Trịnh Hữu Tuệ
Tôi hoan nghênh Tưởng Bình Minh (TBM) đã thẳng thắn đưa ra ý kiến khá đơn độc của mình. Tuy nhiên, một người thẳng thắn hoàn toàn có thể là một người không công bằng. TBM đã không công bằng đối với tác giả Phan Xuân Lâm (PXL). Anh để ý đến con người của PXL, cũng như bối cảnh trong đó bài viết của ông xuất hiện, nhiều hơn là nội dung của nó. Trừ phi TBM yêu cầu, tôi sẽ không đi sâu vào chuyện này, vì tôi nghĩ bất cứ một người biết đọc biết viết nào cũng có thể nhận ra là với cách trích dẫn và phê bình của mình, TBM một là cố tình, hai là thực sự không hiểu những gì PXL nói, mặc dù chúng rõ như ánh sáng ban ngày. Tôi không bảo những gì PXL nói là đúng, mà tôi chỉ nói rằng những gì TBM nói về tác giả PXL không liên quan gì đến người này cả.
Trong bài này, tôi muốn mượn trường hợp TBM để nói về một vấn đề đã bao lần làm tôi phát điên trong những cuộc tranh luận. Đó là nghĩa của từ „đúng“. Từ này có ít nhất hai nghĩa, có thể phân biệt bằng hai câu sau đây:
- đánh người thì bị phạt là đúng rồi
- đàn bà đẹp đi một mình thì bị hiếp là đúng rồi
Từ „đúng“ trong câu (1) khác với từ „đúng“ trong câu (2). Hãy tạm gọi từ „đúng“ trong câu (1) là đúngN và từ „đúng“ trong câu (2) là đúngC. N gợi ý đến khái niệm nhất thiết/necessary, còn C chẳng may/contingent. Tại sao lại nhất thiết? Vì chúng ta đã định nghĩa hành động đánh người là một hành động bị trừng phạt. Định nghĩa này nằm trong một bộ luật được viết ra rõ ràng rành mạch để mọi người cùng đọc và cùng tuân theo. Chúng ta sống trong khuôn khổ của bộ luật này và không đặt câu hỏi về nó. Có thể coi bộ luật này như một lý thuyết khoa học, ví dụ như hình học Euclid. Một trong những định nghĩa của hình học Euclid là hai đường thẳng song song không bao giờ gặp nhau. Chừng nào chúng ta chấp nhận sống và làm việc với cái lý thuyết này, chúng ta có thể yên tâm đưa ra những chứng minh dựa trên cái định nghĩa đó mà không sợ bị mâu thuẫn. Nó nhất thiết phải đúngN. Chúng ta không đặt câu hỏi về nó. Nói nôm na, đúngN là cái đúng có lý do chính đáng, kể cả nếu lý do đó là một định nghĩa được mọi người chấp nhận.
Tại sao từ đúng trong câu (2) lại mang tính chất chẳng may? Vì chúng ta không định nghĩa việc một người đàn bà đẹp đi một mình là một hành động dẫn đến bị hiếp. Có thể sự thật là nếu bạn là một người đàn bà đẹp và bạn đi một mình thì khả năng bạn bị hiếp là rất cao, nhưng điều đó cũng không khác gì là nếu bạn chơi xổ số thì khả năng bạn thua là rất cao. Điểm mấu chốt là bạn không nhất thiết phải thua. Trò xổ số không được định nghĩa là một trò chơi mà nếu bạn chơi thì bạn sẽ thua. Tương tự, không có luật nào nói rằng nếu bạn là một người đàn bà đẹp và bạn đi một mình thì bạn phải bị hiếp. Ngược lại, chúng ta muốn sống trong một xã hội ở đó đàn bà đẹp có thể đi lại thoải mái. Vậy nên nếu bắt được một tên hiếp dâm, chúng ta không thể dùng câu (2) để biện hộ cho hắn và đổ tội cho nạn nhân của hắn được. Hiếp dâm là sai, chấm hết. Nạn nhân có đẹp đến đâu, có ăn mặc hở hang khêu gợi đến đâu đi chăng nữa cũng không quan trọng. Cái đúng của việc cô ta bị hiếp mang tính chất đúngC. Nó là cái đúng không có lý do chính đáng.
