trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
2.2.2003
Nguyễn Xuân Quang
Ý kiến từ một người bình thường
 

Tôi đã đọc nhiều bài viết tranh luận xoay quanh đề tài gọi là Thơ Trẻ Hôm Nay xuất hiện trên không ít diễn đàn của rất nhiều nhà thơ cả trẻ và không còn trẻ nếu hiểu trẻ là những người từ 40 tuổi trở xuống, và không trẻ là những người từ 41 tuổi trở lên theo cách phân định đơn giản và có phần máy móc ở Việt Nam hiện nay.

Tôi thấy xu hướng chung của những cây bút trẻ hiện nay là bênh vực cho khuynh hướng tìm tòi một hướng đi mới cho thơ nhân danh NGÔN TỪ. Người thì muốn đi tìm một giá trị mới, muốn bóc ra vẻ đẹp thật của ngôn từ. Người thì muốn đi tìm cho ngôn từ một năng lượng tiềm ẩn nào đó của chính nó mà theo họ năng lượng nầy đã bị chôn chặt ngay từ khi ngôn từ được phát minh.

Còn một nhóm khác thì lại phủ nhận những tìm tòi như thế với nhiều lý do.

Bây giờ trên diễn đàn lại thêm một đợt tranh luận mà tôi mới đọc được trong thư talawas số 33 qua bài “Ai là người có quyền nói về cái lớn của con người tự do?” của tác giả Trần Tiễn Cao Ðăng đối đáp với vị Nguyễn Ðăng Thường nào đó (tôi xin lỗi khi phải viết “vị Nguyễn Ðăng Thường nào đó” vì thật sự tôi chưa hân hạnh biết hay đọc qua bài viết nào của tác giả nầy, đây có thể là một sơ suất đáng tiếc của tôi).

Tôi không thích tham gia vào những cuộc tranh luận kiểu như thế nầy vì tôi thấy những cuộc tranh luận nầy gần như chỉ dành cho những người “trong giới văn chương học cao hiểu rộng” đấu đá với nhau, đôi khi đấu đá theo kiểu “ăn thua đủ” và mạt sát, chỉ trích nhau thậm tệ. Càng theo dõi, càng đọc, càng thấy ngán ngẫm và buồn thay. Càng theo dõi, càng đọc càng thấy một không khí chia rẽ sâu sắc. Càng theo dõi, càng đọc càng thấy thấm thía cái câu “Văn mình Vợ người”.

Tôi chợt nhớ lời phát biểu của vị Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh (đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn số ra đầu năm 2002), Ông Mai Quốc Bình, khi đề cập đến việc cần xem lại khái niệm “Ðất đai là sở hữu toàn dân”. Ông Bình nói đại khái: “Trên diễn đàn các hội nghị hay các bài phát biểu tôi có thể nói hùng hồn rằng đất đai là sở hữu toàn dân nhưng tôi không dám nói câu đó với ba của tôi, người thân họ hàng của tôi khi tôi về đến nhà, khi tôi về thăm quê vì người dân không màng đến khái niệm mang tính pháp định đó, người dân chỉ biết qui luật thị trường, giá cả thị trường”.

Cũng tương tự như vậy, không ai có thể nhân danh ngôn từ mà nói năng một cách dị thường khiến cho không ai có thể hiểu được, không ai có thể chấp nhận được trong cuộc sống thường ngày. Nói cách khác, tôi thấy dù chúng ta có nhân danh gì để ủng hộ, bênh vực hay phủ nhận, bác bỏ mọi xu hướng tìm tòi trong thơ ca thì NGÔN NGỮ GIAO TIẾP TRONG MỌI QUAN HỆ XÃ HỘI BÌNH THƯỜNG GIỮA NGƯỜI VỚI NGƯỜI CỦA CHÚNG TA VẪN KHÔNG THỂ THAY ÐỔI, KHÔNG THỂ NÀO SÁNG TẠO RA CÁI GÌ CÓ THỂ THAY THẾ ÐƯỢC MÀ CHỈ CÓ THỂ LÀM CHO NÓ NGÀY CÀNG TRONG SÁNG, RÕ RÀNG HƠN MÀ THÔI.

Dĩ nhiên, ý kiến nầy của tôi sẽ dễ dàng bị bác bỏ một cách ngoạn mục bởi các nhà thơ nổi tiếng, các nhà phê bình lý luận văn chương kiến thức uyên thâm hay những người có cá tính sáng tạo mạnh mẽ, nhiều hoài bão làm một cuộc cách mạng thật sự cho ngôn từ trong thi ca.

Thế nhưng tôi vẫn đau đáu với suy nghĩ: Anh làm thơ ÐỂ LÀM GÌ?

Anh làm thơ vì chính anh muốn thoả mãn dục vọng (dục vọng hiểu theo nghĩa rộng nhất của từ nầy) của bản thân hay vì cái gì nữa?

Anh làm thơ để làm một cuộc cách mạng cho ngôn từ Ngôn từ không hề là thực thể sống để anh phải vì nó mà làm cách mạng cho nó.

Anh làm thơ để đi tìm một vẻ đẹp mới, một dáng vẻ mới cho ngôn từ? Vậy, tiêu chuẩn của vẻ đẹp của ngôn từ là gì, anh đã xác định được hay chưa để có thể đi tìm?

