Các báo và tạp chí văn học trả lời: văn học ơi, yêu nàng ư, gay go quá!

Năm 1998, sau khi tờ Côn Lôn, một tạp chí văn học có tầm cỡ, đình bản, một số tạp chí khác như Li Giang, Nga Mi, Tiểu Thuyết cũng lần lượt đóng cửa! Trong khi đó, nhiều báo chí văn học khác đang đối mặt với tình trạng hàng loạt bạn đọc không còn đọc họ nữa và số lượng phát hành giảm sút nghiêm trọng. Những báo chí này buộc phải thay hình đổi dạng. Có tờ phải xác định lại phương hướng ra báo, từ nội dung văn học chính thống chuyển sang phát triển văn học phố thông và văn hóa đại chúng. Đó cũng là trào lưu và định hướng mới của khá nhiều báo chí văn học kể từ năm 1999. Điều này giống như một trận động đất trên văn đàn Trung Quốc.

Văn học đang đón chịu một sự ghẻ lạnh chưa từng có. Một số báo chí văn học đã bất đắc dĩ phải đình bản. Một số khác vẫn cố chèo chống, chưa chịu buông tay. Họ tìm lối thoát, tìm kiếm sự giúp đỡ từ bên ngoài. Tờ Văn học Thượng Hải đã nhận được sự giúp đỡ của tờ Báo Lao động. Tờ Mầm non nhận được tài trợ của tờ Tân Dân buổi chiều, tờ Sơn Hoa được tập đoàn Công ty Hoàng Quả Thụ hợp tác và tài trợ. Hội nhà văn tỉnh Giang Tô và Đài truyền hình Giang Tô phối hợp xuất bản tờ tạp chí Vũ hoa. Tờ Trường Thành hợp tác với Tập đoàn Công ty Hằng Lợi. Tờ Đại Gia ( “đại gia” có nghĩa “tất cả chúng ta”, có thể dịch là “đại chúng” ) thành lập Nhà xuất bản tạp chí văn học Đại Gia với giá trị 100.000 nhân dân tệ. Nhà văn quân đội Mạc Ngôn được giải nhất với tác phẩm Phong nhũ phì đồn ^[1] (Nhiều sữa béo mông). Do sự khởi động đó, báo chí văn học các nơi cũng đua nhau mở các cuộc thi có thưởng với giá trị lớn.

Tuy nhiên, việc mở các cuộc thi với những giải lớn, có người chê rằng đó là kích thích danh lợi, hâm nóng phong trào bằng tiền. Một số nhà nghiên cứu lâu năm về văn học đã phê phán rất gay gắt tính tư tưởng và tính nghệ thuật của tiểu thuyết Phong nhũ phì đồn, tác phẩm được giải lớn nhất của Đại Gia. Các vị này nhấn mạnh rằng, tác phẩm văn học không thể đơn thuần dùng tiền để khởi động. Bởi vì trước sự kích thích của đồng tiền, một số nhà văn đã tỏ ra vội vàng hưởng ứng trong tâm thế nôn nóng, những mong đoạt được giải lớn. Sự nôn nóng, vội vàng là điều hết sức tối kị trong sáng tác văn học. Cách sử dụng đồng tiền nói trên khiến người ta ngày càng xa lánh văn học.

Các nhà văn chuyên nghiệp trả lời: Văn học ơi, yêu nàng ư, có gì mà phải bàn cãi.

Trung Quốc có số lượng nhà văn nhiều nhất thế giới. Tuy có một đội ngũ nhà văn đông đảo và chung tình với sự nghiệp như vậy, nhưng nền văn học Trung Quốc vẫn không đạt tới đỉnh cao; ngược lại, đang ngày càng giảm sút, đi xuống. Tại sao vậy?

Nhà bình luận thời sự có tên tuổi của Mỹ Mácsan Maicơruhan (phiên theo âm Hán), khi nói về tình trạng sa sút của văn học Mỹ, đã cho rằng việc đọc các bộ tiểu thuyết dài và truyện ngắn ở Mỹ, chẳng bao lâu nữa sẽ trở thành chuyện ngày xưa. Sở dĩ văn đàn Mỹ đánh mất bạn đọc của mình là do sự xuất hiện các trò chơi điện tử, máy thu thanh, tivi, phim, đĩa hát stéréo, băng, đĩa CD và các phương tiện thông tin đại chúng hiện đại khác. Một nhà báo đặt câu hỏi: văn học Mỹ sẽ tiêu vong, điều này có trở thành sự thực hay không? Nhà văn nổi tiếng Mỹ Xinhgơ trả lời: “Nếu các nhà văn của chúng ta không viết được những tác phẩm hay, điều đó sẽ trở thành sự thực”. Xinhgơ nói tiếp: “Khi con người đặt chân lên mặt trăng, các nhà báo hoặc các phim ảnh sẽ cho chúng ta biết tình hình ở trên đó. Những câu chuyện và hình ảnh trên mặt trăng do họ kể lại thật là lí thú và có sức hấp dẫn hơn nhiều so với tác phẩm của các nhà văn! Tuy nhiên, các nhà văn nổi tiếng và từng có những bộ tiểu thuyết hay, vẫn có chỗ đứng của mình trong xã hội. Tolstoi, Dostojevski hoặc Victor Hugo, các công trình của các nhà văn này là không gì có thể thay thế được. Văn thơ bây giờ đang bị đả kích nặng nề. Đó là sự thật. Nhưng đó không phải do sự xuất hiện tivi và những thứ khác. Đó là do chất lượng văn thơ không cao. Nếu sau này, chúng ta cứ viết ra những cuốn tiểu thuyết dở, thấp kém; các nhà văn còn khập khiễng trong nghề, cứ phóng tác theo kiểu mô phỏng lẫn nhau, vậy thì, những cái mà họ viết ra không những không có ai buồn đọc mà đọc cũng rất khó hiểu. Tình trạng này, lẽ đương nhiên là sẽ làm băng hoại tiểu thuyết, một thể loại văn học. Ít nhất là tình hình này còn diễn ra trong một thời gian nữa”.

