Thưa ban biên tập Talawas,

Cách đây vài hôm tôi có viết một lá thư gửi đến BBT, với đề tài là “Tư cách độc giả”, sau khi đọc lá thư độc giả của Phương Anh. Hôm nay đọc thêm lá thư của độc giả Hoàng Xuân Lãm, tôi thấy cần phải nói rõ hơn điều tôi muốn nói trong lá thư trước.

Tôi cho là “tư cách độc giả” là tư thế quyết định trong các cuộc tranh luận văn học, đúng hơn trong việc đánh giá nền văn học của mỗi thời đại. Chính độc giả mới là giới “quyết định” cái gì được giữ lại cho một nền văn học từ những sáng tác được trình làng. Qua hai lá thư độc giả vừa kể, có vài điểm chung chung khiến tôi có phần hơi lo ngại.

Điểm thứ nhất, có vẻ hai độc giả này cho rằng sự tranh luận nhất thiết phải có sự phản bác, hay đúng hơn là đả kích nhau, đôi co, lời qua tiếng lại, ăn miếng trả miếng v.v. mới là tranh luận (!!!). Rõ ràng, hai vị này đều có vẻ không vui khi có những lá thư (như của Nguyễn Luyện, Lê Huy) được đưa vào mức tranh luận, thay vì chỉ để trong mức lá thư độc giả. Độc giả Hoàng Xuân Lãm viết:”Nhiều độc giả đã phàn nàn” chuyện này. Tôi không hiểu tại sao đối với độc giả HXL thì nếu có một người, Phương Anh, phàn nàn thì là nhiều nhưng khi có đến 4,5 nhà văn nhà thơ lên tiếng thì lại chưa đủ (?!!!).

Độc giả HXL hình như chưa nhận ra là đại đa số các nhà văn nhà thơ chính hiệu ít khi tranh luận về văn học. Hoặc có, thường chỉ vào những lúc “nhàn rỗi”…như khi về hưu chẳng hạn. Theo tôi nghĩ, khi một nhà văn hay nhà thơ ít nhất lúc đang ở vaò “giai đoạn sáng tác”, họ tránh việc “tranh luận”…hay nói rõ hơn, tránh mọi việc (đầu óc) có thể ảnh hưởng đến việc sáng tác của họ. Sáng tác nhất thiết cần một sự tập trung tư tưởng, chỉ có chính tác giả và tư tưởng của hắn.. thì làm sao mà còn tranh luận lăng nhăng được?

“Tư cách” (nhiệm vụ và quyền hành) chính của độc giả là phán xét (như của một vị quan ngự sử) không phải là tranh luận. Phán xét cần phải chủ quan. Phê bình thì lại phải khách quan. Mỗi người một việc. Các nhà sáng tác thật sự tuyệt đối không cần nghe những lời bình luận “khách quan”, mà ngược lại rất muốn biết sự phê phán chủ quan của độc giả. Đó mới là lý do tại sao các nhà sáng tác không thích và cả không để ý đến các bài bình luận. Trừ khi những bài bình luận đó phản ánh quan điểm của độc giả. Ngoài ra, nhiệm vụ của phê bình chỉ là để giải thích những vấn đề có tính chuyên môn, giúp cho độc giả có phương tiện để có những phê phán “đạt” hơn thôi.

Một người bạn vong niên có lần nói với tôi:”Người Việt ta chỉ có ý kiến riêng khi ở trong nhà, ra tới đầu ngõ là đã chạy theo thiên hạ rồi”. Tôi thấy “độc giả” HXL trong lá thư đã dùng những lời “phê phán” có sẵn của người khác như “hề chèo”, “hoà cả làng”. Thật là đáng tiếc. Một độc giả cần thiết phải hiểu quyền năng của mình. Đó la quyền (và cũng chính là bổn phận) nói lên những cảm nghĩ chủ quan của mình. Những cảm nghĩ chủ quan của độc giả là thước đo duy nhất cho các tác giả sáng tác. Họ sẽ mang ơn độc giả.

Còn các cuộc tranh luận, nhất là của các vị “quan ngự sử ” (tự nhận), chỉ là tầm phào. Nhưng chuyện, chuyện tầm phào bao giờ cũng có nhiều người muốn nghe. Chỉ để giải trí mà thôi.

Vài cảm nghĩ viết vội. Có điều gì quá đáng xin được chư vị chỉ bảo trong tinh thần hoà nhã (huề cả làng!).