Ðông Berlin. Chủ nhật, mồng 3 tháng Mười 2004. Giữa một đường phố lớn. Hai hàng chữ vàng nổi bật trên băng vải biểu ngữ màu đỏ rực dài hơn 8 mét: “Ðả đảo Hartz IV! Ta là nhân dân!”.

Ðầu này biểu ngữ là một người đàn bà tầm thước, chừng 40 tuổi, ăn vận xuyền xoàng, nét mặt nghiêm trang, trông có vẻ như nhân viên tính tiền của một siêu thị nào đó. Ðầu kia là một người đàn ông trạc 50 tuổi, áo da đen, quần Jeans, có thân hình cao to và rắn rỏi của một thợ máy Ðức điển hình. Ðằng sau tấm biểu ngữ là một đoàn biểu tình khoảng 150 người, nhưng chia thành nhiều nhóm khác nhau. Nhóm đầu tiên gồm khoảng 30 người, đa số là người già và trung niên, ăn vận khá tươm tất. Họ không mang biểu ngữ mà chỉ lặng lẽ giương cao những lá cờ mang phù hiệu PDS- Ðảng Xã hội chủ nghĩa dân chủ Ðức. Ngược lại, phía sau họ là một đám 50-60 thanh niên ồn ào, sôi sục với những lá cờ đỏ mang hình búa-liềm, chân dung Karl Marx, Che Guevara, phù hiệu MPLD- Ðảng Mác-Lê Ðức, và tiếng trống, tiếng còi ầm ỹ đệm cho tiếng loa vang vọng: „Schröder cút đi! Stoiber cút đi!”, ^[1] “Schröder, Stoiber là những tên tư bản!”, “Ðả đảo chủ nghĩa tư bản!”. Phần cuối đoàn biểu tình là hơn 50 người rúc còi ròn rã, đều đều. Họ mang theo cờ hiệu của công đoàn ngành thép, công đoàn ngành dịch vụ công cộng và những hàng biểu ngữ: “Ðả đảo việc cắt giảm phúc lợi xã hội!”, “Ðả đảo Hartz IV!”.

Ðoàn người này là „cánh sao“ bộ phận của một cuộc “Tuần hành hình sao” – từ 6 nơi trong thành phố, sẽ có các đoàn biểu tình như trên, xuất phát lúc 10 giờ, diễu qua 4-5 km đường phố, và sẽ tập trung thành một buổi mít tinh lớn tại quảng trường Alexanderplatz ở Ðông Berlin vào lúc 13 giờ.

