trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
22.6.2004
Quốc Việt
Hủy hoại chính mình
 

Bài viết của anh Tưởng Bình Minh rất thú vị và đáng hoan nghênh. Ban biên tập talawas chắc sẽ rất quan tâm đến những ý kiến anh đã nêu. Tôi cũng rất thích câu nói của một vị tướng Mĩ mà anh trích: ”Một người lính chết không bao giờ là người lính tốt”. Phần tôi, để cho công bằng trước khi bàn về vấn đề chúng ta đang quan tâm, tôi cũng xin trích một câu thơ của một nhà thơ Việt Nam: „Có những cái chết hoá thành bất tử” (Tuy nhiên, tôi cũng đồng ý với anh rằng tốt nhất là không phải chết bất tử).

Trước khi đưa ra ý kiến của mình, tôi muốn làm rõ là tôi hoàn toàn không cho rằng anh chung hàng ngũ với „những người quản lí văn hoá” ở trong nước. Mặc dù tôi cho rằng có ăn lương trong hàng ngũ đó thì cũng chẳng có gì là xấu và cần phải thanh minh. Ngược lại, càng thú vị. Điều quan trọng nhất là ý kiến của anh khi nhận xét về một số bài của talawas có thể cũng giống như của một số các cán bộ quản lí văn hoá trong nước. Xin nhấn mạnh rằng tôi không bênh hay chỉ trích ai, mà chỉ quan tâm tìm hiểu „cái giống nhau đó là gì” chứ không phải để phán quyết „anh là gì”. (Xin lỗi nếu điều này có vẻ thừa).

Vì anh đã lấy ví dụ là bài viết của Phan Xuân Lâm nên tôi giả định rằng đó là một bài tiêu biểu nhất trong những bài mà anh cho rằng đã quá lạm dụng chính trị. Và tôi xin phép chỉ giới hạn bàn về bài của Phan Xuân Lâm ở những chỗ mà anh đã trích ra để phân tích. Chúng ta hãy kiểm tra xem nó có phạm phải những thứ như ”xuyên tạc, bôi nhọ chính sách đường lối của Nhà nước CHXHCNVN” không. Tôi xin trình bày trao đổi của tôi, sau khi trích lại các ý kiến cả của Phan Xuân Lâm (PXL) và Tưởng Bình Minh (TBM).

1.



PXL:



  • Xã hội Việt Nam không hoạt động trên cơ sở pháp quyền. Một xã hội pháp quyền chỉ ra đời khi mô hình tam quyền phân lập được thực thi. Đó là mô hình của các nước dân chủ (mà thí dụ điển hình là ở phương Tây)…



  • Thông tin và ngôn luận chịu sự chỉ đạo của chính quyền



  • Người dân không được tham dự cụ thể vào việc bầu lên những người có năng lực và đạo đức mà mình tín nhiệm và đồng thời bãi bỏ những người mà mình không còn tín nhiệm nữa.



TBM:

„Ông Lâm chuyển đề tài nhanh quá. Đang lao động làm thuê lại bắn sang ngay dân chủ, tự do ngôn luận với lại bầu cử… Những thân phận “bán sức lao động cho nước ngoài kia” có thể hiểu được chút gì về điều mà học giả Xuân Lâm đang nói tới không? Có cần cho họ không?”

Quốc Việt (QV):

Bản thân tôi cho rằng đây là những nhận định cá nhân của một người về một thể chế. Nó không hề là một cái gì „xuyên tạc, bôi nhọ chính sách đường lối của nhà nước Việt Nam”. Đối với tôi, nó không khác gì hơn những nhận định như: Việt Nam là một nước nông nghiệp, hay Việt Nam là một nước công nghiệp phát triển, hay Việt Nam có một chế độ chính trị một đảng cả. Tôi có thể đồng ý, có thể không, nhưng tôi sẽ 100% không dám nói rằng nó „xuyên tạc, bôi nhọ đường lối chính sách của nhà nước Việt Nam”. Bản thân anh Tưởng Bình Minh có đồng ý rằng những điều này là hiển nhiên đúng hay là sai? Sai ở chỗ nào? Hay đơn thuần chỉ là do anh không thích một người khác bàn đến/đưa ra những nhận định về những từ như „pháp quyền”, „tự do ngôn luận”? Có phải chỉ cần nhắc đến „tự do ngôn luận, báo chí”, „dân chủ” đã là lạm dụng chính trị không?

