Trẻ và già, Tài và danh

“Thơ trẻ” có lẽ chỉ là khái niệm tồn tại như một mảnh vỡ còn sót lại của tinh thần “lão trị”. Với thơ và rộng hơn là với văn chương, câu chuyện trẻ-già đôi khi chỉ là một cách nói ấm ức, một ảo giác có cơn cớ từ tâm trạng lo lắng bị người khác xem thường. Không có gì bảo đảm một cụ thi sĩ đã ngoại thất tuần lại làm thơ khá hơn lớp thi sĩ mới ngoại lục tuần, thất tuần, tứ tuần. Cũng không có gì bảo đảm một cô chanh cốm, một chú choai choai lại có khả năng làm thơ khá hơn những người thuộc lớp cha chú. Câu chuyện không phụ thuộc vào việc người viết văn, làm thơ nhiều tuổi hay ít tuổi, cao niên hay thấp niên. Phải chăng người đọc sẽ không biết tới “tài – danh” của những cây bút đã làm nên “thơ trẻ” nếu báo chí không làm ồn ào, nếu trò tung hứng không được du nhập vào làng thơ?
Ðọc những điều Phan Huyền Thư viết, rằng chúng tôi làm thơ thế này, rằng chúng tôi làm thơ thế kia, lại thấy không có gì mới, vẫn chỉ là những trò vè hình thức; song chúng độc đáo ở chỗ là chúng tôi cố tạo ra sự đối lập với những gì đã có, như thể trước đây người ta nói Dương thì nay chúng tôi nói Âm vậy. Ðọc đoạn chị viết: “Thơ là phải đạp đổ thần tượng, theo nghĩa Phật dạy: Phùng Phật sát Phật (gặp Phật giết Phật)”, lại thấy băn khoăn: không lẽ cụ Thích ca Mầu ni lại xui đệ tử “thịt” mình? Liền tra cứu xem cụ có “dạy” thế không, tra cứu chưa thấy, chỉ thấy người ta bảo Thiền sư Lâm Tế từng nói: “Phùng Phật sát Phật, phùng Tổ sát Tổ” (gặp Phật giết Phật, gặp Tổ giết Tổ), câu này được xem là tiêu biểu cho tinh thần “phá chấp” của Thiền!

Trên tạp chí Sông Hương số 4.2002, Văn Tâm viết: “Tôi hoàn toàn ủng hộ những nhà thơ chân chính, tài năng, có thiện chí đổi mới thơ Việt Nam, đặng thúc đẩy văn chương dân tộc tiến lên một bước. Ở đây chỉ không tán thành cái phân số các cây bút tài cán hạn chế, viết ra những câu “cách tân” tuỳ tiện… những người viết câu thơ lập dị mang nội dung “vọt trào” có lẽ cũng đã nhầm lẫn phạm trù. Xin nhường lời phân tích sự nhầm lẫn này cho một nhà lý luận văn chương muôn thuở xa xăm. “Người đời nay muốn muợn điều làm thơ (tôi nhấn mạnh – V.T.) để tỏ học rộng và đua đòi thanh danh là nhầm vậy”. Ý kiến khá nghiêm khắc trên của Viên Mai (1716-1798) hoàn toàn có thể “dĩ cổ vi kim”. Chúng ta hiểu ý tứ của Viên Mai về một số người trong văn giới nhầm lẫn phạm trù “muốn mượn điều làm thơ… để đua đòi thanh danh” tức là họ không có nhu cầu, không thành thực muốn sáng tác thơ, mà chỉ muốn lợi dụng thơ lập dị với những quái tứ, kỳ ngôn dị ngữ… hòng “lưu danh hậu thế”. Do không chân thành, họ đã vi phạm một đặc trưng bản chất nữa của công việc làm thơ (của sáng tạo nghệ thuật nói chung). Coi thường nhạc tính là vi phạm điều kiện về hình thức nghệ thuật; không chân thành trong cấu tứ là vi phạm về cơ sở nội dung”.

Bằng vào sự nghiêm cẩn và mẫn tiệp của Văn Tâm, bàn về “thơ trẻ” có lẽ cũng nên tham khảo.

		trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas