trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
25.11.2006
Nguyễn Vy Khanh
Cộng đồng người Việt ở ngoài nước 30 năm sau
 

2.8. Vấn đề đoàn kết và não trạng chia rẽ cùng mâu thuẫn nội tại

Lịch sử cho thấy Việt Nam vì hoàn cảnh địa lý và lịch sử, đã là nơi tiếp xúc và thử nghiệm của nhiều tôn giáo, ý thức hệ, những yếu tố này có ảnh hưởng gì đến não trạng chia rẽ và mâu thuẫn nội tại ngày càng lớn giữa người Việt với nhau?

Về vấn đề đoàn kết, cộng đồng người Việt ở hải ngoại vì bị phân hoá, do đó chưa thật sự thành công gây lửa đấu tranh ở trong nước. Dù sống thoải mái giữa bầu trời tự do dân chủ của thế giới không cộng sản, nhiều tổ chức của người Việt hải ngoại vẫn chưa chứng tỏ trưởng thành về chính trị, vẫn còn bị điều kiện hoá, vẫn bị cái não trạng phục tùng điều khiển, chi phối. Không ai chối cãi sự lớn mạnh của cộng đồng người việt hải ngoại, mạnh về số lượng cũng như nhân tài đa dạng về nhiều lãnh vực. Nhưng chúng ta có quá nhiều hội đoàn và tổ chức trùng dụng về mục đích, chương trình, do đó đã làm suy yếu lực lượng chung. Thay vì đồng thuận vì chính nghĩa chung, các tập thể này đã vẫn cứ đối chọi, xung khắc thường trực. Rồi nạn nhận vơ có khi bị hố. Nạn lạm phát về tổ chức và lãnh tụ khiến cộng đồng người Việt dậm chân một chỗ nếu so sánh với các cộng đồng người Lào, Cam Bốt, v.v. Thiết nghĩ đây không phải là trăm hoa đua nở mà cũng chẳng phải là đa nguyên tích cực! Không thành công, tan rã, vì thiếu đoàn kết, hoặc kiểu “đoàn kết sau lưng tôi”, vì đầu nậu chính trị, ra vẻ hợp tác, nhưng đã bao giàn, có mục đích khác trước hoặc dùng tổ chức bạn, những kẻ khác như phương tiện! Sự phân hoá này thực sự xuất hiện từ khi có người Pháp đến xâm chiếm VN từ cuối thế kỷ XIX.

Vì thế trước những đổi thay chính trị quá mau lẹ của bàn cờ thế giới, từ thế lưỡng cực (chiến tranh lạnh, tư bản, cộng sản) sang đa cực, não trạng phục tùng lệ thuộc ngoại nhân đã khiến nhiều đoàn thể nói trên hụt hẫng, giật mình; nhưng rồi ra vẫn tiếp tục con đường lỗi thời đã quen đi. Thay vì chung sức chống kẻ thù chung là cộng sản Hà Nội thì họ lại hủy hoại, phá rối tổ chức cũng như cá nhân bạn và những người trước vẫn cùng chung “chiến tuyến” cũng như thiếu tế nhị, hiểu biết đối với những cựu đảng viên CSVN hoặc cựu thành viên Mặt trận Giải phóng miền Nam – lầm lẫn phương tiện, nhân sự với mục tiêu giải phóng dân tộc (thay vì chỉ nhắm nắm quyền hành và cho phe đảng). Hà Nội đề cao tập quyền, người không cộng sản thường để quá cao cái “tôi”, nhưng kết quả vẫn là một !

Tình trạng và não trạng phân hóa đưa đến một chân dung cộng đồng siêu thực, giả chân, trắng đen bất phân, và tình trạng chiến tranh tình báo, bí mật vẫn tiếp diễn. Tuyên ngôn, thông cáo có lúc tung ra như bươm bướm, có khi cùng một tổ chức Tuyên ngôn ra chưa kịp khô mực, đã có Tuyên ngôn sau đính chính, thanh minh hay lật ngược. Đưa đến những tan rã, chia đôi như đối với các tổ chức cộng đồng ở Houston [1] , ở Atlanta (1994), rồi các cộng đồng ở Nam Cali và Bắc Cali, Montreal Canada,…

Tôn giáo bị lợi dụng nhiều vào những hoạt động chính trị cũng như văn hóa chính trị : cả hai thập niên người ta đã lợi dụng những cơ quan thông tin, giáo dục của các tôn giáo để phỉ báng các tôn giáo khác, những nhân vật liên hệ xa gần đến các tôn giáo hoặc cưỡng ép gán ghép một số nhân vật với tôn giáo của những con người ấy cũng như tung tin khả nghi và mạ lỵ những lãnh tụ quốc gia đồng thời vinh danh, đề cao những nhân vật chính trị mà hành tung và hoạt động đầy khả nghi hoặc đã bị công luận lên án, gây chia rẽ thêm sự đoàn kết mà cả sự sinh hoạt bình thường của cộng đồng.

Nói đến đoàn kết thì không thể không nhắc đến khuynh hướng tự hủy là khuynh hướng đầy dẫy trong cộng đồng hải ngoại, hoặc thuần chính trị, cộng đồng, hoặc có tính chính trị qua chiêu bài tôn giáo: nhóm Giao-điểm tấn công đạo Công giáo và ngày càng công khai bênh vực cộng sản Hà Nội, hoặc tự kỷ ám thị, nhìn đâu cũng thấy kẻ thù, hoặc cắt nghĩa lịch sử theo thiên kiến (Nguyễn Mạnh Quang, Nguyên Vũ,…). Khi có kẻ thù chung như thời Pháp và cộng sản, con người trí thức, tai mắt tự chế, hoà nhi bất đồng trong tương kính, nhưng nay thời hải ngoại thì kẻ thù ở xa, không ra mặt, con người trở nên thù địch nhau, có khi xem nhau còn tệ hơn những kẻ gọi là thù chung (lãnh tụ Hà Nội!), v.v.