Cùng với nhiều nước Tây Âu khác, nước Ðức đang tiến hành một chương trình cải tổ xã hội sâu rộng và phải gánh chịu những biến động đáng chú ý. Ðã xa rồi những ý tưởng và những chính sách “Chế độ xã hội chủ nghĩa tiên tiến”, “Nhà nước phúc lợi xã hội” – tuy chúng mới được hình thành từ 3-4 thập niên gần đây ở những nước tiên tiến như Thụy Ðiển, Phần Lan, Anh, Ðức, và do những đảng Dân chủ Xã hội cầm quyền quá nhiệt thành với những giá trị “bình đẳng”,” ái hữu”. Trong cơn lốc toàn cầu hóa, với sự cạnh tranh khốc liệt từ các thị trường lao động rẻ tại Ðông Âu và Châu Á, phản ứng hầu như mang tính bắt buộc của các tập đoàn công nghệ là phải gia tăng đầu tư sang các vùng đất mới để đảm bảo sức cạnh tranh và khả năng tồn tại. Ðiều trớ trêu ở đây là các mỹ từ như «ái quốc”, “trách nhiệm quốc gia” có vẻ như không còn chỗ đứng khi hầu hết các công ty lớn đều thuộc sở hữu đa quốc gia, và việc một công ty xuyên lục địa gục ngã vì mất sức cạnh tranh cũng đồng nghĩa với thất bại của không ít quốc gia. Mới đây, chính phủ liên bang đã phải can thiệp khá mạnh để ngăn cản việc công ty đóng toa xe lửa Bombadier của Pháp định chuyển toàn bộ dây chuyền công nghệ từ Brandenburg sang Ðông Âu; và hàng chục ngày đình công, chặn cổng xý nghiệp của công nhân hãng sản xuất xe hơi Opel đã làm giới chủ tập đoàn General Motors từ Mỹ – công ty mẹ của Opel, phải tạm thời không cắt giảm cường độ sản xuất và hoãn thải hồi hơn 8.000 công nhân Ðức. Nhưng, tất cả chỉ là những biện pháp tạm thời. Dù muốn hay không, xý nghiệp công nghệ đồ sộ với hàng ngàn nhân công dần dần sẽ trở thành một quá khứ của Tây Âu nói chung và của CHLB Ðức nói riêng. Từ lâu, các chính phủ tại đây đã nhận ra điều này và dồn sức cho việc cải tổ cấu trúc sản xuất của xã hội. Tuy vậy, những ngành công nghệ cao như tin học, sinh học,… sẽ không bao giờ cần đến một khối lượng nhân công như lắp ráp xe hơi hay đóng tàu. Việc chuyển hóa từ một xã hội công nghiệp sang một xã hội dịch vụ, hậu công nghiệp, thậm chí hậu tin học,… là công việc của không phải 2 hay 3 thập niên. Từ một nước dẫn đầu về xuất khẩu công nghiệp, CHLB Ðức đang trở thành một quốc gia “quán quân thế giới về xuất khẩu việc làm” – theo như cảnh báo trên trang bìa của tạp chí “Tấm gương” nổi tiếng mới đây. Chắc chắn rằng, mặc cho những cố gắng của bất kỳ chính phủ nghiêm túc nào, tại nước Ðức, tỷ lệ thất nghiệp cao sẽ là môt căn bệnh khá dài lâu.

Trong khi đó, tâm lý xã hội được nuôi dưỡng từ những ngày “hoàng kim” thời thập niên 60, 70 của thế kỷ trước không phải là một thành quả trơn tru. Sức ép của hệ thống công đoàn hùng mạnh cùng những quy định ngặt nghèo của Luật lao động đã dựng lên một rào cản lớn cho việc thải nhân công – trừ khi hãng xưởng đóng cửa hay phá sản. Từ đó, sự ù lỳ, trễ nải ngày càng lộ rõ trong những công ty lớn và các cơ quan công chức. Ngay cả nếu bị thất nghiệp, thì lương thất nghiệp khá cao và mức trợ cấp thất nghiệp không nhỏ đã làm cho không ít người có tâm lý: ngồi nhà ăn thất nghiệp còn hơn phải đi làm trái nghề và lương có thể còn thấp hơn tiền thất nghiệp hay trợ cấp thất nghiệp. Có nguồn thu thấp nhất là những người phải lĩnh trợ cấp xã hội. Hiện nay, sau khi gánh chịu tiền thuê nhà, tiền bảo hiểm y tế và một vài những chi phí cơ bản khác, nhà nước chỉ cấp cho mỗi người hàng tháng khoảng 300 Euro cho tiêu dùng tối thiểu. Nhưng không phải “người Ðức cần mẫn” nào cũng mặc cảm về sức lao động thừa thãi và tình trạng quá đỗi “nhàn cư” của mình. Thực tế hàng tháng lĩnh tiền thất nghiệp hay trợ cấp xã hội để ngày ngày nhởn nhơ tản bộ hoặc “đi làm chui” đã không còn là điều hiếm. “Ðau vai nặng gánh” nhất, ngoài các quỹ bảo hiểm thất nghiệp và sở xã hội, là những hãng bảo hiểm y tế của nhà nước. Ngay mới gần đây, tỷ lệ nghỉ bệnh của nhân công tại Ðức thuộc hàng đầu thế giới. Tuy Luật bảo hiểm y tế có quy định số tiền tối đa phải trả cho bác sỹ điều trị những bệnh án thông thường, nhưng việc các cụ già hưu trí hầu như tuần nào cũng đến thăm bác sỹ nhiều khi chỉ vì mỏi lưng hay vì một đơn thuốc, đã góp phần không nhỏ vào lỗ hổng vài chục tỷ Euro mỗi năm của các hãng bảo hiểm này.

