trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
31.1.2005
Hoằng Danh
Những loạt đạn và một lối tư duy chiến lược
 

1.

Sáng 8.01.2005, cảnh sát biển Trung Quốc xả súng vào thuyền của Việt Nam trên vùng “đánh cá chung”. Chín người chết tại chỗ. Bảy người bị thương cùng tám người khác bị bắt đem về Hải Nam. Đến hơn mười ngày sau vẫn không một thi hài nào được trao trả. Nạn nhân là những ngư dân nghèo của tỉnh Thanh Hoá.

Ngày 13.01.2005, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam lên tiếng: “Việt Nam đã yêu cầu phía Trung Quốc có các biện pháp tích cực nhằm ngăn chặn và chấm dứt ngay những hành động sai trái trên, cho điều tra và xử lý nghiêm những kẻ bắn chết người.”

Ngày 15.01.2005, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc “trả lời”, coi sự việc là do hành động “ăn cướp có vũ trang nghiêm trọng trên biển” của ba tàu Việt Nam, và “Chúng tôi có đầy đủ nhân chứng, vật chứng và sẽ giải quyết vụ việc theo luật pháp Trung Quốc.” Bản tin cuả Tân Hoa Xã còn nói thêm rằng những người này “đã thực hiện bốn vụ cướp có vũ trang đối với tàu Trung Quốc trên vịnh Bắc bộ trước đây.”

2.

Phản ứng của Trung Quốc rõ ràng là nhanh chóng, “đầy đủ”, hiệu quả, và mạnh mẽ hơn phía Việt Nam rất nhiều – động thái của một thế lực biết rõ về uy lực vượt trội của mình và cố tình phô diễn trịch thượng uy lực đó.

3.

Choáng! Đó là điều mà giới lãnh đạo Việt Nam không thể không có trước loạt đạn… miệng ngày 15.01.2005. Cơn choáng này chắc hẳn còn “tsunami” hơn rất nhiều so với cơn choáng từ loạt đạn súng ngày 08!

Cơn choáng trước khiến người ta mất đến năm ngày để kịp trấn tĩnh mà tìm ra “phản ứng thích hợp nhất”, còn cơn choáng sau sẽ mất bao lâu để có được “giải pháp ít nguy hiểm nhất”? [1] Năm ngày để tỏ ra là ta đây phản ứng rất “ngoại giao”, vậy cần bao nhiêu ngày để tỏ ra phản ứng rất “pháp quyền” trước hành xử theo luật (rừng) của “đối tác”? [2]

Việt Nam sẽ tiếp tục “thiện chí” đến đâu sau khi đã chứng tỏ rằng đã có thời gian cân nhắc “thích đáng” khi đưa ra thái độ chính thức, để rồi nhận được “hòn chì ném lại” sau cái (hiền như) “hòn đất ném đi” của mình?

4.

Hẳn những người có trách nhiệm sẽ cho rằng cần xử lý sự việc bình tĩnh và thận trọng nhất, không để tình hình xấu thêm trước khi có những điều tra và dàn xếp chính thức của cả hai phía, tránh làm phương hại đến quan hệ song phương.

Điều đó đúng. Rõ ràng, chúng ta cần ghi nhận quan hệ hữu hảo trong thời làm ăn kinh tế và giao lưu văn hóa giữa hai nước đang trên đà phát triển sau hơn 10 bình thường hóa (1991). Chúng ta cũng cần ghi nhận tình nghĩa mà người Trung Quốc từng có đối với Việt Nam trong hai cuộc chiến tranh với các lực lượng bên ngoài, dù không biết chính xác động cơ hữu nghị đó có phải hoàn toàn là “quốc tế vô sản” vào mọi lúc hay không. Thế nhưng, chắc chắn là không một người Việt nào lại không căm phẫn trước hành động “vừa ăn cướp vừa la làng” qua sự việc này. Và tôi cũng tin chắc giới lãnh đạo cũng căm phẫn không kém bất cứ ai. Dù vậy, vẫn phải đặt câu hỏi rằng, đến loạt đạn miệng vừa rồi, các vị đã kịp định thần choàng tỉnh sau những cơn mê?

5.

Việc ký kết giữa Việt Nam và Trung Quốc Hiệp định về biên giới trên bộ (30.12.1999) và Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ (25.12.2000), về phía Việt Nam, chính là thể hiện lối suy nghĩ và hành xử nhằm cố né tránh bị Trung Quốc đụng độ.