Mỗi biến cố, mỗi nhân vật nổi là một cơ hội giành nhau nắm, tâng công. Những người tị nạn hoặc di dân đến sau, như một số H.O, tỏ ra bị tổn thương, không thích nhận định và phương thức hành động của những người đi trước, họ nghĩ người đi trước lên mặt dạy dỗ về chính trị về chống cộng mà họ là nạn nhân biết và sống hơn người đi trước [2] .

2.9. Lý tưởng và lý thuyết

Phạm Kim Vinh, LM Kim Định, Hoàng Văn Chí, Nguyễn Ngọc Huy, Nguyễn Huy Hân, Lý Đại Nguyên, Nguyễn Gia Kiểng, Võ Văn Ái, Nguyễn Cao Hách, Trần Thanh Hiệp, Đoàn Viết Hoạt, Bùi Tín, Phạm Nam Sách, Nguyễn Văn Chức, Tôn Thất Thiện, v.v. Dĩ nhiên đa số là tiếng nói của lớp người trí thức hoặc chính trị gia! Hai điểm tóm: một, có hai khuynh hướng, hoặc lý thuyết gia (theorists) quá lý tưởng – đa số, hoặc nặng hành động (activists) quá cực đoan, nông nổi! Những nhà trí thức, khoa bảng nếu không đề cao một chính thuyết như của Lý Đông A, Tôn Dật Tiên, v.v. thì đưa ra lý thuyết riêng để cứu dân cứu nước. Hai, từ chống Cộng lúc đầu, một phần cộng đồng ở ngoài nước đã đi đến chỗ chống độc tài: Nguyễn Hữu Chung, Tôn Thất Thiện, Nguyễn Minh Cần, Bùi Tín, v.v. [3]

2.10. Lằn ranh Quốc-Cộng

Vấn đề lằn ranh Quốc-Cộng ngày càng được báo chí và một số nhân vật cộng đồng, chính trị đề cập đến, và ngày càng khẩn thiết, có khi bị hiểu là tuyệt vọng. Nói chung được hiểu là một vấn đề quan trọng hàng đầu vì liên hệ đến căn bản, ý nghĩa sự lưu vong và hiện hữu của cộng đồng người Việt ở hải ngoại, một vấn đề liên hệ đến lịch sử và quá khứ. Những biến cố chính trị thế giới từ những năm 1986-1991 biến thế giới cộng sản co cụm lại ở bốn quốc gia và lần hồi Trung Quốc rồi Việt Nam cũng không hoặc tránh nói đến danh từ và chủ nghĩa cộng sản nữa ngoại trừ khi họp các đại hội đảng, cộng sản trở nên một loại chiêu bài che thân, hù dọa!

Ở vào thời điểm 2005, dĩ nhiên chuyện hợp lưu và hoà giải đã hết còn là vấn đề động não và bạo-động dù là trên báo chí! Nay ngoài vài tiếng kêu gọi lạc lõng, lỗi thời, còn mấy ai bàn hoặc chống đối những chủ trương này! Hiện nay, vấn đề lằn ranh Quốc-Cộng vẫn còn gây nhức nhối nhưng đã đến lúc phải cập nhật định nghĩa Quốc-Cộng và minh định rõ đối tượng. Đồng thời phía quốc gia cũng cần nghĩ đến lúc phải nâng cấp nội dung “chủ nghĩa quốc gia” thành “chủ nghĩa dân tộc” hoặc “chủ nghĩa ái quốc” chẳng hạn, vì nếu quốc gia là không-cộng sản thì khi không còn cộng sản, quốc gia sẽ là gì? Và nếu quốc gia là yêu nước với một đối tượng đất nước, lãnh thổ, thì cộng đồng người Việt ở hải ngoại đang bước sang thế hệ thứ hai, thứ ba, trong khi thế hệ thứ nhất đang về hưu hoặc ra đi, thì khi hết thế hệ thứ nhất thật sự đại diện cho phe quốc gia (cứ cho là như vậy!), thì đám trẻ lớn lên hay sinh trưởng ở xứ người, chủ nghĩa quốc gia (theo nghĩa không-cộng sản) làm sao thích hợp cho chúng đây?

Như vậy, vấn đề Quốc-Cộng ngày càng trở nên trầm trọng còn vì lý do thế hệ! Do đó việc khẩn thiết trước mặt là cần phải có cái nhìn xa và can đảm cập nhật để chuẩn bị cho thế hệ tiếp nối và các thế hệ sau nữa! Người trẻ sinh tại hải ngoại hoặc sau 1975 ngày càng đông, “ý thức” chính trị của họ sẽ tạo thành từ kinh nghiệm sống nơi đất nước họ sống (nhưng là đất mới đối với thế hệ cha ông). Con người, nhất là người Việt Nam, tình yêu quê hương đã là một bản chất quen thuộc. Với người trẻ do đó không có vấn đề quê hương mới cũ, chỉ còn là vấn đề tiếng gọi của cội nguồn hoặc tình yêu quê hương nếu có mà thôi. Với họ, làm chính trị không nhất thiết phải là chống cộng! Họ có chống chăng là chống mọi hình thức áp bức con người và phản tiến bộ (hình như ở hải ngoại cũng có!).