2.



Điểm mấu chốt tiếp theo:

PXL:



”Như vậy, việc đổ lỗi cho bất kì ai trong cơ chế này là việc rất vô nghĩa. Phải thay đổi cơ chế ấy, thay đổi mô hình xã hội…”

TBM:

„Té ra chẳng ai có lỗi cả. Bị mụn nhọt chẳng nên xức thuốc làm gì, xức vào chắc chẳng khá hơn đâu. Tốt nhất là nên chặt luôn cả cánh tay.

Ý ông Lâm là như thế. “Bắn trâu xâu bò”. Ông nào thương xót những kẻ tha hương kiếm

miếng ăn kia đâu. Chẳng qua ông lấy chuyện họ để ông nói dân chủ nhân quyền, để nói đến chuyện lật đổ nọ, thay thế kia, ”chính chị , chính em”.

QV:

Tôi đã đọc kĩ lại bài của Phan Xuân Lâm, nhất là đoạn này, nhưng không thể tìm được chỗ nào Phan Xuân Lâm có ý định „chặt bỏ”, hay nói chuyện lật đổ, thay thế cả. Cố gắng lắm thì là đoạn mà anh Tưởng Bình Minh đã trích: „thay đổi cơ chế ấy, thay đổi mô hình xã hội”. Nếu như theo phân tích của Phan Xuân Lâm, những nhận định này là biện pháp giải quyết vấn đề mà ông ta đang quan tâm thì không thể gọi đó là chuyển đề tài. Nhưng xin phép không đi sâu vào phân tích của Phan Xuân Lâm.

Có phải ý kiến trên của Phan Xuân Lâm là một ý kiến hô hào lật đổ, chống phá nhà nước Việt Nam không? Có phải là ý kiến đề nghị chặt tay như anh Tưởng Bình Minh suy diễn không? Tôi cho rằng không. Nội hàm của „thay đổi cơ chế, thay đổi mô hình xã hội” hoàn toàn không phức tạp và đã được báo chí nhà nước Việt Nam đề cập đến rất nhiều. Nó cũng là vấn đề cơ bản của Việt Nam hiện nay: thay đổi cơ chế bao cấp, thay đổi cơ chế xin-cho, thay đổi mô hình quản lí xã hội, quản lí giáo dục, … Ai cũng biết chúng ta đã chỉ có mô hình giáo dục nhà nước, bây giờ chúng ta có dân lập, bán công. Các nhà quản lí giáo dục ở cấp cao nhất đã nói đến việc tiến tới chỉ có 2 loại hình giáo dục công và tư, giống như phương Tây. Ai cũng biết chúng ta chỉ có doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tập thể rồi đến một lúc nào đó chúng ta có thêm phát minh doanh nghiệp dân doanh và bây giờ chúng ta có doanh nghiệp tư nhân. Rồi các nhà quản lí cũng đang bàn đến sở hữu tư nhân, xuất bản tư nhân, … so với mọi thứ quốc doanh-tập thể như trước kia. Cái gọi là „xuyên tạc và bôi nhọ” của Phan Xuân Lâm nằm ở đâu? Có chỗ nào chỉ trích nhân quyền không? Cái gọi là „chính trị, chính em” nằm ở đâu? Kết luận „Phan Xuân Lâm nói chuyện lật đổ, thay thế” là một kết luận không những không đẹp mà còn hoàn toàn không đúng.

Có phải chỉ nói đến „thay đổi cơ chế” đã là một sự cấm kị, đã làm người ta hoảng loạn mà nghĩ tới lật đổ không?

3.