5a.

Hai hiệp định này được giới thạo tin cho rằng Việt Nam chịu thiệt. Chính quyền ra chỉ dấu bác bỏ. Có sự biện minh, đại để: phần trước đây thuộc Trung Quốc thì nay trả về Trung Quốc, phần nào vốn của Việt Nam thì nay trả về Việt Nam. Không biết Trung Quốc mất đi mẩu nào đáng nói cho Việt Nam, chỉ biết rành rành Ải Nam Quan, vốn đã đi vào sử sách, thi ca, nay không còn trên bản đồ Việt Nam! [3] Một phần lịch sử và văn hóa của dân tộc đã bị ngoạm mất.

Việc nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu không tại vị thêm nhiệm thứ kỳ hai được nghe là không chỉ vì ông liên quan đến hoạt động mật vụ, vu khống trong chính giới lãnh đạo cao nhất (tướng Nguyễn Nam Khánh liệt kê đầy đủ với trung ương năm rồi), mà còn vì ông đã để thua thiệt trước Trung Quốc như vậy.

5b.

Lỗi không của riêng ông Phiêu. Nó xuất phát từ cả một lối tư duy chi phối trong chiến lược và sách lược của Việt Nam.

Lối tư duy này liên quan đến những phân tích về mâu thuẫn đối kháng hay không đối kháng, cơ bản hay không cơ bản, và chủ yếu hay thứ yếu; về như tương quan lực lượng trên thế giới sau chiến tranh lạnh; và – cốt yếu, về sự kiên định xã hội chủ nghĩa và tinh thần tự chủ, độc lập dân tộc.

Xét ở các mâu thuẫn, Trung Quốc không còn nằm ở thế đối đầu và trực tiếp nguy hiểm. Xét tương quan lực lượng, Việt Nam không còn hậu phương xã hội chủ nghĩa “chân chính” trước đây, trong khi Trung Quốc đang trở thành thế lực quốc tế. Và xét ở lập trường giai cấp, không thể xa rời lập trường xã hội chủ nghĩa trong các quan hệ đối nội và đối ngoại.

Vậy thì, chiến lược đối với Trung Quốc là xây dựng một quan hệ láng giềng thân thiện, một tình đồng chí hữu hảo; là không chỉ (đành) chấp nhận những xâm phạm mà họ đã (cố tình) lỡ gây ra, mà còn đi đến một số nhân nhượng, để làm vừa lòng Bắc Kinh, qua đó, cùng với quan hệ vừa nói, khiến họ thỏa mãn mà không tiếp tục gây hấn, trong ngắn hạn; đồng thời, vận động hình thành các chế định khu vực và quốc tế nhằm ngăn cản họ bành trướng, trong dài hạn; vận dụng linh hoạt hoạt động và quan hệ ngoại giao nhằm tạo thế và lực mới góp phần kìm chế những toan tính của Bắc Kinh.

Lối tư duy và chiến lược như vậy, dù có những thành công nhất định, đã, đang và sẽ tiếp tục phá sản.

6.

Trung Quốc khó lòng từ bỏ ý định thu phục Việt Nam (tất nhiên không theo nghĩa đô hộ) cả trong dài hạn và ngắn hạn. Nước Việt “man di” phương nam luôn là đối tượng chinh phục của mọi triều đại Trung Hoa, kể cả triều đại cộng sản.

Các lân bang khác của Trung Quốc, ở bắc, đông, tây và tây nam, nếu không bằng hoặc mạnh hơn họ về thế lực hay lãnh thổ, thì cũng có những giới hạn đối với họ về địa hình, địa lý, hoặc hạn chế trong các nguồn lực tiềm tàng (kể cả văn hóa). Phía nam còn lại Việt Nam và biển Nam Trung Hoa (tạm dùng tên theo vị trí trên bản đồ thế giới) với dầu mỏ và mạch dẫn vào tuyến đường biển Thái Bình Dương – Ấn Độ Dương. Đối tượng này thật thích hợp để họ thực hiện chiến lược địa chính trị sớm nhất trong lịch sử: viễn giao cận công, có từ nhà Tần của thời Xuân thu chiến quốc. Những điều này, mấy ngàn năm nay đều chẳng thay đổi là bao ngoài chuyện dầu mỏ.