Trong thực tế, người trẻ Việt Nam lớn lên ở hai chiến tuyến Quốc-Cộng trong cũng như ngoài nước nói chung, ngày 30-4 và cộng sản là những “ấn tượng” ngày càng mờ dần, phần lớn họ lo hiện tại và tương lai nhiều hơn. Riêng người trẻ ở Đông Âu có người còn nghĩ 30-4 là tốt vì đã thống nhất đất nước và nghĩ rằng vấn đề là phải nghĩ đến tương lai và các nạn nhân vẫn là đa số [4] . Từ đó, nhìn lại quan điểm của thế hệ di tản thứ nhất của người Việt hải ngoại về gia tài văn hoá sẽ thấy là đa số hãy còn đứng ở cái nhìn tĩnh, đóng và quá chú tâm đến cái đặc thù riêng. Một cái nhìn thực tế và trung dung mang tính động, mở, đón, mang tính dịch lý và phù hợp với lý thuyết toàn cầu hóa hiện nay, hội nhập cùng thế giới! Hơn nữa, nếu chúng ta tự xét, để cái tâm linh lấn một chút cái vật dục tranh chấp bạo động, chúng ta có thể thấy rằng cái lằn ranh Quốc-Cộng đó nếu cứ trường tồn sẽ trở nên một gia tài hoặc bó đuốc tẩm độc. Và nếu vết hằn, lằn ranh đó – dù là trong tâm thức, nếu bỏ được, sẽ là điều tốt cho tương lai và con người nói chung. Người ngoài nước khổ sở với lằn ranh thế nào thì người trong nước cũng ngày càng hết (hoặc bớt) tự hào là người cộng sản; hóa ra cuối cùng rồi phải chăng mục đích của mọi phe phía là xóa bỏ mọi lằn ranh vì thật sự giữa những người yêu chuộng và hành xử tự do, dân chủ và hoà bình không thể có lằn ranh ngăn cách! Lịch sử thì cần đến thời gian; 50, 70 năm khá dài cho một đời người, nhưng không là gì cả đối với lịch sử [5] ! Lằn ranh Quốc-Cộng thực ra chỉ là một ý niệm, một danh xưng và có thể là lý tưởng chính trị tốt đẹp nhưng nhân sự Quốc cũng như Cộng đều có những người nguy hiểm cho dân tộc, đáng loại trừ. Vì lằn ranh nguy hiểm đã xảy ra, là giữa những lực lượng toàn trị phi dân chủ, tự do và lực lượng yêu dân chủ, tự do, pháp trị. Vấn đề không còn là bảo-vệ lằn-ranh bằng mọi giá, mà nên là phổ dương tinh thần dân tộc cùng nhân quyền, dân chủ và một Nhà nước pháp trị. Dân tộc Việt Nam đã có từ nhiều ngàn năm, Quốc-Cộng chỉ là chuyện ba phần tư của một thế kỷ!

2.11. Vấn đề thế hệ và thế hệ trẻ

Dù cùng màu da tiếng nói hoặc sống trong cùng môi trường văn hóa địa lý và lịch sử, mỗi thế hệ có những đặc điểm riêng khiến việc đối thoại, giao tiếp, làm việc chung chẳng hạn nhiều khi có những vấn đề, đụng chạm. Khoảng cách thế hệ (generation gap) đã và sẽ là một trở ngại chính cho các vận động chính trị!

Yếu tố thế hệ đóng vai trò thiết yếu trong việc biến hóa xã hội. Những lý tưởng công bằng, dân chủ cũng như giá trị xã hội thay đổi theo con người và thời đại. Nên việc tìm hiểu sự khác biệt, sự độc đáo của mỗi thế hệ giúp hiểu tại sao có những vấn đề và có thể từ đó làm sao giải quyết những vấn nạn chung.

Nói chung thì sau 30 năm hải ngoại đã cho thấy sự có mặt tham gia các vận động chính trị xã hội cộng đồng của nhiều thế hệ. Sự hình thành và trưởng thành, kinh nghiệm, ý thức, cái nhìn khác nhau, khiến vai trò cũng khác nhau. Ba thế hệ nhập một là không nên, không tưởng và cũng bất khả thi. Dĩ nhiên có những điểm gặp gỡ, như nếu lên phương trình độ ngang và dọc cũng có những đoạn gặp gỡ, nghĩa là các thế hệ có những xung đột mà cũng có những hợp tác! Người trẻ từng và tiếp tục lập nhóm với lý thuyết và hành động, theo mô hình cha anh, hoặc mới hẳn. Những nhóm Nhân Bản của Tổng Hội Sinh viên Việt Nam tại Paris, Người trẻ dĩ nhiên tích cực gia nhập hoặc bị lôi kéo, là ngoại vi, thành phần của các tổ chức chính trị, dần dà nghiêng về văn hóa.

Nhìn chung, giới trẻ ở Đông Âu dấn thân chính trị mạnh, trong khi người trẻ ở Bắc Mỹ cởi mở và dấn thân xã hội và chuyên môn nhưng ít chính trị hơn. Ở Liên Xô và Đông Âu không có vấn đề đụng chạm tranh chấp thế hệ như ở Bắc Mỹ vì hầu như họ không có thế hệ trên 60,70, cũng có nhưng những người này cư ngụ ở các nước như Pháp hoặc không liên hệ chặt chẽ với các phong trào trẻ. Người trẻ Đông Âu hăng say ra nhiều báo (Tia Sáng, Đi Tới, Cánh Én, Đàn Chim Việt,…), làm đài phát thanh (Moscou, Hoàng Dung) và lập đảng (Xã hội Dân chủ, v.v.),…

