, về sự quan trọng của tự do tôn giáo.

Buổi tối 30-5-1988, ông bà Reagan đã gặp 90 người thuộc thành phần vận động nhân quyền, và những người bị từ chối cho xuất ngoại, tại tư dinh Đại sứ Mỹ (Spaso House). Ba người khách trong số này đã đọc diễn văn, mô tả nỗi thống khổ của những người từng bị đàn áp, tù đầy. Đại sứ Mỹ Jack Matlock ở Moscow thời ấy đã mời được 90 người thuộc thành phần chống đối tới nhà mình, tại trung tâm thế giới cộng sản, chỉ cách Kremlin một dặm đường, dự tiệc một cách êm thấm. Vào tháng Tư vừa qua, Đại sứ Michael Marine ở Hà Nội hai lần mời có 5 phụ nữ là mẹ và vợ các nhà chống đối tới nhà mình, mà không thành công, còn khiến cho tính mạng một người bị đe doạ, vì cái gọi là “tai nạn lưu thông”. Một là công an cộng sản Việt Nam hung hãn hơn công an Liên Xô, hai là Đại sứ Matlock giỏi hơn Đại sứ Marine. Cho nên, không ngạc nhiên khi Dân biểu Frank Wolf đòi sa thải Đại sứ Marine.

Hôm sau, 31 tháng 5, Tổng thống Reagan đã nói truyện và trả lời câu hỏi trước hơn một ngàn sinh viên Đại học Quốc gia ở Moscow, qua đề tài chính là những khám phá mới về kỹ thuật, với những lời kết luận hoa mỹ: “Đây là lúc hơi thở đầu tiên của tự do khơi động không khí, và con tim đập nhanh cùng với nhịp điệu của hy vọng, khi sức mạnh của tinh thần tích tụ từ lâu trong im lặng ao ước được thoát ra tự do”. Khi thăm Việt Nam cuối năm 2000, nhân dịp dự hội nghị APEC ở Brunei, Tổng thống Bill Clinton cũng có dịp nói chuyện với sinh viện Đại học Hà Nội về tự do, và đã gây được một ấn tượng tốt đẹp.

Ông Clinton và ông Bush, cùng tuổi, cùng học trường Yale, cùng tránh chiến tranh Việt Nam, và cùng tới thăm Việt Nam với tư cách tổng thống nhân đi dự APEC. Nhưng thái độ của hai ông đối với nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam khác nhau. Ông Bush đã hết lời ca tụng ông Triết, còn ông Clinton đã có dịp sửa lưng Tổng bí thư Lê Khả Phiêu. Ông Phiêu dựa vào quá khứ chống chiến tranh Việt Nam của ông Clinton, tưởng bở, đã lên án việc làm của “Đế quốc Mỹ”. Ông Clinton nổi giận, nói rằng ông chỉ không đồng ý về chính sách Việt Nam của Mỹ, còn những người đã theo chính sách đó, không phải là đế quốc hay thực dân, mà là những người tốt đã tin tưởng vào việc đánh lại chủ nghĩa cộng sản. Ông Clinton đã chỉ vào Đại sứ Pete Peterson cũng hiện diện lúc đó, nói rằng: Ông ấy đã không trải qua sáu năm rưỡi trong “Hanoi Hilton” vì muốn biến Việt Nam thành thuộc địa. [8]

So sánh những gì Tổng thống Reagan đã nói và làm tại Moscow 19 năm trước, với lời nói việc làm của Tổng thống Bush trong chuyến đi Hà Nội năm ngoái, nếu nghĩ rằng Việt Nam đã được trao cho một “Môn bài đàn áp”, cũng là điều dễ hiểu. Nhưng nghĩ như vậy, cũng tội cho ông Bush, khi bắt ông phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Hà Nội cũng có những lý do riêng của họ. Dù có “môn bài” hay không, bản chất của chế độ độc tài, là đàn áp đối lập. Giống như, đã là mèo, thì bắt chuột. Mèo không cần có môn bài để bắt chuột. Khi nào nó không bắt, chỉ chờn vờn, không phải bản năng của nó đã thay đổi, mà là vấn đề đợi thời, hay đợi thế. Năm ngoái, vì có vụ APEC, và muốn vào WTO, Hà Nội đã phải “nín thở qua sông”, tạm nương tay cho đối lập một thời gian. Khi qua sông rồi, họ phải ra tay, và mạnh tay hơn trước, để bù lại thời gian chẳng đặng đừng phải nương tay. Họ đã làm như vậy, vì sợ phải đối phó với một vụ Thiên An Môn Việt Nam.