Với sự phát triển quá nóng, khát dầu sẽ là một trong những điều chi phối hành xử quốc tế của Bắc Kinh. Vùng biển Đông và Việt Nam sẽ làm nguồn bảo đảm nhiên liệu cực kỳ tiện lợi và ổn định trong tương lai, nếu “được” bình định.

Một quốc gia mà một phần lịch sử là tham vọng bành trướng xuống phía nam, thì không có nhân nhượng chủ động nào của đối phương có thể thỏa mãn được họ. Điều đó càng không thể khi mà thế và lực của họ ngày một lớn mạnh, còn đối phương thì cô thế hơn bao giờ hết. Sau khi im lặng nhìn toàn bộ Hoàng Sa mất trắng 30 năm trước, cúi mặt nhìn họ xàm thực vào Trường Sa [4] ; tưởng rằng những lần phản đối miệng rồi… huề, rằng đã nhân nhượng trên bộ, trên biển, rằng xưng hô “đồng chí” thân mật rằng văn hóa, lịch sử Trung Hoa mặc sức phô diễn trên các phương tiện nghe nhìn…, thì mọi sự sẽ bình yên; nhưng không, “đến hẹn lại lên”, một năm cũng phải ít nhất một cử sóng dậy. Và cử lần này thì thật sự ngang nhiên và hùng hổ. Phải chăng đây chỉ nằm trong chuỗi mào đầu của việc đòi hỏi những nhân nhượng mới?

“Được đằng chân, lân đằng đầu”, câu tục ngữ này có lẽ không người Việt nào không nhớ, từ hồi còn cắp cặp, nhưng lãnh đạo khi vạch chiến lược, sách lược với Trung Quốc, thì lại quên.

7.

Nỗ lực thành công nhất của Việt Nam nhằm kìm chế Trung Quốc trên biển là Qui tắc ứng xử biển Đông. Những người có trách nhiệm sẽ làm tốt hơn tôi trong việc liệt kê các hành động diễn ra ngay trong khoảng thời gian ký kết qui tắc này, cũng như từ đó đến nay: ở Trường Sa thì từ bãi san hô này họ soạt chân qua bãi san hô khác, từ căn cứ này họ vọi tay xây bờ kè sang nơi nọ; ở vịnh Bắc Bộ thì vác giàn khoan ra vào như chốn không người; nhẹ nhàng nhất thì cũng tuyên bố chủ quyền “vu vơ” nơi này nơi kia…. Rõ ràng Qui tắc này không có tác dụng gì khác đối với họ, ngoài tác dụng… nghi binh ngoại giao.

Các đồng đối tác ASEAN của Qui tắc này thì sao? Phải chăng Việt Nam đã lầm khi nghĩ rằng đã “xỏ mũi” được họ để đứng về phía mình? Thử xét:

  • Giới lãnh đạo tại ASEAN, là những người thực tế, thậm chí thực dụng – đặc biệt là hiện nay. Họ thừa biết người được lợi nhất từ qui tắc này là Việt Nam, thừa biết đối tượng chủ yếu của Trung Quốc chỉ là Việt Nam, tại sao họ lại phải dây vào mình sự khó chịu với người khổng lồ Châu Á. Cái chiêu “dụ khị” ngầm rằng những gì Việt Nam đứng mũi chịu sào cũng là lợi ích của toàn vùng thì đã “xưa rồi diễm”, chỉ dụ được với một số người nghe thuyết trình trong nước về quan hệ ASEAN mà thôi.
  • Một số nước ASEAN cũng là những bên tranh chấp tại Trường Sa [5] . Trong chiến lược của họ, Trung Quốc lại là một công cụ từ xa làm giảm phạm vi kiểm soát của Việt Nam tại đây, và ngược lại.
  • ASEAN vốn là một tổ chức lỏng lẻo, pha tạp văn hóa và thể chế, chỉ nhằm hợp tác kinh tế.
  • Một trong những động cơ tinh thần và chính trị của liên kết ASEAN như hiện nay: sự đồng thanh về “giá trị Châu Á”, thực chất chỉ là bảo vệ sự độc tài, mất dân chủ ở mỗi nước, mà cả khu vực đều ít nhiều mang đặc trưng. Nguyên tắc không can thiệp chính trị, xã hội, quân sự là lá chắn cho những xã hội mất dân chủ trong khu vực, nhưng đồng thời cũng là công cụ chính đáng để né tránh khi ai đó cần hậu thuẫn.
  • Và vân vân…

Vậy thì Việt Nam đã làm tròn bổn phận, sốt sắng tô điểm cho những kỳ tích có tính lập thuyết của Lý Quang Diệu hay Mahathir Mohammad, nhưng các bên ASEAN khác ngoài Việt Nam lại không hề có bất kỳ tiếng nói nào khi Trung Quốc vi phạm Qui tắc ứng xử Biển Đông, thì cũng là điều dễ hiểu.

8.

Bạn bè gần im lặng, “bạn bè” xa chẳng ai lên tiếng. Chẳng sao. Việt Nam luôn tự hào là tự chủ hành xử tất cả các vấn đề liên quan đến mình mà.

Việt Nam tự mình vận động được một Qui tắc ứng xử ở Biển Đông mà phớt lờ những công cụ có thể vận dụng khác – tất nhiên phải “dựa hơi” không phải vào các nước trong khu vực, vậy niềm tự hào đó có thể vận dụng để hiệu lực hóa, biến nó thành một chế định có chế tài quốc tế được không?

Khi Hoa Kỳ, châu Âu lên tiếng về dân chủ, nhân quyền, Việt Nam hoàn toàn bác bỏ, xem như ta đây là dân chủ, nhân quyền nhất thế giới rồi, không cho bất cứ ai can dự, vậy ai “dám” can dự vào cái chuyện có dính đến tranh chấp và quân sự này.

Khi các tổ chức chính trị quốc tế lên tiếng, Việt Nam phủ định không thương tiếc, thậm chí bóng gió rằng người ta phục vụ cho (mà cũng là) thế lực can thiệp; vậy ai “dám” lên tiếng cho Việt Nam để bảo vệ quyền sống, quyền được đối xử nhân đạo của những nạn nhân bị tấn công, bắt giữ [6] .

9.

Đa phương, đa dạng trong quan hệ và hoạt động ngoại giao, phương châm đó giúp Việt Nam đạt nhiều thành quả trên lĩnh vực đối ngoại. Nhưng tất cả các phương, các dạng đã được đa hóa đó, không có phương nào, dạng nào lại trở thành một phương, một dạng có thể như một đối trọng nhằm kìm chế Trung Quốc.

Sở dĩ như vậy, là vì Việt Nam không có đồng minh văn hóa hay đồng minh thể chế, và cùng lúc là những sai lầm, thiếu nhạy bén và linh hoạt trong tư duy địa chính trị, trong một thế giới mà các chuyển biến không hề đợi chờ những thay đổi chính sách được tính cột mốc tại vài ba kỳ đại hội đảng của Việt Nam một lần.

10.

Về văn hóa, có lúc người ta đã thổi phồng “văn minh lúa nước” như đặc điểm chung gắn kết các nước ASEAN. Cách hiểu như vậy tỏ ra vừa gán ép (lại “dụ khị”), vừa thiếu những hiểu biết tối thiểu nhất về thực chất của các cộng đồng có cùng nền văn minh.

Điều đầu tiên để từ đó có được đồng minh văn hóa là cái gì đó giống như sự đồng cảm mà người A-rập dành cho Palestine, hay ít ra là những chia sẻ tinh thần lỏng lẻo của người Chính thống giáo Đông Âu, thì Việt Nam không nhận được từ bất cứ cộng đồng dân tộc khác nào. Gần gũi văn hóa nhất của Việt Nam lại chính là… Trung Quốc.

Về thể chế, Việt Nam cũng không có bất kỳ đồng minh nào khác ngoài… Trung Quốc. (Cuba mờ mịt và Bắc Hàn bí hiểm thì không thể kể rồi).

Khi truyền thông và chính quyền Việt Nam sốt sắng đứng về phía chế độ độc tài, quân sự nào đó, cũng không hề giúp Việt Nam ngầm định hình một đồng minh thể chế nào. Đó là do: thể chế độc tài không cộng sản có phần khác với thể chế độc tài cộng sản; và các thế lực chuyên chế phi dân chủ không đủ sức, đủ lực để liên kết với nhau trong thời đại mà dân chủ đang thắng thế, và bản thân các nền độc tài cũng bị phá vỡ trong chính nước họ [7] .

11.

Trước thế và lực đang lớn mạnh quá nhanh của Trung Quốc, những lực lượng có thể đứng vào vị thế kìm chế tại biển Đông, nhìn qua nhìn lại cũng chỉ là hai nhân vật truyền thống, là Mỹ và Nga.

