1.



Thưa anh,

 

Tôi đã đọc bài của anh trả lời La Viet (talawas, 26.1.2004) về việc dùng cụm từ «ấn tượng». Tôi thấy cách giải thích đơn giản, có sức thuyết phục. Nhân đây, tôi cũng muốn được anh cho ý kiến về việc dùng các từ ghép Hán gốc Việt và Việt, vị trí của chúng trong một cụm từ.

Một số người cho rằng báo chí, đài phát thanh trong nước dùng sai một cách nghiêm trọng vị trí các từ trong cụm từ. Ví dụ như nói «nữ nhà văn» là sai mà phải nói «nhà văn nữ». Theo họ, việc đặt «nữ» đứng trước là theo ngữ pháp tiếng Hán. Trong khi theo ngữ pháp tiếng Việt thì «nữ» đi sau. Còn nếu muốn «nữ» ở trước thì phải thay bằng các từ gốc Hán «nữ văn sĩ». Cũng tương tự, không nên nói, viết «siêu người mẫu» mà phải là «người mẫu siêu».

Tôi thấy phân vân quá:

• việc dùng «nữ văn sĩ» không có vấn đề gì vì toàn là từ gốc Hán nhưng cụm từ «nhà văn» lại có 50% gốc Hán. Tại sao cụm từ «ghép lai» này lại phải đi theo cái gọi là ngữ pháp tiếng Việt? Nếu muốn «tuân thủ triệt để», «giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt» thì có lẽ «nhà văn nữ» phải đổi thành «nhà viết gái»?
• phải chăng trong cái gọi là ngữ pháp tiếng Việt (mà tôi nghi ngờ là một số nhà ngôn ngữ nhìn nó qua lăng kính ngữ pháp tiếng nước ngoài) nhất thiết là tính từ phải đi sau danh từ? Nếu quả như vậy thì các bài thơ, ca dao tục ngữ của ta đầy lỗi ngữ pháp.

 

Theo bài viết của anh về cách dùng «ấn tượng» thì có lẽ việc tranh luận vị trí của chữ «nữ», «siêu» trên đây là vô ích. Vì chúng đã được Việt hóa từ lâu rồi và vẫn có người (báo, đài) Việt dùng. Tuy nhiên, tôi vẫn mong được anh chỉ bảo giùm.

 

Tường Vân

2.



Chào anh Tường Vân,

 

Nếu anh hỏi ý kiến tôi thì tôi xin nói như sau: anh hãy bỏ ngoài tai những kiểu tranh luận như thế này và cứ tiếp tục dùng tiếng Việt theo cách anh nghĩ là hay nhất. Nếu người Việt (whatever that means!) dùng từ nữ nhà văn, thì từ nữ nhà văn, theo định nghĩa, phải là một phần của tiếng Việt.

 

Các nhà ngôn ngữ học sẽ phải tìm cách giải thích tại sao trong tiếng Việt, ta có thể nói nhà văn nữ và nữ nhà văn, nhưng không thể nói nhà văn già và già nhà văn. Việc mà họ không nên làm, và về nguyên tắc, không được làm, là tuyên bố nữ nhà văn không phải tiếng Việt và coi như xong chuyện. Nếu họ làm như vậy thì cũng coi như họ tuyên bố rằng độ sai của nữ nhà văn đúng bằng độ sai của già nhà văn, một điều hoàn toàn không đúng với sự thật.

 

Con người ta luôn luôn tìm cách chỉ ra những chỗ mà họ nghĩ là sai ở người khác. Ngôn ngữ thường xuyên bị lôi ra để sử dụng, nhưng các lĩnh vực khác cũng vậy. Tôi nhớ, cô giáo toán cấp hai của tôi luôn nhắc học sinh như sau: ‘không được nói xen-ti-mét, mà phải nói xăng-ti-mét’; cô giáo văn thì: ‘không được nói năm một chín tám bảy, mà phải nói năm một nghìn chín trăm tám bảy.’ Tương tự, người ta bảo nhau: ‘ai lại đi giày đen tất trắng’, ‘ai lại ăn phở với rau sống’, ‘ai lại mặc quần soóc đi dạy học’; đó là ‘nhà quê’, ‘bất lịch sự’… Đều chỉ là những cách tự nâng mình lên và hạ thấp người khác. Điều này không lạ, mà thực ra nó cũng chẳng xấu, vì nó là nhất thiết. Theo Darwin thì ông cha chúng ta đã biết cách giẫm lên đầu kẻ khác nên bây giờ mới có chúng ta, và nếu chúng ta thừa hưởng cái gien giẫm lên đầu kẻ khác đó thì cũng không có gì là lạ. Điều quan trọng ở đây, tôi nghĩ, là chúng ta phải biết lý do nào thực sự nằm đằng sau những tranh cãi kiểu ‘nhà văn nữ’ vs. ‘nữ nhà văn’. Nó hoàn toàn không mang tính khoa học, mà, như Nietzsche nói, nó mang tính human, all too human!

Trịnh Hữu Tuệ

© 2004 talawas