Khoảng 6 giờ sáng giờ Baghdad, thứ Bảy 30/12/2006, Saddam Hussein, người được xem như một bạo chúa của cuối thế kỷ 20, đã bị hành quyết. Cai trị nước Iraq trong vòng 24 năm bằng một chế độ và một guồng máy độc tài toàn trị, những hệ luỵ của Hussein để lại không phải là nhỏ.

Tội ác do Hussein gây ra là quá rõ ràng và vô số, gần như không thể kể hết. Trong đó, gần một triệu người chết khi Hussein muốn chiếm lấy mỏ dầu của Iran nhưng không thành (cuộc chiến Iran-Iraq kéo dài từ 1980-1988, ngoài lý do dầu hoả còn lý do ý thức hệ chính trị). Hàng vạn người chết trong cuộc chiến do Hussein gây ra khi chiếm lấy Kuwait (vào ngày 2/8/1990) cũng vì mỏ dầu khổng lồ ở đây. Những người bất đồng chính kiến với Hussein thì bị đàn áp, trù dập, khủng bố hay bị giết chóc một cách dã man. Hussein dùng vũ khí sinh hoá đối với chính người dân của mình. Nhưng tệ hại nhất là, dưới thời toàn trị của Hussein, một chế độ công an mật vụ đã được thiết lập để đàn áp, khủng bố dân chúng kéo dài gần ba thập niên.

Cái chết của Saddam Hussein đã không làm nhiều người nhỏ lệ, ngoại trừ các đảng viên trung thành được nhiều ưu đãi trong đảng Baath trước đây hay các khuynh hướng Hồi giáo bài Mỹ tại Iraq, Iran, Palestine v.v… (nói chung là vùng Trung Đông). Những ‘lãnh tụ’ như Osama Bin Laden hay Saddam Hussein lại được các khuynh hướng Hồi giáo này ‘ủng hộ’, phần lớn là vì dám công khai đối đầu và chống đối Mỹ ra mặt. Điều này cũng không có gì là khó hiểu bởi vì trong chiến trường (hay chính trường!), kẻ thù của kẻ thù cũng có thể là bạn, mặc dầu Hussein đã một thời gây chiến và gây nhiều kẻ thù trong vùng.

Tuy nhiên, ngoài nhóm người nói trên, không phải ai cũng tán thành bản án tử hình bằng cách treo cổ đối với Saddam Hussein, và nhất là cách kết tội, hành quyết hơi đột ngột và đối xử bệ rạc trong những giây phút cuối cùng đối với ông ta, mặc dầu không ai trong thành phần này bác bỏ tội ác do ông ta gây ra. Có nhiều quan điểm khác nhau trong sự kiện này:

Thứ nhất, những người chống đối bản án tử hình không phải vì họ có cảm tình gì với Hussein mà chủ yếu là vì họ chống đối bản án tử hình, dù với bất cứ ai. Có thể vì niềm tin tôn giáo mà trong đó chỉ có Thượng đế mới có quyền quyết định mạng sống của con người. Có thể vì không hoàn toàn tin rằng lấy tội (chết) để đền tội là xong. Tinh thần nhân bản dạy con người tôn trọng mạng sống của mình và người khác thì không thể đi ngược lại để biện minh cho án tử hình. Án tử hình đã dần dần bị loại bỏ, nhất là tại các nước có nền văn minh cao như Tây Âu, Úc, nhưng vẫn còn hiện hữu tại một số tiểu bang của Mỹ. Những người nào tin vào cái thiện sẽ thắng cái ác thì cho rằng tội nặng nhất là án chung thân mà qua đó, những kẻ gieo rắc tội ác có cơ hội tự vấn lương tâm của mình.