Tháng 9 vừa qua, thủ tướng Schröder đã không được “chính trị” lắm khi buột miệng nói ra nhận định rằng ở nước Ðức đang tồn tại một “tâm lý ăn theo”. Tuyên bố trên đã trở thành miếng mồi ngon cho các đảng đối lập – đặc biệt là ở phía Ðông, lên án ông thủ tướng “nhục mạ một số đông nhân dân”. Nhiều chính trị gia đảng cầm quyền đã phải nhăn nhó “tương đối hóa” phát ngôn trên. Còn Schröder thì vẫn im lặng. Có lẽ, ông ta không muốn rút lui một nhận định chính xác, tuy chỉ đúng với một số người nhưng gây phản ứng cho khá nhiều người. Cũng có thể, sự im lặng này cho thấy quyết tâm cải tổ của chính quyền CHLB Ðức.

Ngay từ 2002, năm cuối cùng nhiệm kỳ cầm quyền thứ nhất của Schröder và là năm bầu cử quốc hội liên bang nhiệm kỳ mới, nhiều nhà nghiên cứu có uy tín đã trách cứ chính phủ liên minh Ðỏ-Xanh của Schröder (gồm Đảng Xã hội Dân chủ và Đảng Xanh) quá do dự và chậm chạm trong việc phát động và tiến hành cải tổ – một điều đã trở lên bắt buộc khi mà chỉ số phát triển kinh tế chỉ ở mức 1-3%, và nạn thất nghiệp đã tới mức xấp xỷ 10%. Cùng với hậu quả khủng hoảng tài chính Châu Á cuối những năm 90, biến động toàn cầu sau New York 11.9.2001 cũng như lực cạnh tranh của Châu Á và Ðông Âu, nhu cầu cải tổ không chỉ nằm ở những sai lầm chiến thuật của các đảng cầm quyền và của ban lãnh đạo các công ty kinh tế.

Ngày 1.11.2004, giáo sư Dahrendorf – một trong những nhà nghiên cứu kinh tế xã hội hàng đầu thế giới, trong dịp hội thảo kỷ niệm Ludwig Erhard, cựu bộ trưởng kinh tế Ðức, cha đẻ của lý thuyết „Kinh tế thị trường mang tính xã hội”, đã đưa ra khái niệm “Chủ nghĩa tư bản mang tính trách nhiệm”. Ðể đảm bảo cho sự phát triển xã hội hiện đại, chính sách của nhà nước và giới kinh tế phải mang tính trách nhiệm đối với toàn bộ cộng đồng. Và có lẽ, các chính sách này cũng phải dựa trên tinh thần trách nhiệm của đa số cộng đồng. Tức là, Phương Tây nói chung và nước Ðức nói riêng sẽ phải thực thi một cuộc cải tổ hai chiều cả từ trên và dưới. Có điều, trong một xã hội hòa bình, quần chúng ít khi là động lực trực tiếp cho một biến đổi nhanh mạnh. Quần chúng bao giờ cũng cần rất nhiều thời gian.