Dù có môn bài đàn áp hay không, thực tế cũng chứng minh Hà Nội đã sai lầm, khi nghĩ rằng chỉ cần ông Bush ủng hộ là đủ, và cái Quốc hội do dân tự do bầu cử tại Mỹ, cũng giống như cái Quốc hội do Đảng đề cử của mình. Chiến dịch đàn áp hàng loạt từ đầu năm nay đã đánh động lương tâm công luận, khiến các nhà lập pháp có thái độ. Dễ dàng nhận thấy nhất là thái độ của các Dân biểu Quốc hội Liên bang đối với Việt Nam biểu lộ qua lá phiếu.

Ngày 8 tháng 12, 2006, số Dân biểu bỏ phiếu thuận cho Việt Nam hưởng quy chế PNTR là 212, và 184 chống. Sau một loạt bắt bớ, xử án và bịt miệng đối lập, ngày 2 tháng 5, 2007, khi biểu quyết về nghị quyết H. Res. 243 [9] lên án Hà Nội, có 404 phiếu thuận, [10] không phiếu chống. Đây là tỉ lệ đồng thuận vô cùng lớn lao, và có nghĩa là hơn 200 dân biểu mới ủng hộ Việt Nam 5 tháng trước đã đổi thái độ, đồng ý lên án Việt Nam. Trong sinh hoạt dân chủ tại Mỹ, có được sự ủng hộ của một dân biểu đã khó. Chỉ trong mấy tháng, làm cho hơn hai trăm dân biểu đổi thái độ từ ủng hộ sang chống đối, là một tai hoạt khổng lồ.

Ngoài Nghị quyết 243 đã được cả Hạ viện thông qua, một số Dân biểu còn đề nghị những nghị quyết khác, với lời lẽ rất gắt gao, như Dân biểu Zoe Lofgren (Dân chủ, San Jose, CA), với Nghị quyết H. Res. 506 đòi đưa lại Việt Nam vào danh sách CPC, và huỷ bỏ quy chế PNTR dành cho VN. [11] Đáng chú ý hơn, là Dân biểu Earl Blumenauer (Dân chủ, Oregon), trong khi từ chức Chủ tịch nhóm Dân biểu thân Việt Nam là US-Vietnam Caucus để phản đối, còn đệ nạp Nghị quyết H. Res. 447: “Lên án bằng những lời lẽ mạnh mẽ nhất” đối với việc buộc tội và kết án các nhà vận động dân chủ mới đây. Đòi phải phóng thích họ “tức khắc và vô điều kiện”, cũng như hối thúc Tổng thống Bush dùng dịp gặp gỡ ông Triết như là một cơ hội công khai đòi phải có tiến bộ về dân chủ và tôn trọng nhân quyền cùng tự do tôn giáo ở Việt Nam. [12]

Trong cuộc họp báo tuyên bố từ chức Chủ tịch nhóm để phản đối Việt Nam, ông Blumenauer tuyên bố: “Tôi vốn là một người bạn kiên trì của Việt Nam, nhưng tôi không thể nhân nhượng trong việc ủng hộ nhân quyền. Từ tháng Giêng tới nay, Việt Nam đã mở một cuộc càn quét rộng lớn nhất trong nhiều năm đối với các nhà thân dân chủ bất bạo động. Trong khi vẫn biện luận là cần phải xét đoán Việt Nam qua những tiến bộ họ đã thực hiện được, tôi thấy rõ chính phủ Việt Nam đã đi theo chiều hướng sai lầm về dân chủ và nhân quyền”… “Tôi hy vọng đây là lời cảnh tỉnh đối với chính phủ Việt Nam là mối liên hệ lâu dài với Hoa Kỳ dựa trên sự tiến bộ về nhân quyền của họ”. [13]