TBM:

Buồn cười nhất khi ông Lâm dám chê ông Huy: ”Nhưng điều đáng lưu ý hơn là ông Huy không có một cố gắng nào đế quan tâm đến bản thân vấn nạn rất khó giải quyết này với tất cả những khía cạnh là những bài toán hiểm hóc của nó… ”. Nói một hồi thì ông Lâm đâm ra hoảng loạn và phán: ”Chế độ hiện nay tại Việt Nam không còn là chế độ cộng sản nữa.”

QV:

Tôi không quan tâm đến việc Phan Xuân Lâm dám hay không dám chê Nguyễn Văn Huy, cũng không dám nhận xét Phan Xuân Lâm hoảng loạn hay không. Lời phán của Phan Xuân Lâm về chế độ hiện nay là một trong những bí ẩn Việt Nam, nhưng tôi cũng không quan tâm. Tôi chỉ không thể tìm thấy những dấu hiệu lạm dụng chính trị, xuyên tạc, bôi nhọ, chống phá nhà nước Việt Nam trong những dòng anh Tưởng Bình Minh đã nêu. Nếu như đưa ra một nhận xét rằng ”Chế độ hiện nay tại Việt Nam không còn là chế độ cộng sản nữa.” là bôi nhọ nhà nước Việt Nam và phải chịu xét xử theo luật thì nói „chế độ ở Việt Nam là của dân, do dân và vì dân” thì sao nhỉ?

Còn việc Phan Xuân Lâm có gửi bài đi Thông Luận hay không, có không thích gửi bài cho Thông Luận hay không thì theo tôi tốt nhất là không nên bàn tới. Bởi vì nó chẳng có ý nghĩa gì cả. Trần Mạnh Hảo tranh luận với Nguyễn Huy Thiệp đâu nhất thiết phải gửi bài tới Ngày Nay?

4.



Trả lời câu hỏi của anh Tưởng Bình Minh với riêng tôi:

TBM:

Tôi muốn hỏi anh (QV) là bao nhiêu bài đã được đăng trên đây (talawas) có nội dung tương tự với bài Bán sức lao động cho nước ngoài: lỗi không ở riêng ai! của tác giả Phan Xuân Lâm?

QV:

Tôi là một bạn đọc, một bạn đọc đa sự của talawas gần như ngay từ những ngày đầu tiên. Trong trí nhớ của tôi, talawas chưa từng đăng những bài „xuyên tạc, bôi nhọ, chống phá nhà nước Việt Nam”, „cổ vũ, kêu gọi lật đổ chính quyền Việt Nam”. Tôi cũng không biết có bao nhiêu bài viết trên talawas „có nội dung tương tự như bài của Phan Xuân Lâm” bởi vì tôi hoàn toàn không hiểu rõ „nội dung tương tự” ở đây có ý nghĩa như thế nào. Trong bảng phân loại „tương tự” của tôi thì không. Và đó là lí do khiến talawas thú vị: khó có 2 bài viết nào có thể tóm gọn vào mấy chữ: „có nội dung tương tự”.

5.



Ngoài mấy vấn đề quanh bài viết của Phan Xuân Lâm, cũng xin được trao đổi đôi điều quanh nhận xét của anh Tưởng Bình Minh về Nguyễn Huy Thiệp, cực đoan, và nhạy cảm:

TBM:

„Những ”Kiếm sắc”, những ”Tướng về hưu” ”nhạy cảm” quá đi chứ! Nhưng chúng vẫn có đất sống và thậm chí còn được đón nhận hết sức nồng nhiệt ở Việt Nam. Cái đáng buồn là người ta không có tài để đủ sức nói chuyện “nhạy cảm” một cách trí tuệ như các nhà văn, hoặc với tư cách một nhà văn.”