Với Nga, đã rõ ràng một chiến lược địa chính trị mới. Với vị trí trải rộng cả hai chiều và trong điều kiện hiện nay, khi mà Mỹ vẫn tiếp tục bằng cách này cách khác tất bật triển khai ảnh hưởng của mình ở nơi này nơi nọ, thì họ quay về bảo tồn không gian địa chính trị SNG cùng với việc tập trung cho phát triển kinh tế. Việt Nam là một trong những nơi thực hiện chiến lược mới sớm nhất của họ, bằng việc rút khỏi Cam Ranh [8] .

Với Mỹ, họ sẽ không “chê” Việt Nam như Nga. Vấn đề là ở Việt Nam, không thể đuổi Mỹ đi rồi rước Mỹ về, không thể để một vài quả cầu gai nhiều gai con gim sẵn nơi ba sườn. Nhưng đồng thời, về phía Mỹ, với lực lượng cơ động trên các đại dương, và trong bối cảnh toàn cầu mới, Việt Nam không phải là nơi bắt buộc họ phải có lực lượng của mình.

Việt Nam không thể không biết hiện nay và trong tương lai, kìm chế Trung Quốc trên biển hiệu quả nhất chỉ có Hoa Kỳ. Và Hoa Kỳ thừa biết Việt Nam có nhu cầu đó.

12a.

Đồng minh không có nghĩa nhất thiết hình thành một tổ chức liên minh.

Có thể tạm phân chia các dạng đồng minh, là đồng minh lãnh thổ, đồng minh kinh tế, đồng minh chính trị, đồng minh quân sự…; đồng minh văn hóa, đồng minh thể chế…; đồng minh chiến lược, đồng minh tình thế…

Tính đồng minh giữa các quốc gia nào đó là tổng hợp của nhiều dạng đồng minh, từ các tiêu chí khác nhau. Tùy vấn đề, tùy đối tượng, tùy thời kỳ mà dạng đồng minh nào nổi lên hàng đầu. Từ trước thế chiến II đến nay, dạng đồng minh thể chế giữ vai trò chủ đạo, kể cả trong tính hiệu quả.

12b.

Với Việt Nam và Trung Quốc, sự gần gũi văn hóa và thể chế lại không khiến họ hình thành quan hệ đồng minh, chính là do yếu tố lãnh thổ và lịch sử quan hệ giữa hai dân tộc. Để hai quốc gia này hình thành quan hệ đồng minh văn hóa và thể chế, trước hết, và nhất thiết, họ phải trở thành đồng minh lãnh thổ. Mà về lãnh thổ, từ lịch sử đến nay, chữ “đồng minh” đó đối với phương bắc luôn hiểu là sự thu phục và những yêu sách địa lý.

Đối với phương Tây và Mỹ, sau sự sụp đổ của hệ thống thuộc địa – thực dân, về chính trị, quan hệ giữa các quốc gia dần định hình ở dạng các đồng minh văn hóa và thể chế. Bất công trong quan hệ kinh tế toàn cầu vẫn ngổn ngang, đây đó vẫn có những tranh chấp lãnh thổ giữa các đồng minh (xin nhắc lại, hiểu theo nghĩa tương đồng nhất định về văn hóa, thể chế), nhưng dạng đồng minh này vẫn tạo nên những đối trọng cần thiết để ngăn ngừa, kìm chế các vấn đề về lãnh thổ hay can thiệp.

13.

Đến đây, không cần vòng vo nữa, với một thể chế phi dân chủ, bất chấp, thậm chí chà đạp ý kiến của các xã hội và định chế dân chủ quốc tế, Việt Nam không có được sự ủng hộ tối cần thiết của phương Tây – trong điều kiện địa chính trị và tương quan lực lượng quốc tế mới – như một đối trọng, một lá chắn từ xa nhằm kìm hãm, ngăn ngừa tham vọng lãnh thổ của Bắc Kinh.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam, hoặc là trở thành đồng minh lãnh thổ của Trung Quốc để tránh xung đột với quốc gia này, hoặc là trở thành đồng minh thể chế của phương Tây để có được đối trọng cần thiết. Trong trường hợp thứ nhất, không có gì khác hơn, chính là việc hoàn thành cho mục đích của Trung Quốc, mà chính họ lại không tốn công tìm cách xung đột nữa. Trong trường hợp thứ hai, Việt Nam phải nhân nhượng về dân chủ và nhân quyền, mà sẽ có hai cách đánh giá trái ngược nhau: quan điểm chính thống vốn cho rằng như vậy là xa rời con đường xã hội chủ nghĩa, quan điểm đối lập xem đó trước hết là lợi ích về dân chủ, nhân quyền cho chính người dân trong nước.