Theo Census Bureau năm 1990, một phần ba người Việt ở Hoa Kỳ dưới 18 tuổi [6] . Ở hải ngoại nói chung, có khoảng 300,000 chuyên viên phần lớn trẻ ở lứa tuổi 30. Người trẻ, chuyên viên, “vẻ vang dân Việt” đang nắm các sinh hoạt văn hóa, xã hội, cả chính trị. Đây cũng là thế hệ @, a móc, cũng là a thương mãi / commercial a. Như vậy cứ theo thống kê thì diaspora Việt có ưu thế ở xã hội tự do, dân chủ, với thế đông đảo, trẻ có thể tìm lý tưởng, có thể mới và có thể định nghĩa mới về lý tưởng. Nhiều tổ chức cộng đồng và chính trị đã chú tâm đặc biệt đến giới trẻ. Tổ chức Phục Hưng là tổ chức chính trị có căn bản và đã có những đóng góp xây dựng cho giới trẻ ở hải ngoại. Ngoài các lớp tiếng Việt Văn Lang ở nhiều tiểu bang, các lớp sư phạm cho giáo chức ở hải ngoại, các Trại cho giới trẻ, tổ chức xuất bản các tài liệu học tập và tạp chí như Ngày Về, Diễn Đàn Thanh Niên, v.v.

Thế hệ người Việt mới và những người đã trưởng thành về chính trị bất luận tuổi tác và giai tầng xã hội, nhất là giới sinh trưỡng trên đất nước ngoài quê hương gốc, sẽ hiểu sức mạnh của ước muốn của thời đại thế giới đa cực chúng ta đang sống, sẽ có thái độ và hành động chính trị thực tế hơn và sẽ nhìn thấy ai hoặc lực lượng nào thật sự là kẻ thù chung của dân tộc!

3. Một số kết luận tạm

Nghiên cứu của chúng tôi định chân dung để có thể nhìn lại, tổng kết, rút kinh nghiệm, từ đó có thể có dự phóng cho tương lai. Đồng thời có thể nhận định, khai thác ra được những dấu mốc, những dữ kiện có thể từ đó tin tưởng cộng đồng người Việt ở ngoài nước so sánh với người Việt trong nước, có thể thoát được những bó buộc, kềm kẹp, trở ngại,… của quá khứ ?

Cộng đồng người Việt ở hải ngoại rõ rệt nhất ở Hoa Kỳ, Úc, Đức, … lúc đầu bị dân bản xứ nghi ngờ, kỳ thị, nhưng vẫn may mắn hơn những di dân những thập niên trước đó, thời người Việt đến từ 1975 được lợi thế những chính sách đa văn hoá, nên được sinh sống tự do theo truyền thống, sống như những ghetto nhưng một loại ghetto thời mới, ghetto mở, nghĩa là người Việt cũng để lại dấu ấn của Việt Nam nước gốc, song song với đời sống hội nhập. Các khu thương mại mọc lên ở những thành phố đông người Việt mà thức ăn của người Việt cũng được đề cao nhiều chất lượng dinh dưỡng và tốt cho sức khoẻ con người.

3.1. Căn cước (identity), định nghĩa người Việt Nam hải ngoại

Căn cước cộng đồng người Việt hải ngoại nếu thời 1975 lúc đầu nhiều đồng dạng thế nào thì càng ngày càng đa dạng về chính trị và xã hội, theo tình hình chính trị thế giới và trong nước cũng như theo đặc tính của các lớp tị nạn và di dân. Nói chung, cộng đồng người Việt ở ngoài nước ngày càng lớn mạnh về dân số, khả năng và tiềm năng. Có thể định nghĩa người Việt của diaspora có nhiều nguồn gốc, giá trị, quá khứ, tư duy,… khác nhau nhưng gần nhau ở những hy vọng, ước muốn. Người Việt của giai đoạn tị nạn, di dân sau 1975 khác hẳn con người Việt Nam đến định cư ở Pháp trước đó, từ thế chiến I, II và những biến cố của năm 1954. Căn cước đó qua hơn 30 năm đã biến dạng nhiều lần, đã thay màu, thay nồng độ, đã trải qua nhiều thất bại cũng như thành công – về chính trị thì phần lớn là thành công tinh thần, vì thành công cụ thể và cuối cùng vẫn chưa đạt được, còn về giáo dục và nhân tài “vẻ vang dân Việt” thì sau hơn 30 năm vẫn là điểm son ở xứ người!

Một số vấn đề có thể làm thành đặc tính nhưng nếu giải quyết được, có lẽ căn cước người Việt lý tưởng hơn chăng? Người trẻ thì thiếu hành trang văn hóa Việt Nam, thiếu lý luận chính trị dù cách tiếp cận vấn đề trẻ, mới, có thể thuyết phục. Tâm thức lưu vong, mất mát, bi quan, khép kín, nỗi buồn trở về, có thể ngăn cản hội nhập. Cái ta Việt Nam phải nén xuống, cho sống còn và tiến bộ cùng thế giới có cơ tiến lên. Tị hiềm địa phương Nam-Bắc mạnh thêm với chính trị [7] , rồi liên hệ Bắc-Nam, liên hệ người Việt “cũ” so với người Việt “mới” ở Đông Âu, v.v. Những chia rẽ, cô lập đối với người Việt đến từ miền Bắc sau 1975. Vì ngăn cách nên có những đụng chạm, như bôi xấu Hồ Chí Minh, rồi vấn đề lá cờ Vàng, rồi vấn nạn người trong và ở ngoài nước. Căn cước người Việt hôm nay đã phải cập-nhật và biến thái không còn trăm phần trăm cái căn cước của thời điểm 30-4-1975 hay thời “boat-people”, và căn cước đó có bị “nhuộm đỏ” (như một nhóm người đã nhân danh cả cộng đồng Quốc gia kiện cáo) hay không, là do chính mỗi người Việt hải ngoại, do chính các tập đoàn độc tài tư tưởng từ cộng đồng đó. Những Đỗ Mậu, Nguyễn Cao Kỳ, Phạm Duy, các ca sĩ, các người làm ăn, v.v., những người tự vứt bỏ căn cước đó cũng là chính những người 30, 30 năm trước đã xin di-trú xứ người với tư-cách “tị nạn chính trị”, còn căn cước của cả diaspora, là việc của cả cộng đồng! Căn cước tương lai, nếu có thể nói được như vậy, sẽ nhẹ phần quá-khứ và lý-lịch. Tóm một chữ, căn cước người Việt diaspora đã và đang hình thành, căn cước đó đa dạng và liên tục biến dạng theo thời đại và con người!