Rất rõ ràng là, văn học Trung Quốc hiện đang bị ghẻ lạnh, bị đả kích rất nặng nề. Nguyên nhân chủ yếu ở đây là do trình độ nói chung của các nhà văn quá thấp kém, còn có quá nhiều nhà văn đang còn chập chững trong nghề. Họ thiếu một bề dày văn hóa truyền thống. Nhìn tổng thể văn đàn Trung Quốc hiện nay, chúng ta thấy một bộ phận nhà văn không coi trọng việc học tập, không chú trọng tích lũy kiến thức, không thông hiểu văn-sử-triết. Họ chỉ đơn thuần dựa vào chút ít tài hoa nhất thời, dựa vào ngẫu hứng để sáng tác. Những cái mà họ viết ra như vậy, thiếu chiều sâu tư tưởng, không có những kiến giải mới, không có gì phản ánh đặc trưng của thời đại mới. Những cái gọi là “tư tưởng” có vẻ sâu sắc của họ, thì lại do sao chép và lắp ghép của người khác mà có. Thậm chí có thể nói, văn học của chúng ta bây giờ đã rơi vào vũng bùn của những vũ nữ, trở thành phương tiện để một số nhà văn thổ lộ tư tình, huyênh hoang những điều phù phiếm, dâm đãng. Chẳng trách có người nói rằng văn học Trung Quốc thập kỉ 90 đã biến thành một con quỷ. Thập kỉ 90 là thời kì mà các nhà văn trốn vào một góc để viết về chính con người mình!

Nhà văn có tên tuổi, đồng thời cũng là giáo sư Đại học Bắc Kinh Tào Văn Hiên có nói:

“Chỗ dựa vững chắc của văn học là triết học và văn học thế giới. Tiêu chí để phân biệt “danh nhân” và “đại chúng”, là ở chỗ có hay không có tư duy triết học sâu sắc và những kiến thức sâu rộng về văn minh tinh thần của nhân loại. Nếu không có những học vấn đó làm chỗ dựa, thì văn học chỉ có thể mãi mãi ở tầm thấp lẹt đẹt, không bao giờ có thể thật sự cất cánh bay lên cao được”.

Văn học muốn phát triển và thăng hoa, điều trước hết là các nhà văn phải có những tác phẩm hay, có nội dung tư tưởng sâu sắc, kiến giải rộng. Điều quan trọng là phải hết sức tránh tâm lí nôn nóng, không thể để cho danh lợi nhất thời của cơ chế thị trường đưa đẩy, cuốn hút. Phải cố gắng học tập, phải thật sự vắt óc nghiền ngẫm, chú trọng tích lũy kiến thức. Chỉ có biết nhiều nói ít, mới có thể viết ra những tác phẩm hay, thật sự là công trình tiêu biểu. Nhà văn Thiết Ninh có nói: “Mỗi một bước tiến lên của văn học là hết sức khó khăn, không dễ dàng chút nào. Ở đây không hề có con đường tắt nào cả. Sự phát triển của bộ mặt tinh thần không thể nhảy vọt, đi một ngày ngàn dặm”.

Các nhà văn nghiệp dư trả lời: Văn học ơi, yêu nàng ư, thật khó quá!

Mặc dù văn học hiện đang bị số đông bạn đọc coi nhẹ và xa lánh, nhưng các nhà văn nghiệp dư vẫn giữ được tình cảm rất nhiệt thành đối với văn học.

Kết quả một cuộc điều tra gần đây cho thấy phần lớn những người viết văn ở nông thôn hiện nay đan gặp phải nhiều điều phiền muộn. Hoặc là cuộc sống khó khăn đã gây trở ngại cho việc viết lách. Hoặc là thất vọng vì bài gửi đi không có hồi âm. Để trả lời câu hỏi: văn học đem lại những gì cho bạn, một số người viết văn nghiệp dư trả lời rằng đó là niềm vui, lòng tự tin, tình yêu; nhưng phần lớn lại trả lời: sợ hãi, lo buồn, đen tối, nghèo đói, chết sớm!