Giới lãnh đạo Việt Nam, với “bản lĩnh chính trị vững vàng” của mình, không chọn cả hai con đường này, mà đi vào con đường thứ ba. Đó là chiến lược đa phương, đa dạng hóa đã nêu. Phải nói rằng đây là một chiến lược xuất sắc về mặt chính trị và kinh tế. Nhưng về mặt địa chính trị, sau đoạn ngắn ban đầu, nó nhanh chóng tỏ ra kém hiệu quả. Không kể những chuyển biến thời thế, các nhà chiến lược đã tính toán sai khi đáng giá thấp các đối tượng. Trung Quốc và phương Tây lại có thể mù mờ trước những miếng mồi không thực chất đối với họ, từ đó tự nguyện trở thành những đối tượng kìm tỏa lẫn nhau trong việc tranh giành ảnh hưởng, để Việt Nam có được an ninh sao? Thời vận dụng kiểu Norodom Sihanouk để được lợi đã qua rồi.

14.

Đương nhiên tôi sẽ bị những người chính thống lên án rằng lấy bình phong tranh chấp với Trung Quốc để đưa vấn đề vào quĩ đạo “diễn biến hòa bình”. Nhưng thật ra cái mà họ không chịu thấy chính là lối tư duy tuyệt đối tính ý thức hệ, giáo điều, phi thực tế, không khoa học; là lối tư duy đặt lợi ích “giai cấp” lên trên lợi ích dân tộc, đặt quyền lực chuyên chế lên trên phát triển dân chủ.

Họ ảo tưởng rằng xây dựng một quan hệ “đồng chí” giữa những người có cùng ý thức hệ thì sẽ không còn bị đe dọa lãnh thổ trước Trung Quốc, từ đó kiên quyết bác bỏ những đổi thay mà họ cho là thiên phương Tây.

Họ tự vỗ về một nền dân chủ vượt xa “dân chủ tư sản”. Họ tự trấn an bằng khả năng lèo lái với tất cả các thủ đoạn chuyên chế và thủ thuật ngoại giao có thể giúp ổn định trong nước và bình yên đối với bên ngoài.

Họ chìm trong những cơn mê đó mà tưởng rằng các thế lực trên thế giới cũng mê muội như họ, và buộc người dân trong nước cũng mê mội như họ!

15.

Trong vấn đề lãnh thổ, nếu không từ bỏ cách nghĩ tránh bị Trung Quốc đụng độ, mà thực chất chỉ là biểu hiện bị chi phối từ lối tư duy ý thức hệ, để đến với những tiếp cận địa chính trị mới và tiếp cận dân tộc – dân chủ, thì trước sức phát triển như vũ bão của Trung Quốc, bản đồ Việt Nam sẽ phải vẽ lại không chỉ một lần nữa do bị xâm thực hợp pháp từ những hiệp định tương tự hai hiệp định vừa rồi. Chắc chắn đó là điều hiển nhiên.

Hoặc là tiếp tục mị dân bằng chiêu bài chủ nghĩa xã hội để giữ lấy quyền lực chuyên chế của mình, khiến xã hội tiếp tục bị kìm hãm, không đủ thế và lực chống đỡ trước Trung Quốc, để đến lúc bị họ “bình định” như một kẻ cô thế yếu ớt; hoặc là thúc đẩy cải cách toàn diện, tháo khoán mọi rào cản kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng, để quốc gia nhanh chóng phát triển lành mạnh và hùng cường, hiên ngang mà đối đáp với những xâm phạm của phương bắc. Không có lựa chọn thứ ba, ở giữa – cải cách “cải lương” – trong điều kiện hiện nay.

Xin hãy thức tỉnh sau những loạt đạn vừa rồi!