3.2. Đoàn kết là khẩu hiệu đầu môi của tất cả mọi người, các nhân vật cộng đồng cũng như chính trị, nhưng sau 30 năm, trở thành một loại ước mộng khó thành (wishful thinking), một ảo mộng (utopic). Hậu quả của chiến tranh, kỳ thị do bị trị, nghi ngờ do mất tự tin và tin tưởng nơi tha nhân, chia rẽ do đó đã trở nên một trong ba kẻ thù chung có thể nhận diện sau 30 năm, 2 thù kia là sự mất niềm tin và bám chặt quá khứ! Mất niềm tin do kinh nghiệm với một số tổ chức, mặt trận, chính phủ lưu vong, v.v. do đó người dân thường trở nên nghi ngờ các tổ chức chính trị đồng thời hoặc đến sau, cả các đảng phái đã có từ trước trong nước và đã có quá trình tranh đấu chính trị. Ngay cả các tập hợp cử tri chính trị bản xứ. Mất lòng tin đưa đến sự xuất hiện những nhóm và tổ chức nhỏ, ái hữu giữa những người cùng trường học, cùng binh chủng hoặc cùng ngành gốc! Đoàn kết với người cùng nhóm cũng trục trặc, như giới y sĩ hải ngoại cho người ngoài cảm tưởng đoàn kết ngày càng thu hẹp, vẫn nhắm mục đích nào đó nhưng không liên hệ lắm với lý tưởng chung [8] . Già phê trẻ bị khủng hoảng văn hóa, thiếu niềm tin, trống lý tưởng, có thể vì hiểu văn hóa không theo nghĩa “động”. Mô hình truyền thống theo định nghĩa tĩnh không thuyết phục được thế hệ trẻ! Quá khứ có thể huy hoàng, đáng trân trọng, nhưng dần dà có những lừa dối, lộng giả thành chân, quá khứ biến thành mối hiểm nguy, nọc độc cho hiện tại và tương lai. Quá khứ đó còn là nguồn của chia rẽ, bất đồng tư tưởng, v.v. Tựu trung ba kẻ thù đó nếu không chế ngự được chỉ vì đã trở thành những kẻ nội thù nơi người Việt! Đoàn kết bất khả thi, nhưng xét cho cùng, đoàn kết có cần thiết không? Nếu cứ đặc thù, riêng rẽ mà làm tốt, vì mục đích chung (tập thể diaspora, đất nước) thì thiển nghĩ kết quả vẫn hơn là cố gắng đoàn kết để rồi vẫn đồng sàng dị mộng và không làm được gì, ngoài vài tấm hình hoặc video lưu niệm đang báo, bỏ vào hồi ký?

3.3. Ở đâu có đông người Việt, ở đó có một “xã hội” Việt Nam, đẹp có nhưng đáng chán ngán cũng có, và chiến tuyến, kẻ thù lúc nào cũng như có sẵn! Dù sao thì cộng đồng hải ngoại với thời gian đã phần nào cởi mở chính trị hơn, chấp nhận những cựu đảng viên, VC, thân cộng,… và những vấn đề hoà hợp hoà giải, giao lưu văn hoá,… hết còn là đề tài cấm kỵ! Đa số thầm lặng theo khuynh hướng chung, được phép và hợp pháp: lúc đầu chống cộng, sau về trong nước được thì không chống cộng hoặc phát biểu hay có ý tưởng chính trị nữa, v.v. Tinh thần đối thoại khá hiếm hoi, vì nếu có đối thoại thì vấn đề trao đổi đã dễ dàng, không có thắng thua. Giới bình thường lo làm ăn mà lại có tiền (nail, buôn bán) quay ra hưởng thụ, đại nhạc hội, casino, du lịch, bất cần chính trị đúng sai. Họ lánh xa những hội họp chính trị ngày càng ít người đến.

Mặt khác, tình trạng chính trị hóa quá độ, thường trực nên trở thành ám ảnh có khi đến bệnh hoạn (paranoiac), nhìn đâu cũng thấy công an nằm vùng, cộng sản trá hình, nào là chiến dịch Hoa hồng đỏ, hoa hồng xám, v.v. ít thành nhiều, thường võ đoán, tự xem người biết nhiều, có tư cách đại diện để bảo vệ chuyện chung: có người nhìn đâu cũng thấy bàn tay Do Thái, đổ trăm thứ tội lên đầu Do Thái kể cả việc mất miền Nam [9] , người khác cực đoan nhìn đâu cũng thấy chao đảo, lung lay [10] . Nhị Lang không tin thế hệ trẻ hơn có phán xét, kết luận riêng [11] . Từ chống đối nhau vì chủ nghĩa, tư tưởng, đi đến chống đối nhau. Từ bình thường như nhau vào thời 1975 chẳng hạn, đi đến liên hệ bất bình thường (gửi tiền về Việt Nam giúp người nhà, nhưng chống, cả chống lén và du lịch công khai, v.v.). Vận động chính trị xét cho cùng là bình thường hoá tình liên hệ con người, bắt tay giữa những người cùng nguồn gốc, tổ-quốc, cùng yêu dân-chủ, tự do!