Dân biểu James Moran (Dân chủ, Virginia), trong khi bênh vục Nghị quyết 243 đã nói; “Hoa Kỳ tự hãnh diện về việc phát huy dân chủ, cai trị tốt, tôn trọng nhân quyền và tự do tôn giáo cùng thúc đẩy việc cai trị theo luật pháp. Chúng ta không thể nhìn đi chỗ khác khi một “Tối Huệ Quốc” vi phạm một cách thô bạo nhất tới nhân quyền của nhân dân mình”. [14] Riêng ông Frank Wolf, một Dân biểu Cộng Hoà rất mạnh thế tại Hạ viện, đến phút chót vẫn còn công khai yêu cầu Tổng thống Bush không tiếp Chủ tịch Triết.

Chuyện tương tự cũng xẩy ra ở Thượng viện. Người có thành tích thân Hà Nội từ lâu như Nghị sĩ John Kerry, đã ký tên chung với Nghị sĩ Edward Kennedy trong một văn thư phản đối vụ bắt giữ Luật sư Lê Quốc Quân. [15] Các Nghị sĩ có nhiều uy thế như John McCain và Chuck Hagel, là những người vốn ủng hộ việc gia tăng giao thương với Việt Nam, cũng lên tiếng chỉ trích tình trạng đàn áp nhân quyền ở Việt Nam. Ngoài Hoa Kỳ, cả Liên hiệp Âu châu, Canada và Úc cũng lên tiếng tố cáo những vi phạm nhân quyền ở Việt Nam.

Nói tóm lại, chiến dịch đàn áp trước chuyến đi của ông Triết khiến những người vốn ủng hộ ông Bush thuộc cánh hữu đã nổi giận, và những người vốn ủng hộ ông Triết thuộc cánh tả cũng nổi giận. Cộng chung lại, cả chủ lẫn khách làm cho “phe ta” thuộc cả hai phía cùng nổi giận.

Phản ứng mạnh từ Quốc hội đã khiến giới truyền thông Hoa Kỳ và quốc tế chú ý. Theo Nguyễn Giang của BBC: “Cho đến 30.05 gần như tất cả các báo lớn của Hoa Kỳ như International Herald Tribune, Boston Globe, trang ABC News đến các báo nhỏ ở Philadelphia, Oregon, Wyoming đều có bài nói ‘Tổng thống Bush lo ngại về nhân quyền ở Việt Nam’ hoặc về vụ từ chức của ông Blumenauer.”

“Điểm báo quốc tế thì có hàng chục báo trên toàn cầu đã chạy tin về đề tài ‘Nhân quyền ở Việt Nam’, từ tờ The Guardian thiên tả ở Anh đến các báo ở Áo và Nam Phi”. [16]

Uy tín đã ở mức thấp nhất vì chiến tranh Iraq, ông Bush phải có biện pháp xoa dịu dư luận để tự cứu mình. Đây là lúc những lời lẽ hùng hồn về nhân quyền trong diễn văn nhậm chức kỳ nhì được đem ra xài lại: “Tất cả những ai đang sống dưới thể chế độc tài và tuyệt vọng có thể hiểu rằng Hoa Kỳ sẽ không làm ngơ trước sự đàn áp, hay tha thứ cho những kẻ áp bức các bạn. Khi các bạn đứng lên tranh đấu cho tự do, chúng tôi sẽ đứng chung cùng các bạn”. Nhưng xài bằng cách nào? Chẳng lẽ cứ đem lên đài phát thanh mà đọc? Ai thèm nghe? Thế là, ngày 29-5-07, bốn ông gốc Việt thuộc các tổ chức tranh đấu nhân quyền và tự do dân chủ hải ngoại được mời vào Toà Bạch Ốc, gặp các nhân vật quan trọng nhất nước, từ Tổng thống, Phó Tổng thống, Cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia, Chánh văn phòng Tổng thống, Phát ngôn viên của Tổng thống…

Suốt ba tuần lễ đầu tháng 6, nhiều nhà bình luận thời cuộc đã tìm hiểu, phân tích ý nghĩa cuộc gặp gỡ đặc biệt này. Đa số đã đồng ý đó là một biến cố lớn lao và quan trọng. Thật ra, có một “định luật” rất sơ đẳng của cuộc sống mà hình như ít người áp dụng nó mỗi khi cần tìm hiểu ý nghĩa một “sự cố”. Đó là: Cái gì nhằm mục đích trình diễn, thì được phơi bầy cho mọi người biết. Cái gì không nhằm mục đích trình diễn, thì được giữ kín.