Tôi không hề yêu thơ Bùi Giáng nhưng không vì thế mà phủ nhận thơ Bùi Giáng. Bùi Giáng có thế giới riêng của ông cùng những độc giả riêng của ông. Tôi không vì vẻ mộc mạc của thơ Nguyễn Tất Nhiên mà không yêu thơ Nguyễn Tất Nhiên. Tôi không thể nào nghe hết cho nổi bài hát “Vì tôi cô đơn nên ai yêu cũng cô đơn” hoặc một bài hát đang rất thịnh hành có hai câu mở đầu thế nầy “Hôm nay trời đẹp thật xinh xinh. Vào quán cà phê với người tình” nhưng không vì thế mà tôi xem thường những ai cứ nghe đi nghe lại không chán những ca khúc loại như thế.

Ðiều tôi thường suy nghĩ là tại sao một tác phẩm nào đó lại tìm được một số lượng khán thính giả hay độc giả rất đông đảo so với tác phẩm khác? Tại sao số người đọc, số người xem “Anh em nhà Karamazov” hay “Zarathustra đã nói như thế” khó lòng bì nổi với số lượng độc giả, khán giả của “Harry Potter” tính trong thời gian một năm kể từ khi phát hành hoặc tính luôn cả từ khi nó ra đời cho đến nay? (Tôi xin mở ngoặc để chú thích ngay kẻo không thì dễ gây hiểu lầm khi tôi đưa ra so sánh bất đắc dĩ nầy: “Anh em nhà Karamazov” hay “Zarathustra đã nói như thế” sở dĩ “khó nuốt” đối với nhiều người, theo thiển ý của tôi, không phải vì nó là những tác phẩm không thể hiểu nổi mà vì nó quá dữ dội, quá NHÂN LOẠI, nó khiến con người ta phải đối diện với chính mình, nhận diện lại lịch sử).

Nghĩ như thế mới hay ra một điều: Lẽ ra cái đích nhắm của những nhà thơ trẻ phải là CỘNG ÐỒNG mà mình đang sống trong đó. Xin đừng hiểu lầm ý của tôi muốn dung tục hoá, thị hiếu hoá hay tầm thường hoá thi ca. Ở đây tôi muốn nói là: Anh làm thơ vì gì đi nữa thì TRƯỚC HẾT VÀ TRÊN HẾT ANH PHẢI VÌ CON NGƯỜI, CÙNG CON NGƯỜI chứ không nên quá chú tâm đến việc phải VÌ NGÔN TỪ, CÙNG NGÔN TỪ. Nói cách khác, anh phải làm thơ vì cuộc sống của con người và phải đi cùng với cuộc sống. Không thể nào có một dòng thơ hoàn toàn độc lập và đứng tách riêng một mình một cõi với con người và cuộc sống.

Hãy thử suy nghĩ cho thật cặn kẽ: Anh muốn làm một cuộc cách mạng dù trong bất cứ lĩnh vực nào thì cũng cần phải có một lực lượng nào đó cùng chia sẻ, hưởng ứng và hoan nghênh nó chứ. Không thể có một cuộc cách mạng tự thân bao giờ. Ðiều đó là không tưởng. (Cũng có những cuộc cách mạng tự thân nhưng tôi cho rằng điều nầy chỉ có thể xảy ra trong lĩnh vực tự nhiên mà thôi).

Một cuộc cách mạng mà trong đó lực lượng ủng hộ, chia sẻ và hoan nghênh càng mang tính xã hội, nhân văn cao thì cuộc cách mạng càng hứa hẹn mang nhiều ý nghĩa tích cực và đạt giá trị lâu bền. Còn ngược lại thì chỉ là nổi loạn nhất thời thôi. Cao lắm nó chỉ được lịch sử ghi nhận như một hiện tượng, một sự kiện để đưa vào sách giáo khoa giống như vụ cháy Trung tâm thương mại quốc tế Sài Gòn vừa qua chắc chắn sẽ được ghi nhận như một sự kiện không thể quên trong lịch sử ngành chữa lửa nhiều tai tiếng vậy thôi.

Dù giọng điệu, ngôn ngữ hay cú pháp, văn phong của anh như thế nào đi nữa nhưng nếu anh làm thơ vì cuộc sống, vì con người thì thơ anh mới không bị anh làm cho chết chìm bởi chính gánh nặng sáng tạo do anh tự đề ra cho mình như là một nhiệm vụ thiêng liêng.

Thơ phải đoàn kết chúng ta lại chứ không nên vì nó mà chúng ta chia rẽ. Ðừng nên vì một vài dị biệt mà choảng nhau chí tử trên chiếu thơ để rồi anh chết, tôi chết và, cuối cùng, thơ chết luôn vì không tìm ra vị trí, chỗ đứng của mình, nó bị lạc lõng chơ vơ giữa cuộc sống mà, nói thật, không còn mấy người thích thú đọc thơ của tôi, của anh, của chúng ta nữa. Không còn bao nhiêu người nữa đâu!

(nguyenxuanquangvl@yahoo.com)

© 2003 talawas

 
© talawas 2026