Về thành quả chính trị của hơn 30 năm qua, tùy quan điểm mà kết luận khác nhau, có khi trái ngược nhau. Có tổ chức như Phong trào Thống nhất Dân tộc và Xây dựng Dân chủ qua Nguyễn Đình Huy nhận xét rằng người quốc gia phải nhìn nhận đã thất bại, chính quyền Hà Nội cũng chậm tiến, do đó cần thay đổi. Ngược lại, có người thì cho rằng 30 năm qua người Việt hải ngoại đã thành công quốc tế vận, đã “đánh cho cộng sản Việt Nam thất điên bát đảo trên toàn thế giới” (Nguyễn Hữu Nghĩa) [12] . Dân chủ, tự do hay nhân quyền dĩ nhiên phải đấu tranh mới có và sau 30 năm, sau nhiều cố gắng, thử nghiệm, cộng đồng người Việt hải ngoại vẫn chưa có được một hay những tổ chức chính trị thuần nhất, đoàn kết được nhiều người và có tính cách đại diện cho đa số, với cơ cấu mạnh và dân chủ; cũng như chưa có một mặt trận thống nhất về tư tưởng và phương cách đấu tranh giữa các tổ chức. Nặng về con số (tổ chức, liên minh, mặt trận) hơn là đồng thuận, đồng tâm, quyết chí vì chính nghĩa, hợp đó tan đó. Xa địa bàn đất nước, nay tứ phương địa lý, kỷ luật lỏng lẻo (ngay cả với những chính đảng đã có từ trước trong nước), nhiều thành kiến, chia rẽ, nghi kỵ, thiếu thành công ngoạn mục.

Chính trị trở nên nghiệp dư hơn là lý tưởng sống chết, hơn là sự nghiệp lớn và chức chưởng đi cùng. Các tổ chức, lực lượng lại hay mất thì giờ tranh luận Quốc-Cộng, thù-bạn, phản kháng thật giả, v.v. Cộng đồng Việt Nam lại không có lãnh tụ như Sihanouk đối với dân tị nạn Cam Bốt. Nói chung quá nhiều lãnh tụ mà không có hoặc rất ít dân, đảng viên, thành viên. Nhiều tổ chức giống nhau (mạng lưới nhân quyền, chống cấm vận, vận động dân chủ…) đều với chừng ấy nhân vật; giống cho nên trở thành trừu tượng, cho có, không thực tế.

Tóm, cái thiếu là tranh đấu chung, đồng thuận trong tinh thần dân chủ và tự do, với những phương thức hợp thời đại hơn và với những cơ cấu tân tiến, cập nhật. Tựu trung, vận động chính trị ở hải ngoại là làm và hướng dẫn chính trị và dư luận, càng chính trị thì giải pháp tưởng dễ nhưng chưa có đồng thuận lâu bền! Còn quân sự thì có thử đôi lần ở những vùng biên giới nhưng không thành công. Văn hóa, kinh tế thì trồi sụt theo nhân tâm và thời thế.

Như vậy, có hai khuynh hướng và đường lối chính trị khác nhau: một triệt để lật đổ, giải thể chế độ hiện nay ở trong nước rồi canh tân kỹ thuật và đầu tư kinh doanh; khuynh hướng kia thì đầu tư và giúp trong nước về xã hội, kỹ thuật để mở mang dân trí và cải thiện đời sống rồi người dân trong nước tự họ canh tân, dân chủ về chính trị! Dù sao lúc nào cũng có hai thành-phần người Việt ở hải ngoại: Việt kiều là người của Hà Nội hoặc có quan hệ chặt chẽ và người Việt hải ngoại phần lớn gốc tị nạn cộng sản – lúc đầu bị Bắc bộ phủ phán trách là điếm đàng phản quốc, chạy theo đế quốc, nhưng sau lại chính thức nịnh hót với đủ chính sách và nghị quyết (114 năm 2001 hoặc 36 mới đây và Quỹ yểm trợ cộng đồng hải ngoại 2003, v.v.) vì những người Việt này đầy chất xám và tiền đô hàng tỉ đổ về trong nước và đã là cái phao cứu ngân sách Nhà nước cộng sản từ hơn hai thập niên qua.

Dù gì thì cộng đồng người Việt ở hải ngoại đã và tiếp tục vận động chính trị đấu tranh cho đất nước và đồng bào trong nước. Cộng đồng sẽ trẻ trung hoá với các thế hệ nối tiếp, sẽ cập nhật hội nhập theo trào lưu sống chung, toàn cầu hoá của nhân loại. Chính trị từ đó sẽ biến thái cường độ và hình thức, nhưng thiển nghĩ vẫn cùng mục đích. Từ huynh đệ chiến tranh thù nghịch trở nên huynh đệ hoà bình, từ chỗ tránh, chống nhau vì khác nhau, đi đến chỗ đến gần nhau vì những điểm đồng (hoà bình, đời sống hài hoà với thiên nhiên, với chính mình, v.v.).

Và sau 30 năm, sau nhiều vận động và tổ chức, người Việt hải ngoại đã trở về tình trạng ổn dù không định. Sau những Mặt trận, Võ Đại Tôn, Lý Tống,…, các hoạt động nổi về chính trị hình như đã biến thành triết lý sống, thường trực nhưng chỉ dùng đến khi cần, khi có biến cố. Cá nhân mỗi người hình như tự tìm cho mình những lối thoát có tính văn hóa và tâm linh.

3.4. Chính trị cho con người với những đòi hỏi căn bản, tự nhiên của con người, đi xa hơn chính trị cho một miền Nam, cho riêng người quốc gia. Giá trị nhân bản của những vận động chính trị, xã hội, cộng đồng được đặt trên nền tảng sự thật và liên đới! Nếu chế độ và cơ chế không đánh đổ, lật đổ được thì con người có thể chuyển đổi, có thể từ đó thay đổi xã hội, cơ chế! Gương Đức Hồng y Nguyễn Văn Thuận, 13 năm tù và quản thúc, bị bao vây bủa, thù nghịch, nhưng khi ra hải ngoại đã không hận thù, chỉ nhắm “chính trị con người” một cách dấn thân và nhập cuộc; quá khứ với ông là sự sống và thử thách.