Ngay sau khi đắc cử lần hai, chính phủ liên minh Ðỏ-Xanh của Schröder đã bắt tay vào hàng loạt các chương trình cải tổ: thay đổi luật ngoại kiều, cải tiến hệ thống giáo dục và đào tạo, thay đổi tổng cục lao động, miễn phạt các khoản tiền “trốn thuế” được cất giấu tại ngân hàng ngoại quốc, cải tiến chế độ bảo hiểm y tế,… và gần đây nhất là đưa ra thực hiện chương trình Hartz IV, thường được gọi tắt là Hartz IV. Nội dung chính của Hartz IV là giảm thiểu thời gian và tiêu chuẩn cho những người thất nghiệp dài hạn. Mục đích chính của Hartz IV là thúc đẩy người thất nghiệp tìm chỗ làm mới cùng với việc dùng kinh phí tiết kiệm được từ khoản cắt giảm để trợ cấp cho người tìm việc và các hãng xưởng nhận những nhân công đã thất nghiệp lâu.

Từ trước tới nay, nếu bị thất nghiệp thì tùy theo thời gian đã làm việc, người lao động sẽ được hưởng tiền thất nghiệp (khoảng 80% mức lương cũ) với thời gian từ 6 tháng đến 32 tháng. Sau thời gian này, nếu vẫn không có việc làm, người lao động sẽ được lĩnh trợ cấp thất nghiệp (khoảng 60% mức lương cũ) với thời gian vô định. Ðối với những người chưa bao giờ đi làm và hoàn toàn không có quyền đòi hỏi các quỹ bảo hiểm thất nghiệp, nhà nước sẽ chi trợ cấp xã hội để đảm bảo một mức sống tối thiểu, gồm tiền thuê nhà, các bảo hiểm cơ bản, và khoảng 300 Euro mỗi tháng. Chương trình Hartz IV, về cơ bản, sẽ bắt đầu có hiệu lực từ 01.01.2005. Theo Hartz IV, tiền thất nghiệp chỉ có hạn dài nhất là 18 tháng. Số được lĩnh trợ cấp thất nghiệp từ 2,81 triệu người hiện nay sẽ giảm xuống còn 1,94 triệu người do những ai đang trong diện này – nhưng vì lý do bản thân, hoàn toàn không còn khả năng tìm được chỗ làm mới, sẽ bị chuyển sang diện lĩnh trợ cấp xã hội. Mức trợ cấp tiền mặt cho người lĩnh trợ cấp xã hội sẽ tăng lên mức 345 Euro mỗi tháng, nhưng ngoài tiền thuê nhà và tiền bảo hiểm xã hội cơ bản, nhà nước sẽ không chịu những chi phí phụ phát sinh (như tiền sửa chữa Tivi, máy giặt,…). Với những thay đổi này, chính phủ sẽ dùng 2,6 tỷ Euro tiết kiệm được tăng cường phụ trợ cho các cơ sở trông giữ trẻ em, trợ cấp thêm cho việc học chuyển nghề, gây dựng kinh doanh, tìm kiếm việc làm và tạo chỗ làm cho những người chỉ có khả năng làm việc một cách hạn chế.