Tôi nghĩ là bất kỳ ai được trời phú cho một lý trí bình thường cũng có thể thấy rõ sự khác nhau giữa đúngN và đúngC Nhưng điều đáng buồn là không phải lúc nào chúng ta cũng sử dụng lý trí. Chúng ta ai cũng có lúc để cho những yếu tố khác làm lu mờ đầu óc. Trường hợp ngay trước mắt là trường hợp TBM. TBM không phân biệt được giữa đúngN và đúngC. Ví dụ, khi biết tin talawas bị tường lửa, TBM nói „… cá nhân tôi ủng hộ quyết định của cơ quan quản lý và kiểm duyệt văn hóa nói chung và với cá nhân ông Đỗ Quý Doãn nói riêng về việc xử lý talawas…“ Theo tôi, nếu bạn „ủng hộ“ một quyết định thì tức là bạn nghĩ quyết định đó đúngN. Nghĩa là bạn không chỉ nghĩ quyết định đó quả thực là đã xảy ra, mà bạn còn nghĩ là việc nó xảy ra có lý do chính đáng nữa. Tại sao lại đi ủng hộ một hành động không có lý do chính đáng, nhất là khi hành động đó dẫn đến việc rất nhiều người không được đọc cái họ thích đọc? Chúng ta có thể nói TBM nghĩ việc dùng tường lửa để chặn talawas là đúngN. Ấy thế mà khi bị Quốc Việt phê bình mấy câu, TBM chuyển sang nghĩ việc dùng tường lửa để chặn talawas là đúngC. TBM nói „…anh ”nhạy cảm chính trị”? Anh sẽ bị firewall! Đó là hiện thực đang xảy ra… Bản thân tôi mong muốn BBT talawas nên suy nghĩ về điều này để có được những ”chiến lược” mềm dẻo và khôn ngoan hơn… Nếu vì một lý do vô tình hay hữu ý nào đó mà talawas vẫn sẽ phải chịu cảnh phong tỏa thì một độc giả như bản thân tôi cảm thấy đáng tiếc, rất đáng tiếc cho quý diễn đàn.“ Có nghĩa là việc cấm đoán đọc thông tin trên mạng là một việc đúngC là có, nhưng về bản chất thì nó không đúngN. Nếu nó đúngN thì tại sao lại phải có những „chiến lược“? Tại sao lại phải tiếc cho talawas?
Những yếu tố gì đã làm đầu óc TBM lu mờ để đến nỗi không nhận ra được sự khác nhau giữa đúngN và đúngC? Có thể TBM biết nhiều người sẽ phản đối tường lửa và muốn đưa ra một ý kiến độc đáo. Có thể anh khoái chí vì đã nhìn ra những chỗ mà anh cho là „nhạy cảm chính trị“ của talawas bằng con mắt tinh tường của mình. Nhưng cũng có thể là đơn giản đối với anh chẳng có sự khác nhau gì sất. Nếu cấp trên đã dựng tường lửa thì tức là cấp trên đã dựng tường lửa. Câu hỏi việc đó về bản chất là đúng hay sai không tồn tại. Chúng ta chỉ cần và chỉ nên biết rằng nếu còn muốn đọc talawas thì chúng ta phải có những „chiến lược mềm dẻo và khôn ngoan hơn“. Những chiến lược đó là gì? Câu trả lời của TBM: nếu tình hình thực tế là phê bình cấp trên sẽ dẫn đến bị cấm, thì muốn không bị cấm tốt nhất đừng phê bình cấp trên. Một ý kiến hợp lý, nhưng từ miệng một sinh viên trẻ nó làm buồn lòng làm sao!
© 2004 talawas
<