Hải ngoại và trong nước nếu đến gần nhau vì cùng tranh đấu cho con người, ở hai trình độ hoặc thiểu số trí thức elite, hoặc chung chung. Lý tưởng, vì cũng có thể trở nên ngôn ngữ tuyên truyền rỗng nội dung, như Nghị quyết Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần VI cũng đã “khẳng định” rằng “phục vụ con người là mục đích tối cao” của mọi tổ chức và cơ chế xã hội! Tranh đấu cho nhân quyền trong mục đích chung là một Việt Nam tự do dân chủ, là chống cộng sản vì con người, vì phản tiến bộ! Và đạo đức chính trị phải là căn bản của mọi diễn văn, chính sách hay chiến dịch. Do đó chính quyền Hà Nội có vẻ nao núng, phản ứng trước những vận động của cộng đồng hải ngoại với quốc hội Hoa Kỳ qua các dự án lập pháp như đạo luật nhân-quyền Việt Nam. Chính trị thế giới hiện nay (2003) đang đi đến một định nghĩa mới về nhân quyền khi cho các nước lớn (hoặc nhân danh LHQ) quyền can thiệp nhân đạo, tức xem nhẹ chủ quyền quốc gia. Do đó nếu khôn ngoan, các quốc gia có vấn đề nhân quyền phải tự thay đổi trước khi bị can thiệp!

3.5. Văn hóa dân tộc luôn được dùng như lý tưởng, mục đích, trong nhiều tuyên ngôn, cương lĩnh chính trị. Đại diện cho khuynh hướng truyền thống, giáo sư Vũ Ký chẳng hạn đặt nặng vấn đề liêm chính, sĩ khí và đoàn kết trong cuộc đấu tranh hiện tại của người Việt hải ngoại, xét theo quan điểm văn hóa. Theo ông đấu tranh chính trị trước hết phải phục hồi một số giá trị tinh thần [13] . Khiếu Đức Long trong tập Luận về nền văn hóa tổng hợp của dân tộc Việt Nam thì đề nghị rằng “bài học của quá-khứ là tuyệt đối tránh vọng ngoại mù quáng» và «cởi mở để tiếp thu, nhưng phải chọn lọc, tránh a dua xu thời” [14] . Lịch sử cho thấy người Việt luôn vươn lên sống cho ra con người, luôn cập nhật đồng thời giữ gìn văn hóa, chí khí và bản sắc dân tộc! Do đó, cần phân biệt phát huy bản sắc (văn hoá + hội nhập) với bảo tồn thủ cựu (chỉ có quá khứ)! Hội nhập hai văn hoá chỉ làm tăng nhân cách và tăng trưởng truyền thống đẹp!

Một số tiếng nói bảo thủ quá khích lo sợ những người Việt hội nhập hải ngoại mà họ gọi là “tay sai Mỹ gốc Việt” ra tay hành thế. Lo sợ không căn gốc đảm bảo, cứ nhân danh dân tộc thì ai nói sao cũng được! Đặc tính chung của sinh hoạt cộng đồng chính là trạng thái văn hóa của cộng đồng đó trong một giai đoạn lịch sử. Hiện cộng đồng người Việt hải ngoại về chính trị đang biến thái từ đối đầu sang cạnh tranh về phẩm, về cái đặc thù mà cả tập thể sau hơn một phần tư thế kỷ đã đạt được. Văn hoá quan trọng và thiết yếu đối với người Việt, do đó các tổ chức và đảng phái chính trị đều đề cao vai trò của văn hoá cả trong việc vận động chính trị cho một Việt Nam tương lai. Tổ chức Phục Hưng trong tài liệu Cẩm nang thành viên [15] đã khẳng định “văn hoá là con đường cứu nước và dựng nước”. Quan hệ chính trị và văn hóa mật thiết, đối với Việt Nam còn hơn nữa! Chuyện cấp thiết là phải thống nhất tình tự dân tộc! Tinh thần Việt Nam vốn là nhân bản, sự sống còn mạnh mẽ, là những điều khiến dân tộc Việt Nam thoát được những trói buộc của đô hộ và ngoại bang! Như đã xét qua ở trên, cơ may đã và đang đến với dân tộc Việt Nam: các thành phần từng chống đối nhau (cộng sản, thân cộng, quốc gia, v.v.) đã đến gần và ngồi lại với nhau, chỉ còn chút nữa, đó là bỏ chia rẽ và phát triển tình tự dân tộc là đồng thuận lớn!

Văn hóa tuổi trẻ thủ đắc ở đời sống hội nhập và văn hóa đa diện cần được đề cao và ảnh hưởng những cái gọi là căn bản truyền thống. Giới trẻ như đã trình bày, cũng chú tâm đến văn hóa. Các hội đoàn trẻ, các trại hè, các lớp tiếng Việt và các báo chí được xuất bản mục đích nhắm giới trẻ; làm một gạch nối thế hệ trung-trẻ hoặc hoàn toàn trẻ, thay vì lúc đầu cộng đồng có khuynh hướng truyền thừa già-trẻ – mà thường theo quan niệm và phương cách người lớn.

