Giá như Chính phủ của Ronald Reagan trước đây không vũ trang cho Saddam Hussein nhằm củng cố Iraq chống lại các giáo sĩ đạo Hồi nước Iran vốn được coi là kẻ thù không đội trời chung của Mĩ trong vùng? Giá như Chính phủ của George Bush (bố) không vũ trang cho Bin Laden và bọn Taliban để chúng chiến đấu chống kẻ thù Xô Viết tại Afghanistan? Giá như các chính phủ Hoa Kì tiếp sau đó liên tục gửi tối hậu thư cho Chính phủ Israel, buộc phải trả lại những vùng đất họ chiếm đóng, buộc phải chấm dứt việc xây các trại định cư trên lãnh thổ Palestin, buộc phải chấp hành các Nghị quyết 192 và 242 của HÐBA LHQ? Giá như Hoa Kì ngay từ đầu đã bảo vệ quyền người Palestin được có một Quốc gia? Giá như một Quốc gia Palestin bình thường, với đường biên giới được thừa nhận và chính quyền được lập nên qua bầu cử hợp thức, trở thành bảo đảm tốt nhất cho hòa bình và an ninh của Quốc gia Israel?

Và giá như các cơ quan an ninh Mĩ FBI và CIA – quan tâm đến những thông tin và cảnh báo của nhân viên cấp dưới, có phải tấn thảm kịch ngày 11-9 được tránh khỏi rồi không? Giá như Hoa Kì không làm xao nhãng mối quan tâm của thế giới tập trung vào cuộc đấu tranh chống khủng bố, và qua việc đó hi sinh mối cảm tình của toàn cầu đối với nước Mĩ sau vụ tấn công tàn bạo ngày 11-9, để hướng tiêu cự vào việc chuẩn bị chiến tranh chống Iraq? Và giá như không có bằng chứng nào về mối liên quan giữa Bagdad và Al Qaeda? Nếu nơi ẩn náu thật sự của Al Qaeda là tại Pakistan, bất khả xâm phạm bởi sự liên minh hợp thời của họ với Washington? Nếu người ta không tìm thấy ở Iraq loại vũ khí nào khác những thứ vốn dĩ được Hoa Kì cung cấp cho Saddam Hussein ngày trước, mà ngày nay Donald Rumsfeld cân đong đo đếm một cách chi li đến vậy?

Và nếu như Hoa Kì sốt ruột về thời hạn mà các nhà thanh sát vũ khí ở Iraq đòi hỏi, và phát động cuộc chiến tranh chống Saddam có hoặc không có sự đồng tình của HÐBA LHQ? Nếu như HÐBA cắn răng cam chịu cuộc tấn công chống Iraq, và từ bỏ mọi quyền lực sau này của mình trước bá quyền đơn cực của Hoa Kì? Nếu như dư luận phương Tây mà đại đa số – lên tới 80% ở một số nước – chống lại cuộc phiêu lưu Iraq của George Bush, rồi cùng nổi dậy chống chính phủ nước họ, bị tố cáo là ngoan ngoãn theo đuổi chính sách hiếu chiến của Washington? Và nếu như “cuộc đối đầu giữa các nền văn minh” được học giả Hungtinton quảng bá rộng rãi, chuyển từ sự đối đầu phương Tây – châu Âu chống phương Tây – Hoa Kì? Và nếu như Mĩ phát động cuộc chiến tranh tổng lực chống Iraq để tiêu diệt Saddam từ trên không?

Nhưng… Nếu như cuộc kháng cự của Iraq buộc quân đội Mĩ phải chiến đấu trong từng nẻo phố, từng ngôi nhà ở Baghda, gây nên tổn thất ngày càng tăng cho binh sĩ Hoa Kì? Và nếu như dư luận ở chính nước Mĩ rút lại sự tín nhiệm của họ đối với Tổng thống Bush – như điều từng xảy ra thời chiến tranh Việt Nam- một khi họ nhận ra Iraq trở thành một bãi lầy mới cho quân Mĩ? Nếu như rồi người ta không tìm được mọt người nào đó đủ sức cai trị nước Iraq rơi vào cảnh hỗn mang, bị giằng xé giữa các giáo phái siai, sânnai (của đạo Hồi) cùng người Kurd? Và nếu như nhân dân Iraq không cam chịu cúi đầu dưới đội quân chiếm đóng tàn bạo, theo cung cách tướng Mac Arthur từng thực hiện đối với nước Nhật chiến bại trước đây?