Áp dụng định luật trên vào cuộc gặp gỡ của ông Bush ngày 29-5, sẽ thấy ý nghĩa của nó hiện ra rõ như đặt dưới kính hiển vi. Bốn khách được mời là Bác sĩ Nguyễn Quốc Quân, Chủ tịch Tổ chức Quốc tế Yểm trợ Cao trào Nhân bản; ông Lê Minh Nguyên, Trưởng ban Điều hành Mạng lưới Nhân quyền; ông Ðỗ Hoàng Ðiềm, Chủ tịch Ðảng Việt Tân; và ông Ðỗ Thành Công, thành viên Ban lãnh đạo Ðảng Dân chủ Nhân dân. Cả bốn ông đều không phải là quốc khách, hai ông sau còn bị đối phương liệt vào thành phần quân khủng bố, mà ông Bush đã tiếp như quốc khách, tại nơi thường dành cho quốc khách. Để làm gì?

Ngày hôm trước, tin tức về cuộc gặp gỡ từ Toà Bạch Ốc đã “chính thức lọt” ra, để giới truyền thông loan tải rộng rãi, tạo chú ý đặc biệt cho “biến cố” hôm sau, kể cả chi tiết Tổng thống có thể nói chuyện điện thoại với một nhà đối kháng từ Việt Nam. Cách đó vài ngày, một nguồn tin khác cũng được loan truyền rộng rãi, là cuộc Mỹ du của ông Triết có thể bị huỷ bỏ. Nếu quả thật ông Bush và bộ tham mưu của ông muốn biết rõ về thực trạng đàn áp nhân quyền ở Việt Nam, để tìm cách đối phó với ông Triết, thì có thể tìm hiểu một cách kín đáo, đâu cần phô trương như vậy?

Có người còn tốn công thảo luận, là tại sao Toà Bạch Ốc mời ông Đỗ Nam Hải nói chuyện với Tổng thống Mỹ qua điện thoại mà không mời người khác? Câu trả lời là: Tại sao không? Đã nhằm mục đích trình diễn, mời ai cũng thế thôi. Nếu cuộc nói chuyện với ông Đỗ Nam Hải thực sự cần thiết, Toà Bạch Ốc đã chẳng lộ tin, để công an Việt Nam biết trước mà phá đường điện thoại. Hơn nữa, nếu ông Bush cần những tin tức xác thực về đàn áp nhân quyền, ông Đỗ Nam Hải hay bất cứ ai thuộc thành phần chống đối, làm sao biết rõ về phiên toà bịt miệng hơn Phó Lãnh sự Mỹ Kenneth Chern đã chứng kiến phiên toà qua màn ảnh truyền hình ngay cạnh phòng xử? Và ai biết rõ cảnh công an đàn áp thân nhân các nhà đối kháng hơn Dân biểu Sanchez, và chính ông Đại sứ Marine?

Với những ai không tin cuộc tiếp kiến 29-5 nhằm mục đích trình diễn, có thể coi lịch làm việc của Tổng thống Bush (official schedule) trên Web-site của Bạch Ốc http://www.whitehouse.gov/news/releases/2007/05/, rồi nhìn vào ngày May 29, 2007, sẽ không tìm thấy danh tánh của bốn vị khách quý, chủ khách nói gì, và ngay cả cuộc tiếp kiến cũng không được ghi lại, coi như ngày hôm đó không có cuộc tiếp kiến nào như vậy đã diễn ra. Đã gọi là trình diễn, thì hình ảnh và những bài tường thuật về màn trình diễn đó là quan trọng, đã được phổ biến rộng rãi. Còn những câu truyện trong khi trình diễn, coi như “nghe qua rồi bỏ”, nên không được chính thức ghi lại.