„Cảm nhận của tôi qua loạt bài ”Hoa thủy tiên” đã được đăng tải trên talawas là nhà văn Nguyễn Huy Thiệp hình như đang bỏ bút đá người. Nhiều cái ông Thiệp nói không phải là không đúng; nhưng ông Thiệp hung hăng và cực đoan quá, chưa tương xứng với tư cách của một nhà văn. „

QV:

Anh Tưởng Bình Minh có nghĩ rằng „Kiếm sắc”, „Tướng về hưu” đã được nồng nhiệt đón nhận bởi tất cả bạn đọc, kể cả những người quản lí tư tưởng và văn hoá ngay khi chúng mới ra đời không? Hay là đầu tiên nó chỉ gây ra „tranh luận một cách nồng nhiệt”? Anh có nghĩ rằng đối với rất nhiều người khi đó thì „Kiếm sắc”, „Tướng về hưu” đã là một cái gì đó „hung hăng, cực đoan” quá không? (Tôi nhớ ngày đó, kí túc xá của chúng tôi chia làm hai phe: một bên cho rằng Nguyễn Huy Thiệp hung hăng, cực đoan, láo, không chấp nhận được, một bên cho rằng đó là một phần của hiện thực. Không có chuyện đồng thuận đón nhận nồng nhiệt đâu. Hay một cái là không bên nào có quyền cấm bên nào nên ngày nay, nếu có gặp nhau thì „tất cả đều nồng nhiệt chấp nhận”).

Anh có nghĩ rằng nếu không có một M. Gorbachốp, một Nói Và Làm, một Trần Độ, một Nguyên Ngọc,… thì „Kiếm sắc” và „Tướng về hưu” có được xuất hiện không?

Trong những năm 1987-1988, có hàng trăm nhà thơ, nhà văn đã góp mặt vào những cái „nhạy cảm”. Đến bây giờ, người ta chỉ nhắc đến Nguyễn Huy Thiệp (danh sách thêm vào sau ông ấy hay có vẻ miễn cưỡng quá). Liệu có ổn không khi nói rằng: các nhà văn khác vì không có cái tài để nói chuyện nhạy cảm như Nguyễn Huy Thiệp nên lẽ ra phải vứt hết bản thảo của họ vào thùng rác? Giống như bây giờ ta nói rằng, nhiều người không có tài và sức để nói chuyện nhạy cảm một cách trí tuệ mà cũng nói?

Thế nào là „một cách trí tuệ như các nhà văn, hay với tư cách nhà văn”? Ví dụ như „Chuyện kể năm 2000” của Bùi Ngọc Tấn có được ở trong danh sách này không?

6.



Cuối cùng, hoặc chúng ta vẫn chưa phân biệt và đồng ý với nhau được về những phạm vi nhạy cảm chính trị và mức độ có thể xác định được một cách tương đối về những giới hạn của nhạy cảm chính trị để có thể coi là ”xuyên tạc, bôi nhọ chính sách đường lối của Nhà nước CHXHCNVN”. Hoặc là cái đó, qua phân tích của anh Tưởng Bình Minh gồm những thứ sau: (1) nhắc đến tự do ngôn luận, dân chủ, tự do báo chí; (2) ngụ ý, dù trực tiếp hay mơ hồ đến các yêu cầu phải thay đổi cơ chế quản lí, mô hình quản lí ở Việt Nam; (3) đối thoại, tranh luận với những diễn đàn đã bị tường lửa; và (4) những điều trên, hay những điều khác, nhưng chất lượng không vừa ý, trong con mắt phán xét tất nhiên là của một cá nhân. Tôi tóm gọn lại thành 4 điểm như vậy để tiện cho talawas theo dõi có đúng ý của anh không?

Đối với tôi thì trông mong một mùa vàng văn chương nhưng né tránh mọi thứ có thể coi là nhạy cảm chính trị cũng vô nghĩa y hệt như người nông dân bàn chuyện tăng năng suất nông nghiệp nhưng không được nói về thời tiết, về chất đất, về thuế, về các chính sách nông nghiệp vậy. Xin lỗi, chỉ được nói về giống, về sự chăm chỉ, và về kiến thức nông nghiệp thuần túy thôi.

Tôi rất mong là chúng ta vẫn có thể bàn tiếp về ông Phan Xuân Lâm, hoặc về một bài khác chẳng hạn, cho đến khi chúng ta nhặt ra được hết các lí do khiến cho talawas phải bị „hủy hoại chính mình”. À, mà chúng ta lại có một đề tài rất hay để bàn đấy: chính mình là gì và làm thế nào để có thể hủy hoại chính mình.

© 2004 talawas

<

 
© talawas 2026