Trái với thông lệ, chính sách cải tổ xã hội trên đây đã được ngay cả phe đối lập là Liên minh Thiên chúa giáo đồng tình. Các chính đảng lớn đã đứng cùng góc độ khi coi chương trình cải tổ với những cắt giảm phúc lợi xã hội là một điều không thể tránh. Việc cắt giảm này đang là một điều phổ biến ở khắp Tây Âu, bất kể đảng cầm quyền là bảo thủ hay cánh tả , theo tư tưởng Thiên chúa giáo hay Dân chủ Xã hội. Trong xu thế “phi ý thức hệ hóa” của các chính đảng lớn tại các nước tiên tiến, việc nhiều nhà chiến lược SPD – Ðảng Dân chủ Xã hội cầm quyền, đang xem xét kỹ hơn khái niệm „bình đẳng, tương trợ”- một trong những giá trị cơ bản của các đảng Dân chủ Xã hội trên thế giới, làm cho người ta có cảm giác rằng những khái niệm này đã bị lạm dụng, nhất là khi “xã hội vui chơi” đã trở thành một trào lưu không phải là chỉ ở các nước Phương Tây. Hiện tượng “xét lại” nói trên cùng với chương trình Hartz IV đã làm cho SPD nói riêng và chính quyền nói chung vấp phải sự phản kháng nặng nề. Chưa bao giờ SPD lại phải đối đầu một cách khó khăn với “người anh em ruột” của mình là các nghiệp đoàn như hiện nay. Trong nhiều cuộc biểu tình, bãi công, đích danh Schröder – lãnh tụ SPD, đã bị công kích nặng nề. Không ít biểu ngữ đã gọi Schröder là “kẻ phản bội giai cấp công nhân”. Có vẻ như, sự phẫn nộ này che lấp cả những kết quả hiện còn hiếm hoi của đường lối cải tổ. Theo thống kê, sau khi Luật bảo hiểm y tế đưa ra những yêu cầu chặt chẽ hơn đối với điều kiện khám chữa bệnh, cho thuốc, và bắt dân chúng (trừ trẻ em và người lĩnh trợ cấp xã hội) khi đến bác sỹ phải góp 10 Euro mỗi quý cho quỹ bảo hiểm y tế, thì tỷ lệ nhân công nghỉ bệnh đã giảm gần 1/3, và trong vòng 6 tháng đầu năm 2004, các hãng bảo hiểm y tế thuộc nhà nước đã giảm chi được hơn 10 tỷ Euro. Trong khi đó, số người bỏ phiếu ủng hộ Ðảng Dân chủ xã hội ngày càng giảm. Thực ra, trong tình hình hiện nay, bất cứ đảng cầm quyền mang màu sắc chính trị nào cũng bị mất phiếu. Sự bất bình đang là não trạng của một bộ phận dân chúng CHLB Ðức.

Thua thiệt nhiều nhất bởi chính sách cải tổ này là phần Ðông Ðức, nơi hàng ngàn tỷ Euro được đổ vào sau 14 năm thống nhất tuy mang lại đổi thay mãnh liệt cho toàn bộ xã hội, nhưng tỷ lệ thất nghiệp vẫn quá cao (trung bình là 16% so với mức 10% của toàn liên bang). Nhiều nhà đầu tư Tây Ðức vẫn phàn nàn về sự “ỷ lại”, “kém năng động” của không ít nhân công phía Ðông. Cùng là mác Made in Germany nhưng máy móc Ðông Ðức vẫn kém xa sức hút so với máy móc Tây Ðức, Mỹ hay Pháp. Thăm dò dư luận đầu năm 2004 cho biết có tới ¼ dân chúng Ðông Ðức nuối tiếc cuộc sống tại CHDC Ðức trước đây. Ðược tự do đi khắp thế giới, được tự do đi bầu cử hay ngồi lỳ ở nhà phản đối, được sở hữu chiếc xe BMW bóng lộn, được ăn cam, chuối từ Nam Mỹ có vẻ như không quan trọng bằng tiền nhà rẻ (tuy phải sưởi bằng than cục) và có chỗ làm ổn định. Chuyện “thăm hỏi”, bắt bớ của cơ quan an ninh quốc gia Stasi, chuyện chờ đợi 15 năm để mua được một chiếc xe Trabi vỏ nhựa, chuyện háo hức chờ đón gói quà gồm 1 hộp cà phê Jacob và mấy phong sôcôla từ „người bà con phía bên kia nước Ðức” đã là một quá khứ xa vời, không đáng nhớ. Trong nỗi phấp phỏng lo mất chỗ làm vì hãng xưởng có thể phải đóng cửa vì không có khách hàng, người ta chỉ nhớ đến “tình đồng nghiệp vui vẻ” tại những buổi “liên hoan xý nghiệp” trong những nhà máy đông đúc nhân công với những công việc không cần thúc bách.