Thái độ lạnh nhạt của các biên tập viên văn học đã làm cho các nhà văn nghiệp dư cảm thấy văn học chỉ là một giấc mơ đẹp, nhìn thấy đó, nhưng không bao giờ tới gần được! Có nhà văn nghiệp dư nói tác phẩm của họ gửi đi, cái thì bị cướp mất, cái thì bặt vô âm tín, cuối cùng không còn đồng xu dính túi. Cuộc sống cơ cực. Họ cảm thấy bị văn học làm hại cả một đời. Và từ nay xin cạch.

Một số nhà văn nghiệp dư tự thấy rất rõ là chất lượng tác phẩm của họ còn rất kém, chưa đạt mức đăng báo in sách. Họ hi vọng các nhà biên tập văn học cho họ một vài lời nhận xét. Nhưng các báo chí văn học bây giờ từ chối trả lại bản thảo, cũng có nghĩa từ chối cả việc gặp các tác giả bản thảo ấy. Kết cục các nhà văn nghiệp dư mất hết mọi hi vọng. Cuối cùng họ chỉ còn cách cáo từ văn học, cũng chẳng buồn đọc cái tờ báo mà họ đã gửi nhiều hi vọng ấy nữa.

Một số báo chí văn học trong khi tỏ ra rất lạnh nhạt với các tác giả nghiệp dư, lại rất biết cách nịnh hót các nhà văn chuyên nghiệp, nào là mời chào viết chuyện, nào là đặt hàng trước, nào là chuyện mở mục, đến nỗi trên mặt báo chí rặt tên tuổi mấy nhà văn ấy thôi, mà truyện của các vị ấy có hay ho gì cho cam! Có những chuyện rất vô vị, khô khan, mới đọc đã phải bỏ dở! Chẳng trách các nhà văn nghiệp dư không còn ngó ngàng gì đến báo chí văn học nữa.

Nhìn lại các nhà văn danh tiếng từ cổ chí kim, từ trong nước đến ngoài nước, khi họ mới bước lên văn đàn, bao giờ cũng có sự giúp sức và nâng đỡ của các bậc đàn anh. Ngày nay, các nhà văn nghiệp dư có ai quan tâm và giúp đỡ đây? Lẽ tự nhiên là các nhà biên tập văn học của chúng ta là những người trước tiên phải nhận lấy trách nhiệm đó! Có lẽ, các “cây đại thụ văn học” tương lai là nằm trong số các tác giả nghiệp dư đó.

Những người dân thường trả lời: Văn học ơi, yêu nàng thì được cái gì nào?

Chỉ cần để ý một chút sẽ thấy trong các hiệu sách, những cuốn sách bán chạy đều là những sách nói về giải trí, tiêu khiển và thực dụng. Rất khó tìm thấy cuốn sách văn học nào bán chạy!

Những người dân thường hiện nay sống trong một môi trường xã hội rất khẩn trương, phải nhanh chân nhanh tay mới bắt nhịp được với cuộc sống cạnh tranh thị trường. Thần kinh mọi người luôn căng thẳng, lo lắng, bồn chồn, mệt mỏi. Hệ thống thông tin đại chúng rộng lớn từng ngày từng giờ mở hết công suất để thông tin tuyên truyền, khiến cho con người ngày càng cảm thấy phải luôn chú ý đến sức khỏe và sự hưởng thụ của mình. Cứ thế, sách giải trí tiêu khiển, sách thực dụng trở thành “sách cần đọc” được để ở đầu giường, trên bàn ngủ! Đó là điều đương nhiên.

Xét cho cùng, việc tìm đọc các sách về tiêu khiển, giải trí và thực dụng là không có gì đáng chê trách. Đọc chúng, có thể làm cho người ta biết ăn ngon hơn, mặc đẹp hơn, ở tiện nghi hơn, sức khỏe tốt hơn. Nhưng nếu chỉ đọc những sách đó, thì chưa đủ. Bởi vì những sách đó không quan tâm đến tâm linh con người. Những tâm hồn cao đẹp chỉ có thể tìm thấy trong tác phẩm văn học.

May mà một số phương tiện truyền thông đại chúng đang tích cực tuyên truyền về văn học, như Đài truyền hình trung ương mở chuyên mục Thời gian đọc sách, báo Thanh niên Trung Quốc phát hành chuyên san Văn học… Việc này có giúp cho một số ngày càng đông quần chúng hiểu được rằng trong thời đại mới càng rất cần đọc tác phẩm văn học. Đặc biệt, một số cha mẹ học sinh vẫn giữ được tinh thần yêu thích văn học, họ yêu cầu con cái mình phải đọc báo chí và tác phẩm văn học.

Tuy nhiên, một sự thật đang diễn ra là quần chúng quanh ta đang xa rời văn học, xem đây là chuyện không thể tránh khỏi. Hỡi các nhà văn, quả thực là không còn có thể ung dung tự tại đứng ngắm cành đào do chúng ta vun trồng được nữa rồi!