Hai ngày sau, 31 tháng 5, 2007, Tổng thống Bush tiếp Hồng y Joseph Zen Ze-kiun, người đứng đầu địa phận Công giáo Hồng Kông. Ông là người tích cực chống lại chính sách đàn áp tự do tôn giáo của Bắc Kinh. Trả lời một câu hỏi của tạp chí Time vào tháng 10 năm 2002, về quan điểm của những người cho rằng tu sĩ nên đứng ngoài chính trị, ông nói: “Chúng tôi không thích gọi đó là chính trị. Đó là nhân quyền, đó là những quyền căn bản, đó không phải là chính trị”. Được Đức Giáo hoàng Benedict XVI thăng chức vào tháng 3 năm ngoái, Hồng y Zen đã bênh vực các sinh viên tranh đấu nhân quyền, và đòi mở lại hồ sơ vụ tàn sát Thiên An Môn. Ông cũng đi biểu tình đòi nhân quyền trong dịp kỷ niệm 10 năm Hồng Kông được trả lại Trung Quốc. Hồng Y Zen hiện trong tình trạng bị cấm đặt chân lên Hoa lục.

Hồng y Zen là một nhà vận động nhân quyền, nếu không quan trọng hơn, cũng không thể kém 4 nhà vận động dân chủ gốc Việt. Nhưng ông Bush không gặp để trình diễn, nên không loan tin trước, không có chụp hình để phổ biến, không gặp ở Phòng Bầu dục, mà bí mật tiếp ở trên lầu Toà Bạch Ốc, nơi gia đình ông sinh sống (private living quarters). Mãi hai tuần sau (13-6), tin về cuộc gặp gỡ này mới lọt ra ngoài. [17] Tất nhiên, nội dung câu truyện giữa ông Bush và Hồng y Zen cũng không được ghi trong Official schedule, nhưng đó là vì tính cách bí mật và riêng tư, không phải chỉ là chuyện nghe qua rồi bỏ.

Màn trình diễn của ông Bush vào 29-5 có thể đặt tên là “Nhân Quyền I”. Còn có thêm hai hồi tiếp theo: “Nhân Quyền II” là bài diễn văn ở Prague vào ngày 5-6, và “Nhân Quyền III” là lễ khánh thành tượng đài nạn nhân Cộng sản ngày 12-6. Hai hồi sau này đều có ghi rõ trong Official schedule trên website của Bạch Ốc, vì do ông Bush đóng vai chính. Tất cả ba hồi, nhờ dồn dập tung ra thị trường trong một thời gian ngắn là hai tuần, tạo được tác động áp đảo, nên có “good review” từ khắp nơi.

Cũng cần thêm rằng, những màn trình diễn về nhân quyền vào phút chót của ông Bush không phải là không có ý nghĩa. Trình diễn cũng là dấu hiệu của sự quan tâm. Đi từ chỗ không quan tâm nhiều tới vấn đề nhân quyền ở Việt Nam, những việc xẩy ra quanh chuyến đi của ông Triết đẩy ông Bush vào tình thế cần biểu diễn như là mình quan tâm nhiều tới vấn đề này. Từ đây, ông sẽ phải có hành động cụ thể, để tránh bị kết án là đạo đức giả. Hậu quả là ngày 27 tháng 6, Hội đồng An ninh Quốc gia đã mời vào Toà Bạch Ốc để gặp lại các nhà vận động nhân quyền đã gặp bốn tuần trước, cùng với một số người khác, để tạo một sự liên lạc thường xuyên chặt chẽ hơn, thực chất hơn trong việc hỗ trợ nhân quyền ở Việt Nam.

Hà Nội đã đáp lại những màn trình diễn của Washington bằng một nhượng bộ giả. Phó Ngoại trưởng Lê Văn Bàng tức tốc bay từ Hà Nội qua Washington. Sau khi gặp Dân biểu “bạn thân nổi giận” Blumenauer, phía Việt Nam tuyên bố sẽ thả ba nhà bất đồng chính kiến trước khi ông Triết được ông Bush tiếp. [18] Một ngày sau khi có lời hứa này, Bạch Ốc chính thức tuyên bố sẽ tiếp ông Triết. Ngày 8-6, Nguyễn Vũ Bình được cho về với gia đình. Một tuần sau, Lê Quốc Quân được thả. Khi ông Triết tới Toà Bạch Ốc vào 22-6, chỉ mới có hai người được thả.