Người gặt hái trong làn sóng bất bình này là PDS – Ðảng Xã hội chủ nghĩa Dân chủ Ðức, và các đảng phái cực hữu hoặc phát xít mới. Là hậu thân của SED – Ðảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất (Ðảng Cộng sản) Ðức, PDS là nơi tập hợp của một số những người còn trung thành với CHDC Ðức trước đây, hay còn theo đuổi chủ nghĩa cộng sản. Tuy phải tuyên bố thuân thủ hiến pháp liên bang, nhưng về nguyên tắc, PDS vẫn cương quyết coi chủ nghĩa tư bản là tử thù và công khai nguyện vọng phấn đấu thay thế chế độ hiện hành bằng một thể chế xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, PDS cũng là nơi họp mặt của những người căm ghét hệ thống chính trị đương thời. Thực chất, PDS đã trở thành một ngọn cờ đầu trong phong trào phản đối Hartz IV khi họ vẽ lên hình ảnh chính quyền là “tay sai tư bản” còn mình là đại diện cho những người dân thiệt thòi ở phía Ðông. Khi nước Ðức thống nhất, sau những thất bại nặng nề ban đầu do cái “tiền thân” cộng sản của mình và do sự hồ hởi “thoát cũi, sổ lồng” của dân chúng, PDS đã dần dần hồi sức dựa trên những khó khăn của chính phủ liên bang trong việc kiến thiết lại vùng Ðông Ðức đã khá tan hoang. Tại các tiểu bang phía Ðông, PDS nhận được tỷ lệ phiếu bầu cao, có nơi tới hơn 20%. Thắng lợi này đã mang lại cho PDS chỗ đứng của một khối nghị sỹ tại Quốc hội Liên bang. Nhưng với thời gian, sự bế tắc về tư tưởng và đường lối chính trị, sự lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế đã làm cho uy tín của PDS sút giảm cực mạnh. Nhìn chung, PDS đã chỉ hiện hữu như là một sự phản đối bất bình, chứ hoàn toàn không phải là một giải pháp để chọn lựa. Thất bại lớn trong cuộc bầu cử Quốc hội Liên bang năm 2002, khi mà chỉ còn 2 thành viên trúng cử, đã làm cho PDS coi như ngã gục trên bình diện liên bang.

Chương trình Hartz IV với làn sóng phẫn nộ ở Ðông Ðức đã mang lại cho PDS luồng sinh khí mới. Cùng với một số những hội đoàn khác, PDS là ngọn cờ đầu đưa ra sáng kiến tổ chức những cuộc biểu tình lớn và liên tiếp để phản đối chính sách cải tổ. Tuy hầu như chỉ diễn ra ở phía Ðông, nơi tỷ số thất nghiệp cao và PDS còn có một chỗ đứng nhất định, nhưng có những ngày làn sóng biểu tình đã quy tụ được hàng trăm ngàn người, có những đoàn biểu tình có hơn 20.000 người tham gia. Trong những buổi tuần hành, cờ của PDS với chân dung của Marx hầu như bao giờ cũng đi hàng đầu cùng với những cán bộ cộng sản trung thành và những người thất nghiệp đã lâu. Cao điểm của phong trào này là các buổi “Biểu tình vào Thứ Hai”. Mỗi Thứ Hai hàng tuần, vào giờ tan tầm tại các thành phố lớn Ðông Ðức, các buổi biểu tình sẽ diễn ra. Cách đây chẵn 15 năm, tại khắp nơi trên Ðông Ðức, hình thức “Biểu tình vào Thứ Hai” này – lúc đầu còn trầm lặng, lẻ tẻ, nhưng càng về sau càng đông đảo, sôi sục với các băng khẩu ngữ bất hủ “Ta là nhân dân”, đã dẫn tới sự tan vỡ đến bất ngờ của CHDC Ðức, và theo nó là SED – tiền thân của PDS hôm nay.