Nước Thổ Nhĩ Kì đồng minh của Khối quân sự Bắc Ðại Tây Dương sẽ phản ứng thế nào khi thấy vấn đề người Kurd đột ngột trở nên nghiêm trọng tại ngay biên giới nước họ? Sẽ phản ứng ra sao chính quyền các nước Hồi giáo trong vùng, từ Algieri đến Ai Cập, từ Syrie đến Ả Rập Xeut, trước sự chiếm đóng khu vực Lưỡng Hà bởi quân đội nước ngoài? Rồi nhân dân các nước Hồi giáo trong vùng sẽ phản ứng thế nào trước cảnh mà họ cho rằng một nước theo đạo Hồi bị Hoa Kì hạ nhục?

Và nếu như các cường quốc hạt nhân thứ yếu, từ Ấn Ðộ đến Bắc Triều Tiên, tranh thủ lúc Hoa Kì vướng chân ở Iraq để phát triển kho vũ khí nguyên tử của họ? Nếu như Hoa Kì không đủ sức làm thêm một cuộc chiến tranh nữa – ngoài cuộc chiến chống Iraq – tức là không thể đối phó với đại diện của cái “trục ma quỉ” là nhà lãnh đạo Bắc Triều Tiên Kim Jong II? Nếu Afghanintan đang sống dưới chế độ nửa giám hộ, càng thêm hoang mang và tiếp tục quá trình tan rã? Nếu như cuộc chiến tranh của Hoa Kì chống một số nước nào đấy mà họ gọi là Trục ma quỉ, cái trục Baghda – Teheran – Bình Nhưỡng trứ danh, sẽ dẫn đến hệ quả là chủ nghĩa khủng bố vốn đang hoạt động xuyên quốc gia và bất chấp biên giới phát động một mặt trận toàn cầu, mà trước hiểm họa ấy chẳng ai có cách gì tự bảo vệ? Và nếu như nước Nga và Trung Quốc cảm thấy lợi ích của mình bị đe dọa bởi vòng vây của Mĩ?

Và nếu như cuối cùng toàn thế giới nhận ra rằng hành động của Bush ở Iraq rốt cuộc chỉ là một cuộc chiến tranh dầu mỏ nhằm mục đích chiếm đoạt khoảng 75% tổng số vàng đen toàn cầu? Nếu như cuối cùng các công dân Hoa Kì nhận ra rằng chính quyền của họ hiện nay chẳng có khác gì hơn một chính quyền dầu mỏ quan tâm trước tất cả mọi sự, bảo vệ lợi ích của các công ty dầu mỏ mà các đại diện de facto (trên thực tế) là Bush và Cheney? Và nếu như chính quyền Bush không thể cân bằng sự gia tăng chi phí quân sự với việc giảm thu về thuế và thâm hụt ngân sách kì cục do chính quyền Clinton để lại? Và nếu như sau hai năm nữa Bush thất cử, để lại sau mình chỉ nhứng cánh đồng bị hủy diệt? Nếu như Ðảng Dân chủ Mĩ có đủ quả cảm về chính trị và đạo lí để ngăn chặn sự hiếu chiến ngông cuồng của chính quyền Bush, mà kiến nghị cấu trúc lại nước Hoa Kì về phương diện đạo đức và chiến lược, dựa trên sự thực thi quyền lực một cách cẩn trọng, trên khả năng đối thoại với đồng mình cũng như mọi đối thủ, trên sự tôn trọng công pháp quốc tế? Nếu như Saddam Hussein quả có tàng trữ vũ khí giết người hàng loạt đấy song họ không có ý định sử dụng nó trừ phi bị tấn công, bởi họ biết rõ, nếu ra đòn trước sẽ hứng chịu sự trả đũa áp đảo từ phía bên kia? Và nếu như chúng ta đang đứng trước ngưỡng Chiến tranh thế giới thứ ba – cuộc chiến tranh cuối cùng của nhân loại?

Và nếu như nguyên nhân tâm lí đưa đến Ngày tận thế rốt cuộc là sự kiêu ngạo của một đứa trẻ con, con nhà giàu chưa bao giờ phải đi đánh trận, cuối cùng tốt nghiệp trường Ðạo học Yale với điểm số thấp nhất, nhờ có sự che chở cao nhất, cậu ấm ta muốn khoe với vị sinh hạ ra mình: “Bố ơi, bố xem đấy, con đã làm được cái việc mà bố đã không có gan làm?”

Và nếu như đế quốc bá quyền đơn cực đầu tiên kể từ thời Ðế quốc La Mã, nó vẫn cứ như đế quốc La Mã thời xưa, một mực bỏ ngoài tai lời nói khôn ngoan của người khác của người Hi Lạp muôn đời, dạy rằng: “Lòng kiêu căng vô hạn, tính hỗn xược đú đởn khắc dẫn đến sự tiêu vong những con người và những quốc gia?”

Mà nếu như trên thực tế, tình hình hiện nay quả thật được viết bằng “tiếng Hi Lạp?”

Carlos Fuentes, 75, nhà văn Mexico