© 2005 talawas


[1]Từ ngữ người ta chính thức dùng nội bộ với nhau đại để chắc là cũng trong “nháy nháy” như thế.
[2]Khi tôi đang hoàn chỉnh bài này, tin loan rằng ngày 20.01, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam trả lời phóng viên một số báo, khẳng định các ngư dân Việt Nam bị tấn công là “những người lao động lương thiện, đang đánh cá bình thường ở phía Tây đường phân định vịnh Bắc Bộ trong vùng đánh cá chung”. Lời lẽ của ông Dũng tất nhiên cũng “hòn đất” so với “hòn chì” trước đó, cũng lo ngại việc “làm tổn hại tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước” sau hành động bắn giết đó, và không hề “(hoàn toàn/ cực lực) bác bỏ” như vẫn thường thấy đối với những đối tượng không phải Trung Quốc.
[3]Thậm chí cái “vùng đánh cá chung” đó, theo chính thông tin của chính quyền Việt Nam, cũng là kết quả của sự “kiên trì” từ người Trung Quốc. Đã phân định vịnh mà vẫn còn chung! Trong thời gian hiệu lực không ngắn của vùng này (15 năm), có “cơ may” nào để từ đánh cá chung trở thành khoan dầu chung, kiểm soát chung (biết đâu được, không chừng sau vụ nổ súng vừa rồi, sẽ “hợp lý” nếu giải pháp phòng tránh được đưa ra là có lực lượng “chung” tự do đi vào vùng lãnh hải đó của nhau, nhằm tránh đụng độ giữa ngư dân hai phía); rồi từ cái “chung” này lại phát sinh những cái cớ để phân định lại vịnh, và trở thành “riêng”, mà tất nhiên phần thiệt không về phía Trung Quốc?
[4]Lần đó đã có nhận định rằng có khả năng Việt Nam tấn công giành lại vùng đảo bị Trung Quốc đánh chiếm. Họ phân tích rằng xét về tiềm lực hải quân thì Việt Nam có thể thua, nhưng xét về không quân thì Việt Nam ăn đứt, với hàng loạt các sân bay dọc theo chiều dài đất nước và kinh nghiệm tác chiến nhất nhì thế giới từ cuộc chiến với không quân Mỹ vừa qua. Ngoài ra, hậu cần của Trung Quốc là ở tận Hải Nam, rất xa so với vùng duyên hải Việt Nam (nhận định này quên đi trạm trung chuyển Hoàng Sa). Tuy nhiên, kịch bản Việt Nam tập ích ồ ạt bằng không quân để giành lại phần đảo bị chiếm đã không xảy ra, thậm chí chỉ là một động thái quân sự ảo để gỡ gạt thể diện cũng không.
[5]Lắm khi cảm thấy nhục cho quốc thể khi anh chàng Brunei, như một mẩu thịt bé tẹo dính ở phần đông Malaysia, mới ra đời năm 1984 thôi, cũng “thừa gió bẻ măng”, đòi xẻ thịt Trường Sa. Rồi cái “thằng” Đài Loan ở đẩu ở đâu, lo trông chừng “thằng” Trung cộng đã hụt hơi, cũng dám thọt xuống tận đây mà vòi chia phần.
[6]Trong tường hợp này có ít nhất một tổ chức có thể lêng tiếng: Hội chữ thập đỏ quốc tế, về việc trao trả thi hài, chăm sóc người bị thương…
[7]Vận lỡ cho Việt Nam khi các nhân vật độc tài trong ASEAN lần lượt ra đi, bằng sức mạnh của quần chúng hay sự chuyển giao êm thấm, điều này phần nào phá vỡ chiến lược địa chính trị tự phát của “phe ta”.
[8]Việc Việt Nam đòi “giá thị trường” đối với Nga để tiếp tục hợp đồng thuê Cam Ranh vài năm trước, là đã bị “hố”. Không nhận thấy những dấu hiệu chuyển hướng chiến lược của Nga, ngỡ rằng họ nhất thiết phải duy trì thế cân bằng chiến lược toàn cầu (cũ), Việt Nam đòi chơi “sòng phẳng”. Một cái cớ quá tốt để không ai trách ai, không ai đàm tếu ai, được Việt Nam trao ra cho Nga nhẹ nhàng rút đi. Đến nay Cam Ranh vẫn “nằm” đó, vắng lặng, đợi chờ. Việt Nam hẳn không có ý định cho ai khác (ngoài Nga) mướn, còn đầu tư để nơi này trở thành cảng dân dụng, thương mại và du lịch, nghe thì nghe vậy nhưng chưa thấy gì.

 
© talawas 2026