Biểu tình „Ta là nhân dân“ 1989 tại Leipzig

Ðiều không rõ là các nhà lãnh đạo PDS nghĩ sao về sự bi hài này, nhưng rất nhiều chính trị gia và các nhân vật năm 1989 đã hết sức phẫn nộ về hiện tượng “râu ông nọ cắm cằm bà kia” này. Theo họ, đây là một hành vi lạm dụng và nhạo báng lịch sử. Nhưng, mặc cho số phiếu tín nhiệm xuống thấp thê thảm, chính quyền vẫn cứng rắn không từ bỏ chương trình cải tổ. Làn sóng biểu tình cũng lắng xuống. Sau những thắng lợi bầu cử nghị viện tiểu bang tại Sachsen và Brandenburg với số phiếu chỉ đứng thứ hai sau đảng cầm quyền, vai trò và uy tín của PDS lắng xuống. Cố gắng kêu gọi biểu tình phản kháng của PDS dần rơi vào khoảng trống. Người ta đã nghĩ tới việc chấm dứt “Biểu tình vào Thứ Hai”. Cuộc biểu tình đầu tháng 11 vừa qua, tại Berlin, đã chỉ có gần 200 người tham dự. Nỗi bất bình đơn giản không hứa hẹn một giải pháp khả thi.

Biểu tình „Ta là nhân dân» 2004 tại Berlin

Người hoan hỷ tiếp theo trong cơn đau thua thiệt là các đảng phái phát xít mới. Tuy ra đời từ phía Tây, nhưng phía Ðông – với sự tụt hậu về kinh tế, sự mất phương hướng sau khi ý thức hệ cũ bị phá sản, sự non trẻ của gốc rễ dân chủ, mới là mảnh đất màu mỡ cho các tổ chức cực hữu. Cũng như PDS, các tổ chức này được nuôi dưỡng chủ yếu bằng sự từ chối chế độ hiện hành. Khác với PDS, bọn phát xít mới sẵn sàng dùng bạo lực công khai và không hề đưa ra bất kỳ một giải pháp chính trị nào ngoài những tuyên bố phá phách, khiêu khích và bài xích sắc tộc, xua đuổi những ngoại kiều yếu đuối. Thời gian đầu, các tổ chức này hết sức tích cực tham gia các cuộc biểu tình phản đối chính phủ. Nhưng, những biểu ngữ, bích chương thấp thoáng màu máu vẽ hình nắm đấm đập vụn Hartz IV, Schröder và những hàng chữ “Nước Ðức là của người Ðức” đã làm cho những người biểu tình khác e ngại và không muốn đồng hành. Vào thời gian cuối, bọn phát xít mới chỉ có thể trà trộn đơn lẻ vào các đoàn biểu tình ngày càng thưa thớt. Tuy vậy, cùng với thắng lợi của PDS – Ðảng Xã hội chủ nghĩa Dân chủ Ðức ở phía Ðông, các tổ chức phát xít mới với mục tiêu Xã hội chủ nghĩa Quốc gia (được gọi tắt là Quốc xã), tuy không có bất kỳ một câu trả lời nghiêm túc nào cho mọi vấn đề của xã hội, cũng đã nhận được đủ tỷ lệ phiếu (tối thiểu là 5%) để có mặt tại nghị viện tiểu bang Sachsen và Brandenburg. Có vẻ như mỹ từ “xã hội chủ nghĩa” – theo nhiều màu sắc khác nhau, vẫn có sức hút khá lớn lao đối với không ít người. Dù vậy, giới phân tích chính trị vẫn cho rằng bọn phát xít mới sẽ không có chỗ đứng đáng kể trên nước Ðức. Hy vọng rằng, đa số người Ðức vẫn nhận thấy rõ kết cục của nỗi bất bình khùng dại chắc chắn sẽ là một sự tự hủy khôn lường, và xã hội phương Tây sẽ có đủ sức mạnh để đào thải dần mọi trạng thái cực đoan.