Thứ hai, lý do phản đối bản án tử hình đối với Hussein, nhất là vào lúc này, là vì người ta cho rằng chưa chắc nó giải quyết được gì tích cực trong lúc này. Hiện tại, tình trạng hỗn loạn tại Iraq ngày một tồi tệ hơn trong khi số quân nhân của Mỹ hy sinh tại đây đã lên đến con số 3000 vào đầu năm 2007. Chưa có dữ kiện gì biện minh rằng Hussein chết đi thì tình trạng bạo loạn sẽ giảm bớt. Trong khi đó, hành quyết Hussein như đã diễn ra có thể tạo ấn tượng rằng phiên toà xử vừa qua không hơn gì một cuộc trình diễn. Những viện lý kết tội Hussein chưa được chứng minh một cách chính đáng bởi một toà án hợp hiến mang tính công bằng, bình đẳng và độc lập. Toà án này chủ yếu được thành lập do Toàn quyền Paul Bremer của Mỹ tại Iraq đề cử các quan toà, điều đi ngược (hay vi phạm) luật quốc tế. Một kẻ mang tội ác đối với nhân loại như Saddam Hussein cần phải được toà án hình sự thế giới – International Criminal Court (ICC) của Liên Hiệp Quốc – xét xử thì mới chính đáng. Cho nên tổng thống Iraq từ chối ký vào bản án tử hình dành cho Hussein vì ông phản đối án tử hình. Liên hiệp Âu châu cũng cảnh cáo về sự hành quyết này. Do đó, tuy công lý được thi hành, nó vẫn không tạo được sự đồng thuận và không được nghiêm chỉnh nhìn nhận như thế mà còn được diễn giải như một sự trả thù. Hiển nhiên, Mỹ không hề muốn Saddam Hussein được nhìn nhận như một kẻ chết vì đạo.

Thứ ba, hơn 3 năm qua, Hussein đã ở trong vòng kiểm soát của pháp luật. Ông ta là một nhân chứng sống cần thiết để tiếp tục điều tra, nghiên cứu hầu làm sáng tỏ thêm tội ác của chính ông ta và đồng thời rút ra các bài học cần thiết cho nhân loại. Hussein phải sống để trả lời mọi câu hỏi liên quan đến tất cả các tội ác mà ông ta gây ra. Điển hình như tội diệt chủng đối với người Kurds, Hussein phải đối diện và trả lời trước toà án về các tội này. Người ta không nghĩ ra lý do chính đáng nào, ngoài lý do chính trị, để phải quyết định tử hình đối với Saddam Hussein trong lúc các vấn đề này chưa được làm sáng tỏ. Cũng có người đặt vấn đề rằng nếu được xét xử trước toà án hình sự thế giới ICC thì những liên hệ giữa Saddam Hussein và Mỹ vào thập niên 1960, 1970 và 1980, nhất là vì ông ta được Mỹ hỗ trợ, đưa lên nắm quyền và bộ hạ của ông ta được CIA của Mỹ huấn luyện, đào tạo, có được làm sáng tỏ hay không?

Chúng ta dễ dàng cảm thông với lập luận, hình như là của đa số, rằng kết liễu cuộc đời của Hussein có thể làm cho nạn nhân cũng như thân nhân của các nạn nhân do ông ta gây ra cảm thấy ít nhất công lý được thể hiện, từ đó sự uất ức khổ đau không còn (?) giày vò họ mỗi đêm khi nghĩ đến một bạo chúa giết người còn sống sờ sờ ở đó. Tuy nhiên, đối với nhiều người, bản án chung thân chưa hẳn đã là sung sướng hơn bản án tử hình! Nếu tin chết là hết, thì cái chết của Hussein cũng có thể là ‘sung sướng’ hơn sống chứ. Nếu tin chết là chưa hết (còn cuộc đời sau hay còn linh hồn), thì cái án tử hình cũng chỉ thoả mãn một cách nhất thời. Cái khổ sống trong tù trần gian và cái khổ ở dưới địa ngục (được xem như một hình thức tù đầy khác vì tội ác mình gây ra), cái nào lớn hơn?! Đây là vấn đề thoạt nghe đơn giản nhưng lại cực kỳ phức tạp vì liên quan đến niềm tin con người, một quan niệm về sống và chết, có liên hệ mật thiết đến sự hiện hữu của chúng ta trên thế gian này.

Dù muốn hay không, Hussein cũng đã chết rồi. Trên tinh thần nhân bản, chúng ta cần phải đề cao mạng sống con người, và cố gắng vận động để không còn án tử hình trên thế gian này nữa. Nhưng một điều không thể phủ nhận là khi không còn một kẻ độc tài bạo chúa như Saddam Hussein trên thế gian này thì cũng là điều tốt cho nhân loại, nhất là cho những người đã từng sống sót dưới thời cai trị sắt máu của ông ta. Nó cũng gửi một thông điệp mạnh mẽ đến những kẻ độc tài đang hành hạ chính người dân của mình rằng số phận của họ rồi một ngày nào đó cũng phải bị xét xử và đền tội mà thôi. Chỉ tiếc rằng bài học muôn đời thường là những thứ muộn màng.

Melbourne 2/1/2007

© 2007 talawas