Hoàng Khởi Phong
Tôi muốn sử dụng chữ “biến cố tường lửa” với tờ báo mạng talawas vì tầm quan trọng của sự việc, thay vì cho đó chỉ là một “sự cố”.
Phần lớn những người chủ trương talawas xuất thân từ miền Bắc, đã sinh ra và lớn lên trong chiến tranh Việt Nam. Hơn ai hết, họ hiểu mình là ai, đang ở đâu, đang làm gì và mong mỏi điều gì (mong mỏi chứ không phải muốn). Chính vì thế mà nội dung của talawas chú trọng vào văn học, xã hội. Có thể nói bài vở của talawas 70% dính dấp tới văn chương, văn học. 30% còn lại thường là những vấn đề của xã hội. Nhìn chung thì talawas cho tôi cảm tưởng nhóm chủ trương cố giữ mình tránh xa địa bàn chính trị. Chính vì vậy mà trên talawas không hề có những bài vở kêu gào lật đổ chính quyền, chống lại nhà nước. Hình như tôi chưa bao giờ đọc được các bài vở liên quan tới những nhân vật như Lê Chí Quang, Nguyễn Vũ Bình, Phạm Hồng Sơn, Nguyễn Đan Quế… những người hiện đang đứng đầu gió của phong trào vận động đòi tự do, dân chủ, nhân quyền trong nước.
Một mặt khác, talawas cũng không thể không đề cập tới Bùi Ngọc Tấn, Hà Sĩ Phu, Nguyễn Huy Thiệp, Dương Thu Hương… bởi vì các tính danh vừa kể cho dù giữ địa vị nào đó trong xã hội, họ cũng là những nhà văn, những người cầm bút. Khi đề cập tới các nhân vật này, có nghĩa là phải đi qua các tác phẩm của họ, và như thế cho dù có muốn làm một con đà điểu chúi đầu xuống cát để tránh né những vấn đề liên quan tới chính trị, e rằng không được, mặc dầu các nhà văn tôi vừa nêu trên chẳng một ai muốn làm chính trị, song những suy nghĩ của các nhà văn này thì đầy ắp chính trị, bởi vì họ là những kẻ đang bơi ngược dòng.
Nhiều bài dịch đăng trên talawas có động tới chính trị, nhưng phần lớn là chính trị của các nước khác, không phải là chính trị ở Việt Nam. Vả lại chưa có một quốc gia nào mà văn chương và chính trị bị trói gô lại với nhau thành một như ở Việt Nam, thành thử có muốn tránh né thế nào chăng nữa thì thỉnh thoảng talawas cũng có lần phải nhắm mắt đưa chân, mon men tới lãnh vực mà nhóm chủ trương muốn tránh là chính trị. Nói tóm lại những người chủ trương talawas hiểu rất rõ thân phận của mình, nhưng ác thay talawas có gượng nhẹ, e dè tới đâu chăng nữa, dưới cách nhìn của những viên chức ở trong nước, talawas cũng không thể nào thoát khỏi phải màng lưới thiên la địa võng của chính trị, xuất hiện dưới thiên hình vạn trạng.
Ở đây tôi tự hỏi điều quan trọng nhất là biện pháp ngăn cản người đọc talawas bằng “tường lửa” có hữu hiệu hay không? Tôi ngờ rằng không. Chẳng những biện pháp ấu trĩ này đã không ngăn chặn được những người đã từ lâu bị giam hãm trong bóng tối của hệ thống thông tin một chiều, nhờ kỹ thuật đã ngoi được lên mặt nước để thở, để nhìn thấy một bầu trời bao la, cùng các vì sao lấp lánh ở chân trời. Sự cấm đoán đó rút cục chỉ thúc đẩy cho những người này tìm mọi cách để vượt qua bức tường lửa, tìm kiếm xem thế giới đang thay đổi như thế nào, và những con người ở các châu lục khác đã tiến bộ như thế nào, so với Việt Nam và so với chính họ.
Tôi đã đọc một số sách biên khảo và các cuốn sử ở trong nước, đặc biệt trong giai đoạn Pháp thuộc, những cuốn sách này chỉ trích triều Nguyễn ngu xuẩn bế quan tỏa cảng, nhắm mặt bịt tai trước những biến chuyển của thế giới bên ngoài… Hành động xây dựng những bức tường lửa này có khác gì cách quản trị đất nước dưới thời Thiệu Trị, Tự Đức…
Ở đây tôi nhớ tới hình ảnh người thanh niên Trung Hoa, đứng chặn đoàn xe thiết giáp tại Thiên An Môn vào giữa năm 1989. Cả thế giới nhìn thấy hình ảnh này ngay trong lúc nó đang diễn ra, đó là kỹ thuật cách đây mười lăm năm. Vào thời đó còn cần có sự hiện diện của các phóng viên quốc tế, với những phương tiện tối tân của các cơ quan truyền thông lớn nhất thế giới. Kỹ thuật của ngày nay đã bỏ xa thời đó một vạn dặm. Chỉ với một giàn computer bình thường, vài giây sau cả thế giới có thể biết điều gì mới xẩy ra ở khắp mọi xó xỉnh trên trái đất này. Và không có một bức “tường lửa” nào có thể dập tắt được hàng triệu ngọn lửa đang dâng lên trong lòng những con người khao khát tự do, dân chủ và nhân quyền.
Sáng nay tình cờ mở cuốn Văn Học số 217, vô tình tôi lật đúng bài của giáo sư Nguyễn Văn Trung viết về nhà văn Milan Kundera. Tôi xin ghi lại vài dòng đầu để tặng anh chị em nhóm chủ trương talawas:
“Kundera, Ông là Cộng Sản?”
“Không, tôi là người viết truyện.”
“Ông là người bất đồng chính kiến?”
“Không, tôi là người viết truyện.”
“Ông theo phe tả hay phe hữu?”
“Không, tôi không theo phe nào cả. Tôi chỉ là người viết tiểu thuyết.”
Tôi khôn tin những bức tường lửa, những bức tường gạch, những bức tường sắt, những bức tường thép, những bức tường gì chăng nữa có thể ngăn chặn nổi các bạn.
© 2004 talawas