Tương lai sẽ là vấn đề sống chung – nếu không là giải pháp chính trị thì sẽ vẫn đến tự nhiên vì người Việt nhất là giới trẻ hội nhập có tiềm năng kinh tế, trí thức và tối tân hoá, từ đó họ có thể giúp phát triển cộng đồng hải ngoại và Việt Nam trong nước, đi vào toàn cầu hoá. Vấn đề giao lưu văn hoá tích cực, tự nhiên, thẳng thắn trong và ngoài nước, vẫn là một vấn đề chỉ có thể giải quyết với thời gian. Ngoài có chống, có tiếp, trong nước khuyến khích đầu tư, hồi hương, nhưng chưa có chính sách hợp lý về văn hoá, xã hội! Đối với một số thì kinh tế thị trường là một phương tiện tốt vì sẽ dần thay đổi bản chất của chế độ trong nước, xã hội sẽ càng phân hoá và dân sẽ bớt sợ quyền uy của Đảng. Thế kỷ XXI sẽ là thế kỷ kinh tế trí thức, người Việt ở hải ngoại nằm trong đó nhưng liệu tâm lý, não trạng (mentality) đã sẵn sàng chưa? Vấn đề văn hoá vận quan trọng khi giao lưu văn hoá đã trở nên không thể tránh, nhưng phải có phẩm chất văn hóa, nâng cao phẩm giá con người!

Tóm lại, tập thể người Việt hải ngoại muốn thoát được những bế tắc nhân tâm và chính trị hiện nay, người Việt phải thay đổi tư duy và dứt khoát, phải có tổ chức, có văn hóa nhìn xa và có lòng tin! Văn hoá ngoài phần đã thủ đắc, còn là động cơ cho phát triển khả năng và cập nhật thời đại! Trong nước chính quyền vẫn vậy, vẫn độc đoán, chuyên chính về chính trị dù có thay đổi kinh tế, xã hội phần nào theo đường lối của Trung quốc; ở hải ngoại thì cộng đồng người Việt khách quan mà nói, sức mạnh có phần yếu đi, tinh thần chống Cộng loãng dần đi. Muốn thành công vận động chính trị, hội nhập chưa đủ, còn cần có tổ chức và có sức mạnh thật sự.

Quá khứ là việc của lịch sử, tương lai phải là của dân tộc! Người Việt hải ngoại đã quá mất nhiều thì giờ đi tìm giải pháp vì việc chính trước mắt là xây dựng một cộng đồng hải ngoại có thực lực, sống động, đặc thù hoặc Việt rồi sau mới tính chuyện xây đắp cho đất nước gốc thật sự tự do dân chủ và giàu mạnh! Nếu không sẽ mất cả đôi bên, trong và ngoài nước!


[1]“Có nên xóa bài cả hai phe ở Houston để làm lại từ đầu?”. Ngày Nay, 473, 15-1-02.
[2]X. Nguyễn Vạn Hùng, Việt Nam qua lăng kính 24 nhân vật thời đại. Culver CA: Thời Luận, 1996). Tr. 161.
[3]Thí dụ: Nguyễn Văn Quảng và Nguyễn Đình Thường, “Chống cộng hay chống độc tài”. Thăng Long Boston 170, 21-7-1998; X. Nguyễn Hữu Chung. “Hãy ngưng chống cộng”. Thế Kỷ 21, 18, 10-1990, tr. 13; Ngày Nay, 501-502, 15-4 & 1-5-2003.
[4]Ngày Nay, 478, 15-4-2002.
[5]Sau Nghị quyết 36 và loạt bài của báo Ngày Nay, 184 cựu sĩ quan và nhân vật hoạt động chính trị, cộng đồng đã ra Tâm thư đề nghị một “Lập trường chung của người Việt Quốc gia hải ngoại”, minh định lại lằn ranh của thời chiến tranh lạnh và Quốc-Cộng, như trước nay! X. Quốc Gia Montréal, 90, 8-2003, tr. 27-31, và một số báo khác. Một cuộc hội-thảo về lằn ranh Quốc-Cộng và Bản Lập trường chung này cũng đã được tổ chức ngày 11-1-2004 tại Quận Cam Hoa Kỳ.
[6]Theo Lê Ngoan của Northern Illinois University, X. Ngày Nay 320, 15-5-1995, tr. B1.
[7]Nguyễn Mạnh Cần nêu vấn đề trong Ngày Nay, 484, 15-7-02, tr. A4.
[8]Tập san Y Sĩ Montréal, 123, 4-1994.

[9]Bùi Như Hùng. Đại cáo trạng: Tập đoàn Do Thái bức tử Việt Nam Cộng hoà. Montréal: Prestige Edition, 2000, 128 tr., tái bản 2001, 160 tr.
[10]Những bài báo và thông cáo, tuyên ngôn ủng hộ vụ ông NHL kiện WJC thuộc University of Massachusetts chứng tỏ những người này tự nhân danh một tập thể trong thực tế phức tạp đa dạng hơn họ tưởng, tự cho quyền phê phán người khác, tự cho có chính nghĩa, hiểu biết, v.v. !
[11]X. chú thích 4 và 5.
[12]Nguyễn Hữu Nghĩa. “Sau 25 năm đấu tranh, nhìn lại thế hệ 75 và vấn đề liên kết quốc gia”. Làng Văn, 201, 5-2000, tr. 4. Xin lưu ý chữ dùng “liên kết” thay vì “đoàn kết”!
[13]Vạn Thắng, 9, 1993. X. cùng tác giả Luận cương về văn hóa Việt Nam (Bruxelles, Belgium: Trung tâm văn hóa xã hội Việt Nam tại Bruxelles, 1995).
[14]Khiếu Đức Long. Luận về nền văn hóa tổng hợp của dân tộc Việt Nam (Montreal: Nhật Hương, 2000). Tập 2, tr. 558.
[15]Cẩm nang thành viên (Pasadena CA: Cục Huấn Luyện, 2003). Tr. 30.

 
© talawas 2026