Gọi là nhượng bộ giả, vì Nguyễn Vũ Bình đáng lẽ phải được thả từ lâu rồi. Anh bị bắt trong đợt càn quét vào đầu năm 2002, với lý do tương tự và cùng thời gian với Lê Chí Quang, Nguyễn Khắc Toàn, Phạm Hồng Sơn, Phạm Quế Dương và Trần Khuê. Kẻ trước người sau, cho đến mùa Thu năm ngoái, những người khác đã lần lượt được tha hết, trừ Nguyễn Vũ Bình. Có lẽ chỉ vì anh từng là ký giả của Tạp chí Cộng sản, mà chống Cộng sản, nặng tội hơn người thường! Điều bất thường này đã khiến Ngoại trưởng Condoleezza Rice đặt thẳng vấn đề với Ngoại trưởng Phạm Gia Khiêm vào tháng 3 vừa qua, và ông Khiêm đã hứa thả Bình.

Khi ông Khiêm về Hà Nội, chẳng những Nguyễn Vũ Bình không được thả như lời hứa, hàng loạt người khác đã bị bắt thêm, và bị gấp rút điệu ra toà lãnh án, kể cả việc bị bịt miệng trước toà, như một cử chỉ để thị oai. Đây là nguyên nhân chính khiến dư luận nổi giận. Một lần nữa, Hà Nội lại “nhượng bộ” bằng lời hứa tha Nguyễn Vũ Bình. Và để bù vào sự thất hứa lần trước, ngoài Nguyễn Vũ Bình, đã phải tha thêm Lê Quốc Quân. Nữ luật sư trẻ Trần Thị Thuỳ Trang, làm cùng văn phòng, và bị bắt cùng ngày, với cùng lý do như Lê Quốc Quân, nhưng không được tha. Quân hơn Trang ở chỗ mới ở Mỹ về, và được các tên tuổi lớn như cựu Ngoại trưởng Madeleine Albright, các Nghị sĩ John McCain, John Kerry và Edward Kennedy can thiệp. Nhưng đây không thể coi là nhượng bộ, hay thắng lợi, hay bất cứ thứ gì khác, mà phải coi là việc làm bỉ ổi vô nhân đạo.

Những nhà cầm quyền xấu bụng, thường tìm cơ hội bắt người nước ngoài giữ làm con tin, để mặc cả, đòi hỏi quyền lợi cho nước mình. Nhưng khi nhà cầm quyền bắt công dân của mình làm con tin để thương lượng với nước ngoài, dã tâm này đã vượt mức tưởng tượng của người bình thường. Giống như cảnh một ông bố lấy dao kề vào cổ con, đợi láng giềng mang rượu tới thương lượng, rồi mới chịu thả. Đây chính là trường hợp của Nguyễn Vũ Bình và Lê Quốc Quân.

© 2007 talawas


[1]http://www.whitehouse.gov/news/releases/2007/06/20070607.html
[2]http://www.whitehouse.gov/news/releases/2006/11/20061117-4.html
[3]http://www.thenation.com/doc/20070430/lam
[4]http://www.whitehouse.gov/news/releases/2006/11/20061117-7.html
[5]http://www.thenation.com/doc/20070430/lam
[6]http://www.whitehouse.gov/news/releases/2006/11/20061117-2.html
[7]Robert Timberg: John McCain, An American Odessey, Simon & Schster, tr.78-79
[8]Bill Clinton: My Life, Alfred Knopf, tr. 930
[9]http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?c110:1:./temp/~c110EZd0Gn::
[10]http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?r110:6:./temp/~r110m27Ani::
[11]http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?c110:1:./temp/~c110TeS1sk::
[12]http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?c110:1:./temp/~c11005HXDs::
[13]http://blumenauer.house.gov/Newsroom/PressRelease.aspx?NewsID=1543
[14]http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/D?r110:3:./temp/~r110m27Ani::
[15]http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2007/05/070531_vietrialsworldpress.shtml
[16]http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2007/05/070531_vietrialsworldpress.shtml
[17]http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/20/AR2007062001869.html?sub=AR
[18]Tin AP, 6-6, 2007: “Vietnam pledges to release 3 dissidents after meeting with U.S. congressman”

 
© talawas 2026