Nhìn bên ngoài, người ta không thấy dáng hình bọn phát xít mới trong cuộc biểu tình chủ nhật mồng 3 tháng 10. Hộ tống đoàn người là 2 chiếc xe thùng của cảnh sát dã chiến: người ta sẵn sàng trừng phạt những hành động, khẩu hiệu và cả những biểu tượng kích động bạo lực và hằn thù. Dẫn đầu đoàn người, đi phía trước tấm biểu ngữ “Ðả đảo Hartz IV. Chúng ta là nhân dân” là 1 chiếc xe con của cảnh sát dẫn đường. Ở các ngã tư đằng trước, hàng chục mô tô cảnh sát đã án ngữ từ lâu, chặn các ngả xe cộ, dành đường cho đoàn biểu tình. Hàng trăm chiếc xe con bình thản tắt máy, nằm chờ. Những người lái chui ra khỏi xe, bật lửa châm thuốc hút. Rất nhiều khuôn mặt trẻ nhỏ ló ra ở cửa xe, háo hức nghe, nhìn. Chúng đang trên đường cùng cha mẹ đi về cổng Brandenburger Tor. Hôm nay là ngày 3 tháng 10, xung quanh khu vực cổng Brandenburger Tor có tổ chức lễ hội mừng ngày thống nhất nước Ðức. Ở đó không có biểu tình, diễu binh, không có diễn văn, chỉ có các sân khấu ca nhạc, các quầy bán đồ ăn uống và các sản phẩm văn hóa của 16 tiểu bang. Cách cổng Brandenburger Tor hơn 1 km là quảng trường Alexanderplatz, nơi lúc 13 giờ sẽ là tụ điểm của 6 đoàn biểu tình “cánh sao”.

Chiều mồng 3 tháng 10, đài phát thanh thông báo đã có hơn 150.000 người đến tham dự lễ hội thống nhất. Theo sau phần tin là lời hát của một ca sỹ Ðức, cách đây 15 năm đã được hơn một trăm ngàn người họa theo vang dội tại cái cổng thành ngăn cách Ðông-Tây vừa toang mở: “Freiheit! Freiheit! Freiheit ist das Einzige, was zählt!” (Tự do! Tự do! Ðiều duy nhất đáng kể chỉ là Tự do!). Bản tin cũng cho biết: Không như Thứ Hai ba tuần trước đây, khi có tới 15.000 người tham gia biểu tình phản đốI Hartz IV, quảng trường Alexanderplatz hôm nay đã tụ họp không được đến 600 người. Rất có thể, nhiều người trong số tham gia biểu tình các tuần trước, ngày hôm nay đã bận dẫn vợ con vui chơi tại khu vực cổng Brandenburger Tor.

Ai cũng là một người dân; nhưng suy cho cùng, nhân dân thì không là ai cả! Không có ai, không có tổ chức lớn, đảng phái mạnh nào được phép mệnh danh đại diện nhân dân. Sẽ còn rất lâu, có lẽ là mãi mãi, mọi chính thể, mọi quốc gia phải là tập hợp của nhiều chính kiến, quyền lợi khác nhau, thậm chí đối nghịch nhau. Vấn đề là mọi ý nguyện đó, mọi quyền lợi đó – ngay cả khi nó yếu ớt, lẻ loi hay nghịch lý, vẫn phải có quyền được bộc lộ, được công khai. Ðó là sức mạnh của mọi quốc gia. Có lẽ phương Tây – với tất cả những căn bệnh của mình, đã và sẽ chứng minh được điều đó trên bước tiến của mình – có thể là chẳng về một thứ “chủ nghĩa” nào cả, mà là để đi tới một cuộc sống “tự do với tinh thần trách nhiệm” trên mọi bình diện.

11.2004

© 2004 talawas